Chuyển đổi tư duy quản lý sang quản trị và kiến tạo
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một cuộc cải cách về quản trị chứ không đơn thuần là một sự điều chỉnh về tổ chức bộ máy. Sự thay đổi về địa giới tại các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên cho thấy có sự chuyển dịch từ tư duy quản lý địa bàn hành chính sang tư duy kiến tạo không gian kinh tế. Đà Nẵng không còn bó hẹp trong đô thị biển, Gia Lai không chỉ là cao nguyên, mà tất cả đang vận hành như những chỉnh thể kinh tế thống nhất.
Lâm Đồng cũng không còn chỉ được nhận diện bởi Đà Lạt và nông nghiệp công nghệ cao. Điều thay đổi không chỉ nằm ở quy mô địa giới mà còn ở bản chất phát triển của địa phương. Những trung tâm đô thị, vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, cảng biển, logistics và các hành lang kinh tế đang được đặt trong cùng một không gian phát triển thống nhất.
Đánh giá quá trình hợp nhất Đà Nẵng và Quảng Nam, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang cho rằng mục tiêu của cuộc cải cách không chỉ dừng ở việc tinh gọn bộ máy mà hướng tới phát huy tốt hơn tiềm năng, lợi thế và nguồn lực của địa phương trong giai đoạn phát triển mới. Việc hình thành một không gian phát triển rộng lớn hơn đòi hỏi cách tiếp cận mới trong quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Thực tế cho thấy, những địa phương sau sáp nhập đang sở hữu quy mô phát triển lớn hơn đáng kể so với trước đây. Đà Nẵng kết nối không gian đô thị, công nghiệp, logistics, cảng biển và vùng động lực Chu Lai. Tỉnh Gia Lai lần đầu tiên hình thành trục liên kết trực tiếp giữa cao nguyên và duyên hải. Lâm Đồng hội tụ các lợi thế về nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, công nghiệp khai khoáng, du lịch và kinh tế biển. Khánh Hòa tiếp tục phát huy vai trò trung tâm kinh tế biển, logistics và năng lượng của khu vực Nam Trung Bộ.
Một thay đổi quan trọng của mô hình mới là sự chuyển dịch từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy phát triển theo không gian kinh tế. Tại Gia Lai, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn yêu cầu, các phường, xã của thành phố Quy Nhơn trước đây phải được nhìn nhận như một chỉnh thể phát triển thống nhất, hỗ trợ và bổ trợ lẫn nhau, thay vì phát triển manh mún riêng lẻ. Yêu cầu đặt ra đối với chính quyền cơ sở không chỉ là quản lý địa bàn mà phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, chủ động khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế và mở rộng không gian để tạo ra các động lực tăng trưởng mới.
Những thay đổi đó cho thấy thước đo thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ nằm ở số lượng đầu mối được tinh gọn mà còn ở khả năng tổ chức lại các nguồn lực phát triển, tạo ra các cực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương trong bối cảnh mới.
Bộ máy tinh gọn và chính quyền kiến tạo
Nếu như trước đây thước đo của chính quyền chủ yếu là quản lý địa bàn, thực hiện thủ tục hành chính và duy trì hoạt động bộ máy thì trong bối cảnh mới, yêu cầu đang chuyển sang khả năng tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển.
Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Đắk Lắk Cao Thị Hòa An, cho rằng yêu cầu hiện nay không còn dừng ở việc kiện toàn tổ chức bộ máy mà là nâng cao chất lượng hoạt động, năng lực thực thi công vụ và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở, năng lực của đội ngũ cán bộ, hiệu quả phối hợp giữa các cấp chính quyền và khả năng ứng dụng công nghệ số trở thành những yếu tố quyết định.Chính vì vậy, nhiều địa phương cho rằng cần sớm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của chính quyền các cấp theo yêu cầu của Trung ương. Những tiêu chí đó không chỉ dừng ở số lượng đầu mối được tinh gọn hay biên chế được sắp xếp lại mà phải hướng tới chất lượng phục vụ người dân, mức độ hài lòng của doanh nghiệp, hiệu quả giải quyết công việc, kết quả thực hiện các mục tiêu phát triển và năng lực chuyển đổi số.
Điều quan trọng nhất sau một năm không phải là bộ máy đã được sắp xếp như thế nào, mà là các địa phương sẽ vận hành bộ máy mới ra sao để khai thác hiệu quả các nguồn lực, tổ chức lại không gian phát triển và tạo ra những động lực tăng trưởng mới. Đó cũng là thước đo thực chất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong giai đoạn tiếp theo.
Thực tiễn một năm qua cho thấy, khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở, năng lực của đội ngũ cán bộ trở thành yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của bộ máy. Một bộ máy tinh gọn sẽ khó phát huy hiệu quả nếu đội ngũ cán bộ không theo kịp yêu cầu mới về quản trị, chuyển đổi số và tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển.
Trong khi đó, Đà Nẵng tiếp tục xác định chuyển đổi số là một động lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị đô thị và chất lượng phục vụ người dân. Nhiều địa phương cũng đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, cơ sở dữ liệu dùng chung và các nền tảng điều hành số nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.
Từ thực tiễn vận hành tại các địa phương, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của chính quyền các cấp. Những tiêu chí đó có thể được lượng hóa bằng thời gian giải quyết công việc, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, kết quả thực hiện các mục tiêu phát triển, hiệu quả chuyển đổi số hay năng lực phối hợp giữa các cấp chính quyền.
Thước đo cuối cùng của mô hình chính quyền hai cấp chính là tốc độ phát triển của địa phương và sự hài lòng của người dân. Một năm qua chỉ là giai đoạn định hình "bộ khung". Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi những người đứng đầu phải "dám nghĩ, dám làm, dám tháo gỡ điểm nghẽn", xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tiễn để chuyển hóa bộ máy tinh gọn thành động lực tăng trưởng thực chất cho quốc gia.
