Ngày 9/3, tại đình Thổ Hà, Đảng ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường Vân Hà (tỉnh Bắc Ninh) tổ chức Lễ công bố Quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ (văn chỉ) Thổ Hà.
Tham dự buổi lễ có lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh, đại diện Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo), các nhà khoa học, chức sắc tôn giáo cùng đông đảo nhân dân và du khách.
Tại buổi lễ, đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã công bố Quyết định số 266/QĐ-TTg ngày 11/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt đối với quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà.
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh Phan Thế Tuấn nhấn mạnh, việc quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu của di tích, đồng thời khẳng định vị trí quan trọng của di sản trong kho tàng văn hóa dân tộc.
Trải qua nhiều thế kỷ hình thành và phát triển, quần thể di tích gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng làng cổ Thổ Hà bên dòng sông Cầu, phản ánh sinh động lịch sử, văn hóa và truyền thống của cư dân vùng Kinh Bắc.
Quần thể di tích nổi bật về giá trị kiến trúc, nghệ thuật, khoa học và đời sống văn hóa-xã hội, với nhiều hiện vật, tư liệu quý; đặc biệt là hệ thống kiến trúc cổ, các mảng chạm khắc tinh xảo và kho tượng Phật có giá trị. Đây cũng là không gian văn hóa đặc sắc gắn với các lễ hội truyền thống, làng nghề và dân ca Quan họ Bắc Ninh.
Thời gian tới, tỉnh Bắc Ninh tiếp tục tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích theo hướng khoa học, bền vững; phát huy vai trò của cộng đồng trong gìn giữ di sản; gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Kinh Bắc và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Vân Hà Nguyễn Văn Tình khẳng định, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh xây dựng quy hoạch tổng thể bảo tồn, tu bổ và tôn tạo quần thể di tích theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa; tăng cường công tác quản lý, gìn giữ các yếu tố gốc của di tích, bảo đảm tính nguyên trạng và giá trị lịch sử lâu dài.
Địa phương cũng đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục truyền thống trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ; phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc như dân ca quan họ, lễ hội truyền thống, làng nghề gốm cổ gắn với phát triển du lịch văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh Thổ Hà-vùng đất giàu bản sắc của quê hương Kinh Bắc.
Quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà nằm trong không gian làng cổ Thổ Hà bên bờ Bắc sông Cầu - vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa xứ Kinh Bắc.
Quần thể gồm 3 công trình chính: Đình Thổ Hà thờ Thành hoàng và là trung tâm sinh hoạt cộng đồng; chùa Thổ Hà (Đoan Minh tự) là nơi sinh hoạt Phật giáo của nhân dân; từ chỉ Thổ Hà thờ Khổng Tử cùng các bậc tiên hiền, nho sinh đỗ đạt của địa phương, thể hiện truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của cộng đồng cư dân địa phương.
Theo các tư liệu lịch sử và văn bia Hán Nôm còn lưu giữ, đình Thổ Hà được xây dựng từ năm 1692 thời Lê Trung Hưng; chùa Thổ Hà có dấu tích kiến trúc từ thế kỷ 17; từ chỉ được dựng thờ các bậc tiên hiền và khuyến khích tinh thần hiếu học của làng.
Trải qua nhiều thế kỷ, các công trình đã được nhân dân gìn giữ, trùng tu, tôn tạo qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Quần thể di tích hiện lưu giữ nhiều di vật, cổ vật quý như hệ thống bia đá cổ có niên đại từ thế kỷ 17-19, kiệu bát cống, bộ bát bửu, đồ thờ gỗ sơn son thếp vàng cùng gần 100 pho tượng Phật cổ tại chùa Thổ Hà.
Đặc biệt, cửa võng đình Thổ Hà là kiệt tác chạm khắc gỗ thời Lê Trung Hưng với các đề tài rồng, phượng, hoa lá tinh xảo đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia.
