Dưới đây là toàn bộ các nội dung thay đổi đáng chú ý:
1. Mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật
Theo đó, tại Điều 5 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định:
- Trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì áp dụng Luật Thủ đô
- Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành sau có quy định ưu đãi hoặc thuận lợi hơn thì việc áp dụng do Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định
- Văn bản quy phạm pháp luật ban hành để thi hành Luật Thủ đô được áp dụng khi có nhiều văn bản quy định khác nhau về cùng một vấn đề
Dự thảo cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định áp dụng quy định thuận lợi hơn và làm rõ cơ chế áp dụng văn bản thi hành Luật Thủ đô.
2. Bổ sung quy định về miễn trách nhiệm pháp lý
Theo khoản 2 Điều 34 dự thảo Luật Thủ đô 2026, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị; công chức, viên chức; người tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật Thủ đô được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý nếu: Tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định; Không vụ lợi; Vẫn xảy ra thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
3. Bổ sung mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
Điều 6 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định đơn vị hành chính thuộc thành phố Hà Nội bao gồm: Xã; Phường; Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Trong đó, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố Hà Nội do Quốc hội quyết định thành lập tại địa bàn có vị trí chiến lược để thực hiện vai trò đô thị chức năng, là cực tăng trưởng mới của Thành phố theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô; được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.
4. Bổ sung thẩm quyền của HĐND Thành phố về tổ chức bộ máy
Cụ thể theo Điều 7 dự thảo Luật Thủ đô 2026, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định:
- Tỷ lệ đại biểu Hội đồng nhân dân chuyên trách
- Số lượng, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các Ban của Hội đồng nhân dân Thành phố và cấp xã
- Tiêu chí xác định số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã
Dự thảo bổ sung thẩm quyền cụ thể cho Hội đồng nhân dân Thành phố trong việc quyết định tổ chức bộ máy.
5. Bổ sung quy định về mức xử phạt vi phạm hành chính
Khoản 4, Điều 14 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định mức tiền phạt vi phạm hành chính trên địa bàn cao hơn nhưng không quá 02 lần mức tiền phạt chung. Bên cạnh đó, thẩm quyền phạt tiền tương ứng do Chính phủ quy định.
6. Cụ thể hóa các biện pháp ngừng cung cấp điện, nước
Khoản 5 Điều 14 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định:
- Hội đồng nhân dân Thành phố được quy định ban hành các biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh nhằm bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn trong trường hợp cần thiết, áp dụng đối với các trường hợp sau:
- Công trình xây dựng vi phạm quy hoạch; xây dựng không có giấy phép trong trường hợp bắt buộc phải có giấy phép; xây dựng sai nội dung giấy phép; hoặc xây dựng không đúng thiết kế đã được phê duyệt đối với trường hợp được miễn giấy phép;
- Công trình xây dựng trên phần đất bị lấn, chiếm theo quy định của pháp luật về đất đai;
- Công trình thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy nhưng vẫn thi công khi chưa có giấy chứng nhận hoặc văn bản thẩm duyệt, thẩm định của cơ quan có thẩm quyền;
- Công trình thi công không đúng với thiết kế phòng cháy, chữa cháy đã được thẩm duyệt hoặc thẩm định;
- Công trình, hạng mục công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã đưa vào hoạt động khi chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định;
- Cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, karaoke không đáp ứng các điều kiện bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy;
- Cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc công trình xây dựng vi phạm quy định về môi trường nhưng không chấp hành yêu cầu dừng vi phạm, quyết định đình chỉ hoạt động hoặc biện pháp khắc phục hậu quả của cơ quan có thẩm quyền;
- Công trình thuộc diện phải phá dỡ và đã có quyết định di dời khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền.
Dự thảo đã bổ sung cụ thể các trường hợp áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước.
7. Bổ sung quy định về giải trình và công khai chính sách đặc thù
Khoản 6 Điều 33 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố như sau:
Chính quyền Thành phố có trách nhiệm thực hiện giải trình theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi phát sinh các vấn đề lớn, có tác động lan tỏa hoặc ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích quốc gia cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Nội dung giải trình bao gồm mục tiêu, phạm vi tác động; đánh giá rủi ro, hệ quả kinh tế - xã hội của việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù; kết quả thực hiện, hiệu quả sử dụng nguồn lực; tác động đối với sự phát triển của Thủ đô và lợi ích chung của quốc gia; đồng thời nêu rõ các giải pháp nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hạn chế, bất cập, sai sót phát sinh trong quá trình thực hiện.
Ttoàn bộ nội dung giải trình phải được công khai theo quy định của pháp luật, bảo đảm để Nhân dân Thủ đô tham gia giám sát.
