Phòng ngừa viêm não Nhật Bản - Bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu ở trẻ em

Theo thống kê của Bộ Y tế, trong tháng 5, cả nước đã ghi nhận 131 trường mắc bệnh viêm não virus (trong đó có 1 trường hợp tử vong), 30 trường hợp viêm màng não do não mô cầu (trong đó có 4 trường hợp tử vong).

Viêm não nói chung và viêm não Nhật Bản vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu ở trẻ em với tỷ lệ tử vong và di chứng cao.

Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa, vừa qua tại tỉnh đã ghi nhận 1 trường hợp nữ sinh 14 tuổi tử vong vì viêm não Nhật Bản. Trước đó, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn, mệt mỏi. Sau đó trẻ có biểu hiện nói ngọng, rối loạn ý thức và tăng trương lực cơ. Dù được điều trị tại cơ sở y tế địa phương nhưng tình trạng không cải thiện nên được chuyển đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa trong tình trạng nặng.

Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhi dương tính với viêm não Nhật Bản. Các bác sỹ đã tiến hành hồi sức tích cực, thở máy và sử dụng thuốc vận mạch liều cao nhưng vẫn không thể cứu được người bệnh. Điều đáng tiếc là bệnh nhi chưa được tiêm vaccine phòng viêm não Nhật Bản.

Trường hợp tử vong trên cho thấy mức độ nguy hiểm của viêm não Nhật Bản, căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra và lây truyền sang người thông qua muỗi. Bệnh thường xuất hiện vào mùa Hè, thời điểm muỗi phát triển mạnh, trong đó trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.

Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các dấu hiệu khá giống cảm cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, virus có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính có khoảng 3 tỷ người đang sinh sống trong vùng nguy cơ tại 24 quốc gia châu Á, trong đó khoảng 700 triệu là trẻ em dưới 15 tuổi.

Giáo sư Vũ Sinh Nam - Hội Y học Dự phòng Việt Nam cho biết mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 67.900 ca mắc viêm não Nhật Bản. Tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%. Đáng lo ngại hơn, khoảng một nửa số bệnh nhân sống sót phải mang các di chứng thần kinh kéo dài như động kinh, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng học tập, rối loạn hành vi hoặc mất khả năng lao động.

Các chuyên gia cho biết tỷ lệ tử vong do viêm não Nhật Bản có thể lên tới 20-30%. Ngay cả trong số những người may mắn sống sót, khoảng 30-50% phải gánh chịu các di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, co cứng cơ, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ hoặc suy giảm khả năng học tập và lao động. Nhiều trường hợp phải sống chung với di chứng suốt đời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.

Đáng lo ngại hơn, đến nay viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị hiện nay chủ yếu là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống. Chính vì vậy, phát hiện sớm chỉ giúp tăng cơ hội cứu sống người bệnh, biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh vẫn là tiêm chủng. Bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Do đó, không chỉ trẻ em mà người lớn chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và bảo vệ trẻ em trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.

Các chuyên gia nhấn mạnh, viêm não Nhật Bản là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa. Trong bối cảnh liên tiếp ghi nhận những ca bệnh nặng, thông điệp quan trọng nhất vẫn là người dân không bỏ sót bất kỳ mũi vaccine nào, đặc biệt là các mũi tiêm nhắc lại. Đây chính là "lá chắn" hiệu quả nhất giúp bảo vệ trẻ em và người lớn trước căn bệnh có thể để lại di chứng suốt đời hoặc cướp đi tính mạng chỉ sau vài ngày khởi phát.

Việc đẩy mạnh công tác phòng bệnh là một trong những chủ trương được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 72-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó nhấn mạnh quan điểm chuyển mạnh từ tư duy "khám, chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động."

Nghị quyết số 72-NQ/TW đã đề ra nhiều định hướng quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Trong đó, trọng tâm là tăng cường vai trò của y tế dự phòng và y tế cơ sở; phát triển mô hình bác sĩ gia đình; đẩy mạnh khám sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh; triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử và các nền tảng quản lý sức khỏe số để theo dõi sức khỏe người dân suốt vòng đời. Những giải pháp này không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh tật mà còn góp phần xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe liên tục, toàn diện và hiệu quả hơn.