Mặt nước đen đặc, bốc mùi hôi nồng nặc, rác thải nổi đầy, ruồi muỗi váng vất. Ngày nắng, mùi xộc thẳng vào nhà; ngày mưa, nước đen dâng tràn cả lên vỉa hè, mang theo rác thải lềnh bềnh, đọng lại ở miệng cống và đầu các con hẻm. Trong khi chờ dự án cải tạo kênh được triển khai, một nhóm bạn trẻ lặng lẽ thay đổi ý thức cộng đồng, khởi động chiến dịch làm sạch dòng kênh, bắt đầu từ việc thu gom từng mảnh nylon, kéo lên từng bao rác...
 |
CLB “Sài Gòn Xanh” dọn vệ sinh ở kênh Hy Vọng. |
Vớt rác, dọn bùn
Sáng chủ nhật một ngày giữa tháng 6/2025, tại đoạn kênh gần đường Phan Huy Ích (hẻm 115, P.15, Q.Tân Bình), gần 60 bạn trẻ trong màu áo của CLB “Sài Gòn Xanh” chia thành từng nhóm bắt đầu dọn vệ sinh. Người đứng trên bờ thu gom rác nổi, người lội xuống lòng kênh xúc bùn, những người còn lại đóng bao, phân loại rác.
Nguyễn An Vy, sinh viên năm 3 Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM là một trong những người tham gia nhóm từ những ngày đầu. Vy kể, đoạn kênh đầu hẻm 115 từng khiến cô ám ảnh mỗi lần đi ngang: “Rác nổi như váng mỡ, ruồi bu kín mặt nước, mỗi lần đi qua chỉ muốn quay mặt đi thật nhanh”.
Nhưng thay vì né tránh, Vy chọn đối mặt. Mỗi tuần hai lần, từ 6 giờ sáng, cô cùng nhóm bạn đến sớm để phân chia nhiệm vụ rồi bắt tay vào làm cho tới tận trưa. Có hôm, Vy và nhóm vừa dọn xong buổi sáng, lúc quay lại đã có rác mới bị ném xuống. Ban đầu, Vy có chạnh lòng nhưng rồi lại tự an ủi mà tiếp tục: “Người ta chưa quen thôi, mình làm hoài, họ thấy hoài rồi cũng sẽ thay đổi thôi”.
Không xa chỗ Vy đứng, Trần Minh Hậu, sinh viên năm 2 Trường ĐH Văn Lang cũng đang hì hụi xúc từng xẻng bùn gần hẻm 97 Phan Huy Ích. Lần đầu xuống kênh, nam sinh đã muốn bỏ cuộc vì: “Mùi hôi nồng, chân lún sệt sệt, rác vướng vào người, tưởng chừng như lội qua một bãi rác nổi khổng lồ”.
 |
Kênh Hy Vọng ô nhiễm nặng nề. |
Sau vài buổi tập huấn cùng nhóm, học cách nhận diện rác nguy hiểm, xử lý vật sắc nhọn, chống côn trùng..., Hậu dần quen, dạn dĩ hơn, hiệu quả hơn.
Điều khiến Hậu nhớ nhất là phản ứng của gia đình: “Mẹ em lúc đầu không cho đi, lo em nhiễm trùng, còn bảo học IT thì lo học đi, lội kênh làm gì. Sau mấy lần thấy em không bỏ cuộc, mẹ cũng thay đổi thái độ sang ủng hộ. Có hôm, mẹ còn pha sẵn nước chanh, chuẩn bị khăn lạnh, nhét muối vào ba lô. Em thấy mẹ lặng lẽ chia sẻ bài viết về tụi em trong nhóm gia đình, ghi: Con mình trưởng thành rồi... Em xem mà nghẹn”.
Mỗi đợt ra quân, nhóm thu gom khoảng 30 - 50 bao rác. Nhiều người dân mang ra khẩu trang sạch để tặng nhóm, cô bán nước đầu hẻm tặng chai nước mát trong những ngày nóng nực, hay một tấm bảng viết tay “Không xả rác xuống kênh” được treo trước cửa nhà... như tiếp thêm sức mạnh cho cả nhóm.
