Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn, phương thức tố tụng hiện đại hơn

Theo chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, ngày 23/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về các dự án: Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân; Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là yêu cầu khách quan, tất yếu và hết sức cần thiết nhằm bảo đảm cho công cụ pháp lý quan trọng này đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đồng thời phục vụ hiệu quả sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều.

Về quy định liên quan đến tội phạm, dự thảo Bộ luật bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và bổ sung tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, nhằm tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý sớm tội phạm, đồng thời nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Dự án Bộ luật bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...; bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ...

Về các quy định về hình phạt, dự án Bộ luật thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: Phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tập trung vào 6 nhóm vấn đề lớn. Đó là đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả; tăng cường phân hóa và thực hiện chính sách khoan hồng; bổ sung các trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại, trường hợp không khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự và bổ sung thủ tục tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm đồng bộ với chính sách của Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Dự thảo Bộ luật mở rộng có điều kiện thẩm quyền của Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã trong điều tra một số vụ án rất nghiêm trọng, có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng xảy ra trên địa bàn cấp xã; qua đó phát huy nguồn lực tại cơ sở và giảm tải cho Cơ quan điều tra cấp tỉnh. Đáng chú ý, lần đầu tiên, dự thảo Bộ luật quy định khái niệm "tố tụng điện tử" và nguyên tắc bảo đảm thực hiện hoạt động tố tụng trên môi trường điện tử theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật cũng hoàn thiện các quy định về hợp tác quốc tế, bảo đảm thống nhất với pháp luật về tương trợ tư pháp về hình sự, dẫn độ và các quy định mới.

Tinh thần xuyên suốt của dự án Bộ luật là: tố tụng tinh gọn hơn, xử lý nhanh hơn, chính sách phân hóa hơn, kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn và phương thức tố tụng hiện đại hơn; đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền con người, quyền công dân và tính khách quan, công bằng của tố tụng hình sự.

Trong ngày làm việc, Quốc hội biểu quyết thông qua 6 dự án luật, gồm: Luật Dầu khí (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi); Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.