Kết quả mang lại thêm bằng chứng về hiệu quả của phương pháp kiểm soát dịch bệnh bằng cách thả muỗi mang vi khuẩn có khả năng hạn chế lây truyền virus, thay vì chỉ dựa vào thuốc diệt côn trùng và các biện pháp phòng tránh muỗi đốt.
Nghiên cứu được thực hiện tại Brazil đối với hơn 5.700 trẻ em tại Belo Horizonte, một trong những điểm nóng về sốt xuất huyết trên thế giới. Theo Tiến sĩ Sri Edupuganti thuộc Đại học Emory (Mỹ), thành viên nhóm nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ nhiễm sốt xuất huyết và chikungunya ở trẻ em tại các khu vực có muỗi mang Wolbachia thấp hơn khoảng 69% so với những khu vực đối chứng. Hiệu quả này vẫn được duy trì ngay cả trong đợt bùng phát sốt xuất huyết nghiêm trọng tại Brazil năm 2024.
Các kết quả được công bố ngày 21/11 tại cuộc họp của Hiệp hội Y học nhiệt đới và vệ sinh Mỹ. Tiến sĩ David Hamer, chuyên gia y tế toàn cầu tại Đại học Boston (Mỹ), người không tham gia nghiên cứu, đánh giá đây là kết quả rất đáng khích lệ. Ông nhận định việc mở rộng sử dụng muỗi mang Wolbachia kết hợp với các biện pháp phòng chống hiện có có thể giúp giảm đáng kể số ca sốt xuất huyết tại nhiều khu vực.
Wolbachia là một loại vi khuẩn phổ biến ở nhiều loài côn trùng nhưng thường không có trong muỗi Aedes aegypti – loài muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết. Các nhà khoa học nhân giống muỗi mang vi khuẩn này và thả cả muỗi đực lẫn muỗi cái vào môi trường tự nhiên. Vi khuẩn Wolbachia không gây hại cho con người nhưng làm suy giảm đáng kể khả năng truyền một số loại virus của muỗi.
Đặc biệt, muỗi cái mang Wolbachia có thể truyền vi khuẩn cho thế hệ sau. Khi số lượng muỗi được thả đủ lớn, vi khuẩn sẽ dần phổ biến trong quần thể muỗi địa phương, qua đó góp phần hạn chế sự lây lan của các bệnh do muỗi truyền.
Tổ chức phi lợi nhuận World Mosquito Program là đơn vị tiên phong triển khai phương pháp này tại nhiều quốc gia. Các thử nghiệm thực địa và nghiên cứu trước đây tại Indonesia cùng một số nơi khác cũng ghi nhận số ca mắc sốt xuất huyết giảm đáng kể sau khi thả muỗi mang Wolbachia.
Điểm đáng chú ý của nghiên cứu mới tại Brazil là các nhà khoa học không chỉ dựa vào số ca bệnh được chẩn đoán mà còn tiến hành xét nghiệm máu để tìm dấu hiệu nhiễm virus sốt xuất huyết, chikungunya và Zika. Cách tiếp cận này giúp phát hiện cả những trường hợp nhiễm virus có triệu chứng nhẹ nhưng không được chẩn đoán.
Nghiên cứu kéo dài 4 năm, so sánh trẻ em tại các khu vực đều được áp dụng những biện pháp kiểm soát muỗi tương tự, bao gồm sử dụng thuốc diệt côn trùng. 50% số khu vực được lựa chọn ngẫu nhiên để triển khai thêm biện pháp thả muỗi mang Wolbachia. Do số trường hợp nhiễm Zika quá ít, nhóm nghiên cứu chưa thể xác định hiệu quả của phương pháp này đối với căn bệnh trên.
Kết quả nghiên cứu được công bố trong bối cảnh bang Florida (Mỹ) đang đối mặt với đợt bùng phát sốt xuất huyết có quy mô bất thường, được đánh giá là lớn nhất tại một bang của Mỹ kể từ ít nhất những năm 1940. Tính đến ngày 20/11, giới chức y tế Florida ghi nhận hơn 650 ca lây nhiễm trong cộng đồng, khoảng 3/4 tập trung tại hạt Hillsborough, nơi có thành phố Tampa.
Tại lục địa Mỹ, sốt xuất huyết trước đây chủ yếu được ghi nhận ở những người từng đi du lịch nước ngoài. Tuy nhiên, số ca lây nhiễm ngay trong cộng đồng tại Florida cho thấy nguy cơ dịch bệnh đang đặt ra những thách thức lớn hơn đối với công tác kiểm soát muỗi truyền bệnh.
Các nhà nghiên cứu kỳ vọng phương pháp Wolbachia có thể trở thành một công cụ bổ trợ quan trọng trong chiến lược phòng chống bệnh truyền nhiễm do muỗi, nhất là tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của dịch sốt xuất huyết.