Phát biểu đề dẫn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp là sự thay đổi sâu sắc về phương thức quản trị: từ phân định thẩm quyền, trách nhiệm, nguồn lực đến cách chính quyền tương tác với người dân.
Đánh giá sau gần 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, bộ máy chính quyền địa phương vận hành ổn định trong điều kiện khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu chuyển đổi cao. Ở nhiều địa phương, chính quyền mới nhanh chóng đi vào hoạt động; cán bộ, công chức nỗ lực thích ứng; người dân đồng thuận với chủ trương tinh gọn bộ máy và kỳ vọng vào nền hành chính hiện đại, thông suốt, trách nhiệm.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều vấn đề cần đánh giá thẳng thắn và xử lý kịp thời như: nguồn lực, con người và hệ thống số chưa theo kịp, dịch vụ công dễ xuất hiện những điểm nghẽn. Người dân có thể vẫn phải chờ đợi, đi lại nhiều lần, bởi chưa rõ đầu mối giải quyết; cán bộ cơ sở phải xử lý nhiều việc hơn, phức tạp hơn, trong khi điều kiện công tác, kiến thức và kỹ năng chưa thật đầy đủ...
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, cần một sự chuyển dịch căn bản về tư duy quản trị. Đó là chuyển từ tư duy cơ quan nhà nước có thủ tục gì thì người dân làm theo thủ tục đó, sang tư duy người dân cần giải quyết vấn đề gì thì chính quyền thiết kế hành trình phục vụ tương ứng.
Tại tọa đàm, các đối tác quốc tế đã có những phát biểu chia sẻ góc nhìn về quá trình cải cách của Việt Nam. Bà Ramla Khalidi, Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam nhận định, cải cách phân cấp không thể thành công chỉ bằng thay đổi cơ cấu, mà chính quyền cơ sở cần đội ngũ cán bộ đủ năng lực, nguồn tài chính ổn định và hệ thống số hóa an toàn, lấy con người làm trung tâm. Đại sứ Australia Gillian Bird và Đại sứ Ireland Deirdre Ní Fhallúin nhấn mạnh tầm quan trọng của các nghiên cứu dựa trên bằng chứng thực tiễn và tiếng nói của người dân, qua đó giúp các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh kịp thời để dịch vụ công ngày càng hiệu quả, bao trùm và đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.
Tọa đàm được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị sơ kết 1 năm chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (từ ngày 1/7/2025).
Tại tọa đàm, nhóm nghiên cứu từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu phát triển Mekong (MDRI) đã công bố kết quả đánh giá nhanh dựa trên khảo sát toàn quốc với gần 5.000 người dân, trong đó có 299 người khuyết tật, cùng nghiên cứu điển hình qua lăng kính của cán bộ thực thi tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên. Báo cáo cho thấy, đa phần người dân ủng hộ việc tinh gọn bộ máy và đánh giá tích cực việc không tổ chức cấp huyện đã giúp cải thiện dịch vụ hành chính công. Mức độ hài lòng với dịch vụ làm thủ tục ở cấp xã đạt 4,1/5 điểm.
Tuy nhiên, quá trình vận hành vẫn ghi nhận nhiều điểm nghẽn lớn. Tỷ lệ người dân sử dụng Cổng Dịch vụ công quốc gia mới đạt 21,8%, đi kèm với khoảng cách số rất lớn giữa các nhóm dân cư, điển hình là có tới 93,65% người khuyết tật chưa từng sử dụng cổng này. Với các thủ tục phức tạp được phân cấp về cấp xã như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tỷ lệ trả kết quả đúng hẹn đạt 71,1% và hơn 26% người dân phản ánh phải đi lại nhiều lần.
Trong lĩnh vực y tế, tình trạng vượt tuyến khá cao khi có 34,47% người dân đi khám tại bệnh viện tuyến tỉnh. Cán bộ cấp cơ sở đối mặt với áp lực "quá tải chức năng" khi phải xử lý công việc đa ngành trong khi biên chế chưa tương xứng, bộ máy nhiều nơi mới chỉ lắp ghép cơ học.
Từ những bằng chứng thực tiễn, tọa đàm đã thống nhất nhiều hàm ý chính sách quan trọng cho nhiệm kỳ 2026-2031, nổi bật là kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương bảo đảm sự cân đối giữa phân cấp, thẩm quyền với phân bổ nguồn lực, hỗ trợ tài chính có mục tiêu cho số hóa ở cơ sở, chuyển từ quản lý biên chế sang quản trị nguồn nhân lực và cải cách tiền lương theo vị trí việc làm để phản ánh đúng khối lượng công việc của cán bộ cấp xã.
