Xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, nâng chất lượng hoạt động thể chất từ cơ sở

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn diện.

Trong định hướng đó, hoạt động thể dục thể thao không chỉ dừng ở việc vận động người dân tham gia tập luyện mà cần được tổ chức theo hướng khoa học, an toàn và phù hợp với nhu cầu thực tế. Đây cũng là bài toán đặt ra đối với ngành thể dục thể thao trong quá trình đưa chủ trương chăm sóc sức khỏe chủ động vào đời sống.

Từ phong trào rộng đến hoạt động có chất lượng

Một trong những mục tiêu đáng chú ý của Nghị quyết 72-NQ/TW là đến năm 2030, tỷ lệ người dân thường xuyên tham gia hoạt động thể chất tăng thêm 10%. Cùng với đó, Nghị quyết nhấn mạnh việc nâng cao ý thức tự giác, trách nhiệm của mỗi người trong chủ động rèn luyện, bảo vệ sức khỏe; xây dựng các mô hình cộng đồng, trường học và nơi làm việc an toàn, khỏe mạnh.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng quy mô phong trào, còn phải quan tâm đến chất lượng của từng hoạt động. Một chương trình thể thao có đông người tham gia chưa đồng nghĩa với việc người dân đã có phương pháp vận động phù hợp, duy trì được cường độ tập luyện cần thiết hoặc hạn chế được những rủi ro trong quá trình rèn luyện.

Phát biểu tại Lễ phát động "Toàn dân luyện tập thể thao vì sức khỏe nhân dân, vì một Việt Nam khỏe mạnh và cường thịnh" (ngày 10/10), Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho rằng: "Khi vận động trở thành thói quen của mỗi người, chúng ta sẽ tạo nên một xã hội năng động, một cộng đồng khỏe mạnh; để thể dục, thể thao trở thành nét đẹp văn hóa, gieo vào cuộc sống nguồn năng lượng tích cực, góp phần đẩy lùi bệnh tật, nuôi dưỡng tinh thần lạc quan, nâng cao chất lượng cuộc sống, sức khỏe sẽ thực sự trở thành nền tảng cho hạnh phúc của nhân dân và sức mạnh của mỗi quốc gia."

Đồng diễn thể thao. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)

Trên thực tế, tập luyện thể thao liên quan trực tiếp đến thể trạng, độ tuổi, tiền sử vận động và điều kiện sức khỏe của từng người. Việc lựa chọn môn tập, thời lượng và cường độ không phù hợp có thể khiến hoạt động vốn nhằm cải thiện sức khỏe trở thành áp lực đối với người tập. Vì vậy, bên cạnh công tác tuyên truyền, vận động, cần chú trọng hơn đến hướng dẫn chuyên môn, kiến thức vận động cơ bản và khả năng tổ chức hoạt động thể chất an toàn tại cơ sở.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Hữu Hùng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hội Thể thao Giải trí thành phố Hà Nội, đây là vấn đề cần được nhìn nhận trong mối quan hệ giữa ngành thể dục thể thao với ngành y tế, giáo dục và chính quyền địa phương. Nếu hoạt động thể thao cộng đồng chỉ được tổ chức theo từng đợt phát động hoặc phụ thuộc vào sự nhiệt tình của một số cá nhân, hiệu quả duy trì lâu dài sẽ khó được bảo đảm.

Ngược lại, khi có người hướng dẫn, nội dung tập luyện phù hợp và cơ chế tổ chức ổn định, hoạt động thể chất mới có điều kiện trở thành một phần trong sinh hoạt thường ngày.

Phát huy vai trò của các tổ chức thể thao

Tiến sỹ Nguyễn Hữu Hùng cho rằng để hoạt động thể chất được tổ chức bài bản, vai trò của các hội, liên đoàn thể thao có ý nghĩa quan trọng. Đây là lực lượng có khả năng tập hợp chuyên gia, huấn luyện viên, trọng tài và những người có kinh nghiệm chuyên môn; đồng thời tham gia xây dựng chương trình, quy tắc hoạt động, hướng dẫn kỹ thuật và phổ biến kiến thức cho cộng đồng.

Tuy nhiên, đóng góp của các tổ chức này không nên chỉ được nhìn nhận qua số lượng giải đấu, câu lạc bộ hay hội viên. Một trong những yêu cầu cần đặt ra là khả năng chuyển hóa kiến thức chuyên môn thành những hướng dẫn dễ tiếp cận, giúp người dân hiểu cách tập luyện phù hợp và có thể tự duy trì hoạt động sau khi tham gia các chương trình do tổ chức thể thao triển khai.

Đồng diễn yoga. (Nguồn: TTXVN)

Ở góc độ này, việc xây dựng tài liệu hướng dẫn, đào tạo người phụ trách hoạt động tại cơ sở, phổ biến quy tắc an toàn và thiết lập những tiêu chuẩn tối thiểu đối với hoạt động tập luyện là những nội dung cần được quan tâm. Các hội, liên đoàn cũng có thể phối hợp với cơ sở y tế để nâng cao nhận thức về phòng ngừa chấn thương, kiểm soát cường độ vận động và nhận biết những dấu hiệu bất thường trong quá trình tập luyện.

