 |
Liệu báo chí đã trở thành "tin cũ"?
Ở thời điểm mà bất kỳ ai cũng có thể xuất bản, bình luận và chia sẻ nội dung, ý tưởng về một thế giới không còn cần đến những "người trung gian" như báo chí có thể trở nên hấp dẫn. Tuy nhiên, đó là một nhận định dễ gây ngộ nhận. Việc thông tin xuất hiện ngày càng nhiều không đồng nghĩa với việc chất lượng hay độ chính xác của thông tin cũng được bảo đảm.
Mạng xã hội và các nền tảng số mang đến những cơ hội chưa từng có để ghi nhận các sự kiện theo thời gian thực, tiếp cận những nhóm công chúng mới và khuếch đại tiếng nói của các cộng đồng vốn ít được lắng nghe. Song, chúng cũng đặt ra những thách thức lớn đối với chất lượng thông tin và sự phát triển bền vững của báo chí.
Trong những cuộc xung đột và các sự kiện chính trị lớn gần đây, sự lan truyền với quy mô lớn của thông tin sai lệch đã cho thấy ranh giới giữa thông tin và sự thao túng mong manh đến mức nào. Sự xuất hiện của các nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra cùng những deepfake – hình ảnh, âm thanh hoặc video giả mạo gán cho các nhân vật công chúng những phát ngôn chưa từng tồn tại – đang thử thách khả năng nhận diện sự thật của toàn xã hội.
Thách thức ngày nay không còn đơn thuần là tạo ra thông tin, hay thậm chí là tiếp cận thông tin. Điều cấp thiết hơn là phải củng cố tư duy phản biện, để có thể phân biệt đúng - sai, điều cốt lõi - điều vụn vặt, sự thật - ý kiến.
Đó cũng chính là vai trò của báo chí: điều tra, kiểm chứng và đặt thông tin vào đúng bối cảnh. Nhưng để thực hiện được sứ mệnh ấy, các cơ quan báo chí cần có đủ nguồn lực.
Trong bối cảnh doanh thu quảng cáo suy giảm, lượng độc giả ngày càng thu hẹp và niềm tin của công chúng đối với truyền thông đối mặt với nhiều thách thức, không ít tòa soạn đang phải vật lộn để tồn tại. Cùng với đó là những mối đe dọa trực tiếp nhằm vào những người làm báo. Ở nhiều nơi trên thế giới, các nhà báo vẫn bị sát hại, đe dọa, truy tố vô căn cứ hoặc trở thành nạn nhân của bạo lực.
Bảo vệ tự do báo chí không chỉ là mối quan tâm của riêng giới truyền thông, mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Đằng sau mỗi cuộc điều tra phanh phui bất công, mỗi phóng sự làm sáng tỏ một cuộc khủng hoảng hay mỗi bài kiểm chứng bác bỏ tin đồn là khả năng của tất cả chúng ta trong việc hiểu đúng về thế giới.
Các công cụ kỹ thuật số mới, cùng với sự hình thành của những mạng lưới nhà báo hợp tác để phân tích các sự kiện và vấn đề toàn cầu, đang mở rộng giới hạn của hợp tác trí tuệ vì sự thật và lợi ích chung.
Báo chí độc lập vẫn giữ nguyên những nguyên tắc nền tảng của mình, nhưng môi trường mà báo chí hoạt động đã thay đổi sâu sắc. Làm thế nào để báo chí có thể tiếp tục tồn tại và không ngừng đổi mới? Những kỹ năng mới nào cần được phát triển để báo chí tiếp tục phục vụ lợi ích công cộng trong hành trình theo đuổi sự thật?
Đó là những câu hỏi cần được trả lời một cách cấp thiết nếu chúng ta muốn duy trì một không gian công dựa trên những thông tin đã được kiểm chứng và những cuộc tranh luận được xây dựng trên cơ sở hiểu biết.
Agnès Bardon
Tổng Biên tập UNESCO Courier
