Ngày 10/7 tại Hà Nội, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước) tổ chức lễ khai mạc trưng bày tài liệu “30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam, Hoa Kỳ” và trao trả hơn 200 hồ sơ, chứng tích chiến tranh cho các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ. Sự kiện không chỉ tái hiện những dấu mốc đáng nhớ trong chặng đường ba thập kỷ thiết lập quan hệ song phương mà còn khơi dậy chiều sâu nhân văn trong hành trình khắc phục hậu quả chiến tranh và hàn gắn lòng người.
 |
Trưng bày tài liệu “30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam, Hoa Kỳ” thu hút đông đảo người dân Hà Nội và các địa phương lân cận tới tham quan, tìm hiểu. Ảnh: T.Kiên |
Góp mặt tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy nhấn mạnh: "Trưng bày và trao trả hồ sơ chứng tích không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đầy dấu ấn trong quan hệ Việt, Mỹ, mà còn là một khoảnh khắc xúc động, phản ánh sự chín muồi của lòng tin và khát vọng chung về hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững." Từ dấu mốc thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1995, Việt Nam và Hoa Kỳ đã cùng nhau đi qua nhiều bước tiến quan trọng, ký kết Hiệp định Thương mại song phương năm 2000, xác lập quan hệ Đối tác toàn diện năm 2013 và nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2023.
Điểm đặc biệt của sự kiện là lễ trao trả 22 hồ sơ gốc cho các gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh, những kỷ vật từng nằm lại bên kia đại dương suốt hàng chục năm. Những hồ sơ này được lưu giữ tại Trung tâm Việt Nam thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), nơi hiện còn bảo quản kho microfilm với gần 3 triệu trang tài liệu liên quan đến các chiến sĩ miền Bắc và Quân Giải phóng miền Nam đã hy sinh hoặc mất tích trong chiến tranh. Nhân dịp này, Trung tâm Việt Nam cũng trao tặng cho phía Việt Nam hơn 200 bộ hồ sơ mới, mở rộng thêm khả năng tiếp cận thông tin cho thân nhân các liệt sĩ còn chưa tìm được tung tích.
 |
Những tập hồ sơ được trao trả cho thân nhân các liệt sĩ trong sáng 10/7. Ảnh: T.Kiên |
Trước đó, Tổ chức "Trái tim người lính Việt Nam" đã cùng các nhóm tình nguyện từ Câu lạc bộ “Mãi mãi tuổi 20” và mạng lưới “Kỷ vật kháng chiến” tiến hành biên soạn và đưa gần 50 hồ sơ lên mạng xã hội. Từ vài thông tin rời rạc, họ lần theo dấu vết về tận các thôn quê, phố xá để xác minh. Sau chưa đầy hai tháng, đã tìm ra thân nhân của 22 liệt sĩ và cựu chiến binh còn sống, mở đường cho cuộc trao trả lần này.
Không gian trưng bày “30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam, Hoa Kỳ” tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III cũng thu hút sự chú ý đặc biệt khi lần đầu tiên công bố nhiều tư liệu giá trị. Đáng chú ý là Tuyên bố của Tổng thống Bill Clinton ngày 11/7/1995 tại Nhà Trắng và Tuyên bố của Thủ tướng Võ Văn Kiệt ngày 12/7/1995, hai văn bản lịch sử chính thức xác lập quan hệ Việt, Mỹ sau chiến tranh. Trưng bày được chia làm ba phần, tiến tới thiết lập quan hệ ngoại giao, hợp tác, phát triển, và bước vào kỷ nguyên mới. Tư liệu đến từ nhiều nguồn đáng tin cậy của cả hai nước, trong đó có Bộ Ngoại giao Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Đại sứ quán Hoa Kỳ, Đại học Công nghệ Texas và chính các nhân chứng lịch sử.
Phát biểu tại sự kiện, Đại sứ Hoa Kỳ Marc Knapper khẳng định: “Việc trưng bày và trao trả hồ sơ chiến tranh là biểu hiện sâu sắc của sự kết nối, chia sẻ và hòa giải giữa nhân dân hai nước. Những tài liệu được trưng bày không chỉ là những lát cắt lịch sử, mà là minh chứng sống động cho con đường từ xung đột tới đối thoại, từ hận thù tới tin cậy.” Nhân dịp này, Đại sứ quán Hoa Kỳ cũng gửi tặng 30 bức ảnh, biểu tượng cho 30 năm thiết lập quan hệ song phương, như lời cam kết tiếp tục vun đắp quan hệ hữu nghị trong tương lai.
 |
Đại sứ Hoa Kỳ Marc Knapper, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy và Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng tham dự triển lãm. Ảnh: T.Kiên |
Phát biểu với tư cách nhân chứng, Đại sứ Phạm Quang Vinh, người từng tham gia trực tiếp nhiều vòng đàm phán quan trọng giữa hai nước, nhấn mạnh: “Mối quan hệ Việt, Mỹ là một quá trình rất đặc biệt, chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từ hàn gắn sang hợp tác, rồi tiến tới phát triển toàn diện và cùng hướng đến tương lai. Từ chỗ gác lại quá khứ đau thương, hai bên đã tạo dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực từ kinh tế, thương mại đến giáo dục, y tế, an ninh, quốc phòng, và cả những vấn đề nhân đạo. Hồ sơ chiến tranh, những kỷ vật như hôm nay, chính là những mảnh ghép ký ức giúp chúng ta hiểu rõ hơn quá khứ để bước tiếp tương lai một cách bao dung và nhân văn hơn”.
Trước thềm lễ khai mạc, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III cũng đã tiếp đón phái đoàn của Trường Harvard Kennedy cùng Giám đốc Cơ quan Tìm kiếm Tù binh và Người mất tích Hoa Kỳ (MIA). Theo ông Kelly McKeague, người đứng đầu MIA, nhờ sự hỗ trợ tích cực của phía Việt Nam, đến nay Hoa Kỳ đã tìm được 740 quân nhân mất tích trong chiến tranh. Ông đánh giá cao sự chủ động và thiện chí của Việt Nam, cho rằng đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục hành trình nhân đạo này.