Anh Trần Vĩnh Thái - đại diện CLB “Sài Gòn Xanh” chia sẻ: “Một dòng kênh sạch không thể chỉ trông chờ vào hàng nghìn tỷ đồng đầu tư mà cần sự chung tay của cộng đồng. Nếu người dân vẫn tiện tay vứt rác xuống kênh thì dù có làm mới đến mấy, cũng trở về như cũ. Một đô thị sạch sẽ bắt đầu từ một bàn tay không xả rác”.
 |
Mỗi đợt ra quân, nhóm thu gom khoảng 30 - 50 bao rác. |
“Tụi nhỏ làm được mình cũng làm được’’
Sự xuất hiện của nhóm tình nguyện không chỉ giúp dọn sạch một phần dòng kênh mà còn dần lan tỏa đến người dân hai bên bờ. Bà Phạm Thị Cúc, 63 tuổi, sống tại hẻm 109 Phan Huy Ích, kể: “Tôi ở đây hơn ba chục năm rồi. Ngày trước, tụi nhỏ trong xóm tắm kênh, lội bắt cá, nước trong veo. Giờ thì nhà nào cũng đóng cửa kín mít vì mùi quá nặng”.
Ban đầu, bà từng nghĩ “mình già rồi, sống sao quen vậy” nhưng sau vài tuần nhìn nhóm tình nguyện lội bùn, bà bắt đầu thay đổi suy nghĩ. “Giờ tôi phân loại rác, không tiện tay đổ xuống nữa. Mỗi lần dọn nhà là đem rác ra thùng công cộng, thấy nhẹ lòng hơn”, bà chỉ tay vào chiếc thùng rác xanh đặt đầu hẻm, nơi bà dán thêm tờ giấy viết tay: “Làm ơn đậy nắp lại sau khi dùng!”
Không chỉ người lớn tuổi, nhiều người trẻ cũng đánh giá cao và bày tỏ sự ủng hộ với nhóm. Một số thanh niên trong khu vực xin tham gia dọn kênh vào cuối tuần. Bà con dọc kênh Hy Vọng đang thật sự hy vọng vào sự thay đổi của con kênh nhưng cũng phần nào trông đợi vào dự án trọng điểm của thành phố.
 |
Người dân mong mỏi dự án cải tạo kênh Hy Vọng sớm được triển khai. |
Ông Lê Văn Dũng, 50 tuổi, làm nghề chạy ba gác gần cầu Hy Vọng, chia sẻ: “Ở đây nhiều nhà xây tạm, nằm sát bờ kênh. Nếu giải tỏa thì chắc chắn phải dời đi. Người dân không phản đối, nhưng chỉ mong được đền bù hợp lý, có nơi ở mới đàng hoàng để còn làm ăn”.
Theo ông, người dân hy vọng sau cải tạo, hai bên kênh sẽ có đường đi bộ, cây xanh, hệ thống đèn chiếu sáng và chỗ sinh hoạt cộng đồng. “Không cần gì sang trọng, chỉ cần sạch sẽ, có chỗ cho tụi nhỏ chơi đùa, người lớn đi dạo. Môi trường sạch thì lòng người cũng sạch theo”, ông mong mỏi.
Dự án cải tạo kênh Hy Vọng, một trong những hướng thoát nước chính cho sân bay Tân Sơn Nhất được lên kế hoạch triển khai từ năm 2013 nhưng đến nay chưa có tiến triển.
Mới đây, TP.HCM giao các sở ngành rà soát nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021-2025 để sớm khởi công. Đây là tin vui cho người dân nơi đây sau hàng chục năng sống chung với ô nhiễm.
Kênh là một phần của dự án tiêu thoát nước Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên giai đoạn 2, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM làm chủ đầu tư. Dự án có tổng mức đầu tư gần 1.984 tỷ đồng, trong đó hơn 1.632 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với khoảng 179 hộ dân phải di dời hoàn toàn.
