Tâm lý học đường: Mảnh ghép còn thiếu của giáo dục toàn diện

Một ngày làm việc của các thầy cô tại Phòng Tâm lý học đường ở Alpha School (Alpha) - thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest, hiếm khi giống nhau. Có những cuộc trò chuyện bắt đầu từ một nỗi buồn rất nhỏ, như khi một học sinh mất đi thú cưng. Nhưng cũng có những câu chuyện phức tạp hơn, xoay quanh áp lực học tập, mối quan hệ bạn bè hay những biến chuyển cảm xúc mà chính các em chưa kịp gọi tên.

Sự đa dạng ấy cho thấy, đời sống nội tâm của học sinh không hề đơn giản. Những trải nghiệm bên trong các em tuy âm thầm, nhưng có thể để lại tác động lâu dài. Chính cách nhà trường lắng nghe, tiếp cận và hỗ trợ kịp thời sẽ góp phần định hình hành trình phát triển của mỗi học sinh.

Từ một cách tiếp cận rất khác

Trong một thời gian dài, tâm lý học đường thường được nhìn nhận như bộ phận hỗ trợ phía sau, chủ yếu can thiệp khi học sinh đã gặp vấn đề nghiêm trọng. Không ít trường học có phòng tham vấn, nhưng chỉ là nơi học sinh tìm đến khi đang có những khó khăn cần tháo gỡ.

Tại Alpha, khía cạnh này lại được nhìn nhận hoàn toàn khác. Cô Vũ Kiều Oanh - Trưởng phòng Tâm lý học đường, chia sẻ: “Phòng Tâm lý học đường ở Alpha không phải là nơi chờ đợi học sinh đến. Chúng tôi chủ động tạo ra một môi trường đủ an toàn, cởi mở và gần gũi để các em biết rằng mình luôn có thể chia sẻ, dù là những điều rất nhỏ, và thầy cô luôn ở đó.”

Với hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực tâm lý, cô Oanh nhận thấy rằng những khó khăn ở lứa tuổi học đường không phải lúc nào cũng bắt đầu từ biến cố lớn, mà từ những điều rất đời thường: áp lực học tập, băn khoăn trong các mối quan hệ hay những thay đổi cảm xúc chưa được gọi tên. Nếu không được nhận diện sớm, những điều này có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ.

Từ thực tế đó, ngay từ những ngày đầu, đội ngũ tâm lý học đường tại Alpha đã bắt đầu bằng những thay đổi nền tảng: định hình lại vai trò của người làm tâm lý trong trường học, tăng cường kết nối với giáo viên và đưa các phương pháp khoa học vào môi trường giáo dục.

Mô hình chăm sóc tâm lý học đường tại Alpha School

“Chuyên môn của tâm lý học đường không nằm ở lời khuyên, mà ở năng lực nhìn vấn đề trong hệ thống và thiết kế các hỗ trợ phù hợp: từ phòng ngừa đến can thiệp, để đáp ứng đúng nhu cầu của học sinh, đúng thời điểm.” - cô Vũ Kiều Oanh nhận định.

Với những bước đi ban đầu, Alpha xây dựng một hệ thống trong đó tâm lý học đường không tách rời, mà gắn chặt với hoạt động dạy và học với trọng tâm là mô hình 3 tầng. Ở tầng đầu tiên, chiếm phần lớn, nhà trường tập trung vào phòng ngừa, giúp học sinh hình thành những kỹ năng nền tảng về cảm xúc xã hội như nhận diện cảm xúc, điều tiết hành vi, xây dựng mối quan hệ tích cực.

Tầng thứ hai dành cho những nhóm học sinh cần hỗ trợ sâu hơn thông qua các hoạt động nhóm nhỏ. Tầng thứ ba là can thiệp chuyên sâu với sự theo dõi cá nhân. Đáng chú ý, phần lớn nguồn lực được đặt ở tầng phòng ngừa, nơi học sinh được trang bị kỹ năng từ sớm.

Học sinh Alpha luôn được lắng nghe và thấu hiểu.

Song song, giáo dục cảm xúc - xã hội (SEL) được đưa vào chương trình chính khóa với các tiết học định kỳ mỗi tuần. Sau những tiết học, học sinh tạo ra các sản phẩm học tập và được trưng bày tại các triển lãm theo chủ đề của từng năm học, qua đó thể hiện góc nhìn cá nhân và từng bước khám phá thế giới nội tâm của mình. Các hoạt động SEL cũng được mở rộng thông qua trải nghiệm, câu lạc bộ và dự án toàn trường.

Bên cạnh đó, các tọa đàm tâm lý và chương trình tập huấn dành cho giáo viên được triển khai nhằm lan tỏa mô hình, kết nối với các chuyên gia, hỗ trợ các trường lân cận trong việc triển khai SEL.

Khi được triển khai đồng bộ, những yếu tố này dần tạo nên một môi trường mà ở đó, việc phát triển cảm xúc và tâm lý trở thành một phần tự nhiên của quá trình giáo dục.

Khi những đứa trẻ trưởng thành trong sự thấu hiểu

Những nỗ lực của đội ngũ chuyên viên tâm lý học đường cùng nhà trường đã góp phần tạo nên một môi trường học tập cởi mở, đáng tin cậy. Phòng Tâm lý học đường tại Alpha không chỉ là nơi học sinh tìm đến gửi gắm những điều khó nói, mà trở thành một phần trong hệ thống hỗ trợ học sinh toàn diện.

Học sinh Alpha chủ động chia sẻ, biết nhận diện cảm xúc và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần. Từ những biểu hiện nhỏ như rút lui khỏi một hoạt động hay áp lực khó giãi bày, đến những vấn đề phức tạp hơn, mọi tín hiệu đều được lắng nghe để hiểu học sinh sâu hơn, thay vì chỉ xử lý hành vi.

Môi trường học tập đáng tin cậy sẽ giúp những đứa trẻ trưởng thành lành mạnh.

Mô hình tâm lý học đường tại Alpha School cũng đang lan tỏa trong hệ thống EQuest. Đội ngũ chuyên viên được đào tạo bài bản, cùng hệ thống cơ sở vật chất cho phòng tâm lý học đường, từng bước hình thành tại các đơn vị thành viên. Cách tiếp cận hay mô hình vận hành cũng có sự điều chỉnh, phù hợp với từng môi trường. Trong bối cảnh tâm lý học đường tại Việt Nam vẫn chưa được đầu tư tương xứng, những nỗ lực mang tính hệ thống này cho thấy một hướng tiếp cận khác - nơi việc thấu hiểu cảm xúc không còn là yếu tố bổ trợ, mà trở thành một phần thiết yếu của giáo dục.

“Thật hạnh phúc khi nhìn thấy những thay đổi tích cực, khi học sinh biết cách chia sẻ, giáo viên biết lắng nghe hơn và phụ huynh cũng đồng hành tích cực hơn. Đó là lý do chúng tôi tin vào giá trị của công việc mình đang làm.”- cô Oanh cho biết thêm.

Và cũng từ đây, một ngôi trường không chỉ đơn thuần là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn nuôi dưỡng những đứa trẻ trưởng thành một cách trọn vẹn, cả về năng lực và đời sống tinh thần.