Việt Nam-EU: Thúc đẩy hợp tác kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới

Chiều 4/11, Bộ Công Thương phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh EU-ASEAN (EU-ABC) và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham) tổ chức Diễn đàn Hợp tác kinh tế - thương mại Việt Nam - EU năm 2026 với chủ đề “Định hình tương lai kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới” tại Hà Nội.

Diễn đàn là dịp để cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp hai bên trao đổi về cơ hội, thách thức trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, đồng thời tìm kiếm giải pháp mở rộng hợp tác thương mại, đầu tư và phát triển các lĩnh vực kinh tế mới.

EVFTA tạo đòn bẩy cho quan hệ kinh tế Việt Nam - EU

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, năm 2026 đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ Việt Nam - EU khi hai bên nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Cùng với nền tảng từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), khuôn khổ hợp tác mới mở ra nhiều triển vọng thúc đẩy giao thương và đầu tư theo hướng thực chất, hiệu quả hơn.

Sau hơn 6 năm thực thi EVFTA, thương mại song phương tiếp tục tăng trưởng tích cực. Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đạt hơn 65 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm trước. EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư, thị trường xuất khẩu lớn thứ ba và thị trường nhập khẩu lớn thứ sáu của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN.

Theo Thứ trưởng Lương Hoàng Thái, Việt Nam mong muốn EU không chỉ tiếp tục là thị trường xuất khẩu chủ lực mà còn trở thành đối tác chiến lược trong nâng cấp thương mại, xây dựng chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái phát biểu. Ảnh: Trần Việt/TTXVN

Việt Nam cũng hướng tới gia tăng tỷ trọng các sản phẩm có hàm lượng công nghệ, chế biến sâu và giá trị gia tăng cao trong trao đổi thương mại. Ở chiều ngược lại, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, công nghệ tiên tiến và các giải pháp năng lượng xanh từ châu Âu ngày càng lớn.

Với lợi thế về công nghệ, quản trị và tiềm lực tài chính, các đối tác EU được kỳ vọng tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đầu tư vào những dự án chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Đại sứ, Trưởng Phái đoàn EU tại Việt Nam Julien Guerrier khẳng định EU coi Việt Nam là đối tác chiến lược quan trọng. Theo ông, EVFTA tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong quan hệ kinh tế song phương, nhưng để khai thác tối đa tiềm năng, hai bên cần bảo đảm thực thi đầy đủ, hiệu quả các cam kết của hiệp định.

Đại sứ cũng nhấn mạnh tính ổn định, minh bạch và nhất quán của môi trường kinh doanh là yếu tố then chốt đối với quyết định đầu tư. Các quy định cần rõ ràng, thủ tục hành chính được giải quyết hiệu quả và chính sách được thực thi đồng bộ giữa các địa phương.

EU ủng hộ nỗ lực cải cách của Việt Nam, đặc biệt là nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và chuyển từ cơ chế kiểm soát trước sang quản lý dựa trên rủi ro. Những cải cách này sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, giảm chi phí và thu hút các dòng vốn chất lượng cao từ châu Âu.

Đại sứ, Trưởng Phái đoàn EU tại Việt Nam Julien Guerrier. Ảnh: Minh Anh

Thu hút đầu tư chất lượng cao, hình thành chuỗi giá trị xanh

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU-ASEAN Noel Clehane đánh giá Việt Nam có nhiều lợi thế để thu hút thêm vốn đầu tư, hoạt động sản xuất và chuyển giao công nghệ từ châu Âu.

Theo ông, cơ hội trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc gia tăng quy mô đầu tư mà quan trọng hơn là thu hút các dòng vốn chất lượng cao, dài hạn, tạo ra giá trị lớn hơn cho nền kinh tế.

Đầu tư từ EU có thể mang lại những đóng góp vượt ra ngoài nguồn vốn, thông qua chuyển giao công nghệ tiên tiến, hỗ trợ phát triển nhân lực, nâng cao năng lực sản xuất và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp châu Âu với doanh nghiệp Việt Nam. Qua đó, Việt Nam có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Ông Noel Clehane cho rằng phát triển chuỗi giá trị xanh ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Các lĩnh vực như sản xuất sạch hơn, chuyển đổi năng lượng, logistics bền vững và tài chính xanh đang mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa hai bên.

Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch EuroCham Torben Minko đánh giá cao sức hấp dẫn của Việt Nam với vai trò là trung tâm sản xuất và đầu tư trong khu vực. Theo Chỉ số Niềm tin kinh doanh (BCI) mới nhất của EuroCham, 90% doanh nghiệp tham gia khảo sát sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là điểm đến kinh doanh, đầu tư; 23% có tầm nhìn đầu tư trên 20 năm. Đây là tín hiệu tích cực về niềm tin và cam kết lâu dài của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng lưu ý rằng để thu hút và giữ chân dòng vốn chất lượng cao, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của chính sách.

Hợp tác năng lượng là trọng tâm của chuyển đổi xanh

Năng lượng được xác định là một trong những lĩnh vực có nhiều tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và EU, nhất là trong bối cảnh Việt Nam vừa hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, vừa đặt yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng để phục vụ tăng trưởng kinh tế.

Ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết hệ thống điện Việt Nam đang đứng trước yêu cầu kép: bảo đảm cung ứng điện đầy đủ, an toàn, ổn định, đồng thời đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững.

Việt Nam kỳ vọng các doanh nghiệp châu Âu tham gia tích cực hơn vào quá trình triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, thông qua đầu tư các dự án nguồn và lưới điện, cung cấp công nghệ, giải pháp kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý cũng như kết nối nguồn vốn quốc tế.

Đặc biệt, việc huy động tài chính xanh, vốn ưu đãi và nguồn lực từ các định chế tài chính châu Âu được kỳ vọng tạo thêm động lực cho các dự án chuyển đổi năng lượng quy mô lớn, dài hạn tại Việt Nam.

Không dừng ở việc tiếp nhận công nghệ, Việt Nam mong muốn cùng các đối tác châu Âu phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng tái tạo, nhất là điện gió ngoài khơi, phục vụ cả nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Đây cũng là hướng đi góp phần nâng cao năng lực sản xuất trong nước và tạo thêm giá trị trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh năng lượng, Đại sứ Julien Guerrier nhận định hai bên còn nhiều dư địa hợp tác trong các lĩnh vực như kinh tế tuần hoàn, sản xuất bền vững, hàng không vũ trụ, cảng biển, logistics, chất bán dẫn, chuyển đổi số, khoáng sản chiến lược, y tế, công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao.

Các trao đổi tại diễn đàn cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam - EU đang đứng trước cơ hội chuyển từ mở rộng quy mô thương mại, đầu tư sang nâng cao chất lượng và chiều sâu liên kết. Trong bối cảnh lợi thế thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do không còn là yếu tố cạnh tranh duy nhất, giá trị gia tăng, tiêu chuẩn sản xuất, tính bền vững và khả năng thích ứng sẽ ngày càng quyết định năng lực của doanh nghiệp.

Với nền tảng từ EVFTA và khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện, việc cụ thể hóa các cam kết bằng dự án đầu tư, chuyển giao công nghệ và liên kết sản xuất sẽ là yếu tố quan trọng để Việt Nam và EU khai thác hiệu quả hơn tiềm năng hợp tác, đồng thời cùng tham gia định hình những chuỗi giá trị mới trong nền kinh tế xanh.