Quảng Ninh với hành trình đổi mới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Sau bốn thập kỷ bền bỉ thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, từ một địa phương mang nặng mô hình kế hoạch hóa tập trung, hạ tầng giao thông cách trở và phụ thuộc vào ngân sách Trung ương, Quảng Ninh đã vươn mình mạnh mẽ trở thành cực tăng trưởng năng động nhất khu vực phía Bắc.

Mốc son lịch sử được xác lập khi ngày 24/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, mở ra chương mới đầy tự hào cho vùng đất di sản trên con đường hội nhập và vươn mình cùng dân tộc.

Từ "ốc đảo" giao thông đến cực tăng trưởng kinh tế

Trở lại những năm đầu công cuộc Đổi mới (1986), Quảng Ninh đối mặt với vô vàn lực cản như: hạ tầng yếu kém, địa hình bị chia cắt bởi sông biển và núi cao, nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương... Thu nhập quốc dân thấp, hàng hóa tiêu dùng khan hiếm, sản xuất công nghiệp chủ yếu tựa vào khai thác than đơn thuần.

Nhờ kiên trì tổng kết thực tiễn, đổi mới tư duy và tôn trọng quy luật khách quan, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Ninh qua các nhiệm kỳ đã từng bước tháo gỡ các nút thắt cơ chế. Quyết định chiến lược mang tính đột phá nhất của tỉnh là tái thiết lập mô hình phát triển: dịch chuyển mạnh mẽ từ "nâu" sang "xanh" - tức từ phụ thuộc vào tài nguyên hữu hạn sang phát triển bền vững dựa vào dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo và kinh tế biển.

Đánh giá 40 năm đổi mới, phát triển của địa phương, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Quảng La Phạm Thị Thu Hằng chia sẻ, Quảng Ninh đã đưa ra được một số mô hình đổi mới mang tính tiên phong, đột phá, mở đường, được nhiều tỉnh, thành trong cả nước nghiên cứu, học tập và nhân rộng.

Nhờ định hướng đúng đắn, nền kinh tế Quảng Ninh đã chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục. Đến hết năm 2025, quy mô GRDP ước đạt khoảng 395.000 tỷ đồng, gấp 7 lần năm 2010, gấp 71,6 lần năm 2000 và gấp 135,7 lần năm 1995, chiếm trên 10% tổng quy mô kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng.

Riêng năm 2025, mặc dù tình hình trong nước và thế giới còn nhiều khó khăn, Quảng Ninh vẫn thực hiện hiệu quả chủ đề “Bứt phá trong tăng trưởng kinh tế, tạo đà cho nhiệm kỳ mới.” Tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 11,89%, cao nhất cả nước; quy mô nền kinh tế đạt gần 368.445 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 10.402 USD; tổng thu ngân sách nhà nước đạt 85.050 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay.

Thành tựu 40 năm đổi mới không chỉ làm thay đổi căn bản diện mạo kinh tế-xã hội của tỉnh, nâng cao rõ rệt đời sống nhân dân, mà còn khẳng định vị thế Quảng Ninh như một cực tăng trưởng năng động của vùng đồng bằng Bắc Bộ và một hình mẫu về phát triển bền vững.

Tiên phong áp dụng mô hình mới và đột phá hạ tầng

Dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt là từ năm 2011 đến nay, Quảng Ninh chủ động chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh”, lấy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững làm trục xuyên suốt. Tư duy phát triển dựa trên 3 trụ cột “Thiên nhiên, Con người, Văn hóa” được định hình rõ nét, gắn với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xanh hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng chia sẻ, tỉnh có nhiều kinh nghiệm trong phát huy nội lực, không trông chờ từ nguồn vốn Trung ương mà tự bỏ tiền đầu tư các tuyến đường cao tốc ra Móng Cái, đi Hải Phòng dựa trên các cơ chế của Trung ương.

Một trong những bài học kinh nghiệm giá trị nhất của Quảng Ninh trong 40 năm qua là giải bài toán nguồn lực phát triển hạ tầng. Nhận thức rằng nếu chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước thì không thể tạo ra đột phá, Quảng Ninh đã tiên phong lựa chọn phương thức đầu tư theo hình thức đối tác công-tư (PPP) với phương châm "lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư." Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 05/12/2013 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã chỉ đạo thí điểm các mô hình “đầu tư công - quản lý tư” và “đầu tư tư - sử dụng công.”