Mặt khác, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội nghề nghiệp. Cơ quan quản lý có trách nhiệm xây dựng định hướng, chính sách, cơ chế phối hợp và kiểm tra việc thực hiện; các hội, liên đoàn phát huy thế mạnh chuyên môn, tổ chức hoạt động và huy động nguồn lực xã hội. Sự phối hợp này cần hướng đến những kết quả có thể đánh giá, thay vì chỉ dừng ở các chương trình hưởng ứng mang tính thời điểm.

Tập luyện, vận động được xem là một thành tố của hệ thống chăm sóc sức khỏe ngay từ sớm, giúp phòng ngừa bệnh tật, nâng cao thể lực và cải thiện chất lượng cuộc sống. Những chuyển biến ấy cho thấy các chính sách phát triển thể dục, thể thao đang từng bước tạo ra sự thay đổi trong nhận thức xã hội. Tuy nhiên, nhận thức mới chỉ là điểm khởi đầu.

Để các mục tiêu về nâng cao thể lực, tầm vóc và sức khỏe cộng đồng đi vào thực tiễn, điều quyết định vẫn là khả năng biến các định hướng lớn thành những điều kiện tập luyện cụ thể ngay tại trường học, khu dân cư và mỗi gia đình.

Người dân cần được trang bị kiến thức vận động

Một khía cạnh khác của hoạt động thể chất là năng lực tự chăm sóc sức khỏe của mỗi người. Khi Nghị quyết 72-NQ/TW đề cao ý thức chủ động phòng bệnh và xây dựng văn hóa sức khỏe, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng các chương trình thể thao mà còn là chủ thể quyết định việc duy trì hoạt động rèn luyện trong cuộc sống.

Trên thực tế, giữa nhận thức về lợi ích của tập luyện và khả năng thực hành đúng cách vẫn có thể tồn tại khoảng cách. Không ít người lựa chọn phương pháp vận động theo thói quen, theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc chạy theo những hình thức tập luyện đang được quan tâm mà chưa thực sự hiểu mức độ phù hợp với bản thân.

Điều này cho thấy việc cung cấp kiến thức cơ bản về vận động cần được xem là một bộ phận của công tác phát triển thể thao quần chúng. Đặc biệt, việc duy trì tập luyện không nên chỉ được đánh giá qua tần suất tham gia các sự kiện hay số lần xuất hiện tại sân tập. Những thay đổi trong thói quen sinh hoạt, khả năng tự lựa chọn hình thức vận động và ý thức bảo đảm an toàn mới là những yếu tố cần được quan tâm khi đánh giá hiệu quả lâu dài.

Nghị quyết 72-NQ/TW đã đặt ra định hướng lớn về chăm sóc sức khỏe chủ động, trong đó hoạt động thể chất là một nội dung cần được triển khai đồng bộ với giáo dục sức khỏe và các điều kiện bảo đảm tại cộng đồng.

Để định hướng này đi vào thực chất, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và các tổ chức thể thao, cần lắng nghe chính người dân về những khó khăn khi tập luyện, nhu cầu được hướng dẫn và những điều kiện cần thiết để duy trì hoạt động thường xuyên.

Chia sẻ về quan điểm này, nhà báo thể thao Nguyễn Việt Anh (kênh VOV2, Đài Tiếng nói Việt Nam) cho biết hiện nay nhận thức của người dân về vai trò của tập luyện thể dục thể thao đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc người dân quan tâm đến tập luyện với việc họ thực sự biết cách tập luyện để bảo vệ và nâng cao sức khỏe. Đây là hai vấn đề không hoàn toàn giống nhau. Có thể thấy, thực tế nhiều người dân đang lựa chọn môn thể thao theo xu hướng, tập luyện theo kinh nghiệm cá nhân hoặc tham gia các hoạt động phong trào nhưng chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về phương pháp vận động, cường độ và thời lượng phù hợp với thể trạng. Nếu chỉ dừng ở việc khuyến khích người dân tập luyện mà thiếu hướng dẫn cần thiết, hiệu quả của phong trào sẽ khó được duy trì một cách bền vững.

Theo nhà báo Nguyễn Việt Anh, tinh thần của Nghị quyết 72-NQ/TW cần được cụ thể hóa bằng việc nâng cao năng lực tự chăm sóc sức khỏe của mỗi người thông qua hoạt động thể chất. Người dân không chỉ cần biết tập luyện có lợi, còn phải biết lựa chọn hình thức vận động phù hợp, duy trì thói quen và nhận thức được những nguyên tắc an toàn cơ bản. Muốn vậy, ngành thể dục thể thao cần phối hợp chặt chẽ hơn với ngành y tế, các tổ chức hội, liên đoàn và chính quyền địa phương trong việc phổ biến kiến thức, tổ chức hướng dẫn tập luyện tại cộng đồng. Hiệu quả của thể thao quần chúng cũng cần được nhìn nhận không chỉ qua số lượng người tham gia mà còn qua khả năng duy trì hoạt động thường xuyên, mức độ phù hợp của phương pháp tập luyện và sự thay đổi trong nhận thức, hành vi của người dân.

Thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW trong lĩnh vực thể dục thể thao vì thế không chỉ là nhiệm vụ gia tăng số người tham gia tập luyện. Quan trọng hơn, cần xây dựng được môi trường và phương thức tổ chức giúp người dân vận động đúng cách, có kiến thức và duy trì được hoạt động lâu dài. Đây là cơ sở để phong trào thể dục thể thao đóng góp thiết thực hơn vào mục tiêu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.