Những ngôi sao 'siêu thượng thọ'

Một đại diện của thế hệ sao đời đầu của vũ trụ vừa lộ diện trước ống kính của các nhà thiên văn trái đất, mang đến những thông tin bất ngờ về thời điểm sau vụ nổ Big Bang.
Dải ngân hà hiện rõ trên bầu trời đêm. Ảnh: NASA
Dải ngân hà hiện rõ trên bầu trời đêm. Ảnh: NASA

Mỗi khi đề cập đến những vì sao hình thành ngay sau vụ nổ Big Bang (định hình nên vũ trụ - NV), ắt hẳn chúng ta mường tượng đến những ngôi sao nằm xa tít tắp, ở rìa của vũ trụ chẳng hạn. Tuy nhiên, giờ đây các nhà thiên văn học lại phát hiện một điều hết sức mới mẻ: một ngôi sao khoảng 13,5 tỉ năm tuổi ở khoảng cách khá gần trái đất, ngay bên trong dải ngân hà.

Thế hệ sao từ thời bình minh vũ trụ

Những ngôi sao đầu tiên của vũ trụ xuất hiện vào khoảng 13,6 triệu năm trước, tức 180 triệu năm kể từ sự kiện Big Bang, tương đương với một cái chớp mắt của vũ trụ. Thế hệ sao đầu tiên chủ yếu cấu tạo từ các phân tử ánh sáng như hydrogen, helium và một ít lithium. Thông qua quá trình nhiệt hạch, các kim loại nặng đầu tiên được tạo thành.

Đến cuối cuộc hành trình, những ngôi sao nổ tung vào thời khắc cuối cùng mà giới chuyên gia gọi là vụ nổ siêu tân tinh, phóng thích và lan tỏa các kim loại nặng khắp vũ trụ. Những thế hệ sao kế tiếp tượng hình từ những đám mây vật liệu dạng này, có nghĩa là chúng khởi đầu với nhiều kim loại nặng hơn nữa và đến lượt mình sẽ tiếp tục tạo thêm nhiều vật liệu mới.

Cho đến vài thập niên trước, giới thiên văn học cho rằng những ngôi sao đầu tiên của vũ trụ đã chết từ lâu sau khi đốt cháy hết nhiên liệu và nổ tung. Thế nhưng, những năm gần đây họ xác định được khoảng 25 ngôi sao thuộc nhóm già nhất từ trước đến nay, và chúng đều có khối lượng tương đồng với mặt trời.

Ngôi sao vừa được phát hiện, gọi là 2MASS J18082002-5104378 B, có kích thước khiêm tốn hơn nhiều. Khối lượng của nó chỉ bằng 14% so với mặt trời, và mật độ kim loại thuộc dạng thấp nhất trong số các ngôi sao (tương tự sao Thủy), cho thấy nhiều khả năng 2MASS J18082002-5104378 B thuộc thế hệ sao thứ hai. Để dễ so sánh, mặt trời phải cách nó khoảng 100.000 thế hệ, và mật độ kim loại nặng gấp 14 lần sao Mộc.

Sự tồn tại của 2MASS J18082002-5104378 B tại đĩa sao của dải ngân hà cho thấy khu vực này có lẽ phải “cao niên” hơn so với độ tuổi từ 8 đến 10 tỉ năm như ước tính trước đó. “Chúng tôi chưa bao giờ tìm ra một ngôi sao nào có khối lượng và được cấu tạo vỏn vẹn vài gram kim loại như thế”, theo nhà vật lý học thiên thể Andrew Casey của Đại học Monash (Úc) trình bày trên chuyên san Astrophysical Journal.

Định hình cái nhìn mới

“Từ phát hiện trên, các ngôi sao cổ có thể được tạo ra từ những khối vật liệu rất nhỏ, và một số tàn tích từ thời Big Bang nhiều khả năng có thể tồn tại đến ngày nay, giúp chúng ta có được cái nhìn mới về sự hình thành của các ngôi sao từ thuở hồng hoang”, chuyên gia Casey phân tích.

Nếu các ngôi sao khổng lồ “sống chớp nhoáng và chết trẻ”, những cá thể nhẹ hơn có thể kéo dài đời sống đến 13 tỉ năm. Các chuyên gia cho hay hiện vẫn còn một số vì sao được xếp vào loại “cụ kỵ” đang lãng du ở góc nào đó của dải ngân hà, chẳng hạn như sao đỏ HE 1523-0901 (khoảng 13,2 tỉ năm). Tuy nhiên, điều kỳ lạ là 2MASS J18082002-5104378 B được tìm thấy bên trong “đĩa sao” của dải ngân hà, tại khu vực đóng đô của hệ mặt trời. Từ đó, giới chức nghiên cứu hy vọng trong tương lai, họ có thể quan sát những ngôi sao thuộc thế hệ đời đầu của vũ trụ.

Theo Thanh Niên
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.