Theo Sở Tài chính, từ năm 2014 đến đến nay, tổng nguồn vốn đầu tư của các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công-tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh khoảng 46.297 tỷ đồng với tổng số 29 dự án thuộc 5 lĩnh vực, trong đó phần vốn Nhà nước tham gia chỉ khoảng 5.163 tỷ đồng (chiếm khoảng 11%, chủ yếu cho giải phóng mặt bằng). Riêng lĩnh vực giao thông có 7 dự án với tổng số vốn 43.099 tỷ đồng (chiếm 93% tổng số vốn PPP).

Giám đốc Sở Tài chính Phạm Hồng Biên thông tin, gần 90% nguồn lực được huy động từ khu vực tư nhân, cho thấy hiệu quả của việc "lấy vốn xã hội để phát triển hạ tầng công" - tính trung bình 1 đồng ngân sách bỏ ra đã thu hút được từ 8 đến 9 đồng đầu tư ngoài ngân sách.

Nhờ tư duy đổi mới, Quảng Ninh đã kiến tạo hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức đồng bộ và hiện đại bậc nhất cả nước. Đó là tuyến cao tốc xuyên tỉnh kéo dài từ Hải Phòng-Hạ Long-Vân Đồn đến Móng Cái dài gần 200km, đưa Quảng Ninh trở thành địa phương sở hữu số km đường cao tốc lớn nhất Việt Nam.

Cùng đó, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn là sân bay tư nhân đầu tiên tại Việt Nam, mở ra cánh cửa kết nối hàng không quốc tế trực tiếp tới vùng di sản. Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long là cảng du lịch chuyên biệt hiện đại, tạo đòn bẩy thu hút các siêu du thuyền quốc tế và khách du lịch hạng sang.

Hạ tầng đồng bộ, hiện đại đã xóa bỏ hoàn toàn vị thế "ốc đảo" giao thông, mở rộng không gian phát triển, gắn kết chặt chẽ Quảng Ninh với tam giác phát triển Hà Nội-Hải Phòng-Quảng Ninh và hành lang kinh tế ven biển Bắc Bộ.

Tầm vóc mới

Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI (nhiệm kỳ 2025-2030), nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, Quảng Ninh tiếp tục đổi mới tư duy, tầm nhìn phát triển, xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh làm động lực chính; phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo hiện đại, năng lượng tái tạo, kinh tế biển, nông nghiệp sinh thái và đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch quốc tế. Đồng thời, tỉnh phát triển văn hóa, con người, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, phát triển kinh tế di sản và các ngành công nghiệp văn hóa.

Quảng Ninh tạo dấu ấn đặc biệt trong cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Tỉnh luôn giữ vị trí dẫn đầu toàn quốc liên tục trong nhiều năm ở các chỉ số: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) , Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index), Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS), Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI).

Sự bứt phá của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao tại các khu công nghiệp hiện đại như Sông Khoai, Đông Mai, Bắc Tiền Phong đã thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia hàng đầu (Jinko Solar, Foxconn...) đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo và điện tử hàng đầu khu vực.

Bên cạnh đó, sự phát triển luôn gắn liền với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân. Thông qua các chính sách chuyên đề như Nghị quyết 06-NQ/TU về phát triển bền vững kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, tỉnh đã thu hẹp khoảng cách vùng miền. Người dân ở các vùng sâu, vùng xa Bình Liêu, Ba Chẽ hay các đặc khu Cô Tô, Vân Đồn đều được hưởng thụ hạ tầng điện, đường, trường, trạm đồng bộ và nâng cao thu nhập.

Những thành tựu toàn diện sau 40 năm đổi mới đã tạo nền tảng vững chắc để Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới. Tại kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh, với các lợi thế về vị trí địa lý, cảng biển, kinh tế xuất nhập khẩu, khoáng sản, du lịch cùng nền tảng kinh tế-xã hội phát triển, việc thành lập thành phố Quảng Ninh không chỉ mang ý nghĩa về danh xưng hay mô hình tổ chức mà quan trọng hơn là tạo ra không gian và động lực phát triển mới.

Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 của cả nước, Quảng Ninh sẽ được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội về thu hút nhà đầu tư chiến lược, tài chính-ngân sách, chuyển đổi số, phát triển khoa học-công nghệ và quản trị đô thị thông minh.

Trải qua 40 năm đổi mới với tinh thần "Kỷ luật - Đồng tâm," tư duy đổi mới sáng tạo, tỉnh đã vươn lên trở thành cực tăng trưởng toàn diện của phía Bắc. Đứng trước thời cơ lịch sử mới, thành phố mới Quảng Ninh tự tin định hình rõ nét hình ảnh một đô thị giàu đẹp, văn minh, hiện đại, sẵn sàng cùng cả nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.