Mùa thu Hà Nội
Mùa thu về cùng những ngày trời dịu mát, những ô cửa sổ ở Hà Nội cũng bắt đầu mở ra thường xuyên hơn. Sau những tháng hè oi bức, khi cửa kính thường xuyên đóng kín để ngăn hơi nóng và điều hòa trở thành thiết bị quen thuộc trong mỗi căn phòng, người ta để gió trời tự nhiên len vào nhà. Rèm cửa được vén sang một bên, ban công có người đứng hóng gió, những khung cửa từng đóng im lìm nay trở thành khoảng nối giữa bên trong và bên ngoài.
Sự thay đổi ấy thoạt nhìn chẳng có gì đặc biệt. Một ô cửa mở ra vốn là việc bình thường, nhưng ở Hà Nội, nó còn phụ thuộc vào thời tiết và nhịp sinh hoạt của từng mùa. Những ngày hè nóng nực khiến người ta muốn khép mình trong căn phòng mát lạnh. Ấy vậy mà khi mùa thu đến, không khí dễ chịu hơn, việc mở cửa lại trở thành một lựa chọn tự nhiên. Không cần đi đâu xa, người ta vẫn có thể cảm nhận thời tiết đang đổi khác ngay trong chính căn nhà của mình.
Cửa sổ mở ra, "hồn" phố bước vào nhà
Qua khung cửa, những âm thanh vốn quen thuộc với đường phố Hà Nội trở nên rõ dần và gần gũi hơn bao giờ hết. Đó là tiếng xe cộ nối nhau dưới lòng đường, tiếng cửa cuốn mở vào buổi sáng, tiếng người gọi nhau từ ban công đối diện hay tiếng rao của người bán hàng rong vọng lên từ đầu ngõ. Một tiếng rao thoạt đầu còn xa, rồi rõ dần: “Bánh rán, bánh tiêu, bánh mì, bánh giò nào…” gợi cho ta cảm giác rất thân thuộc. Người bán đi qua, giọng rao nhỏ dần, nhường chỗ cho những âm thanh khác tiếp tục nối nhau trong nhịp sinh hoạt thường ngày.
Những âm thanh ấy chẳng phải đến mùa thu mới xuất hiện. Hà Nội mùa hè vẫn có tiếng rao, tiếng xe và những cuộc trò chuyện vọng từ nhà này sang nhà khác. Nhưng khi cửa đóng kín, chúng có thể chỉ còn là những âm thanh mờ nhạt phía bên ngoài. Và đến lúc cửa sổ mở ra, phố phường dường như gần hơn một khoảng. Người ngồi trong nhà có thể nghe rõ tiếng rao quen thuộc, nhận ra nhịp sinh hoạt của mọi người xung quanh hay vô tình nghe được câu chuyện của những người hàng xóm. Thành phố không thay đổi hoàn toàn chỉ là cách con người tiếp xúc với thành phố khác đi.
Sự gần gũi ấy còn hiện diện trong những âm thanh phát ra từ các căn nhà bên cạnh. Tiếng người mẹ gọi con, tiếng trẻ nhỏ trò chuyện, tiếng tivi vọng sang hay những cuộc tán gẫu giữa những người hàng xóm có thể trở thành một phần quen thuộc của buổi sáng hoặc chiều muộn. Ở những khu tập thể, khu dân cư và dãy nhà san sát, người ta đôi khi nhận ra giờ giấc sinh hoạt của nhau qua những âm thanh lặp lại mỗi ngày, dù không phải lúc nào cũng gặp mặt hay trò chuyện trực tiếp.
Đó là một kiểu gần gũi rất đời thường của Hà Nội, được tạo nên từ khoảng cách giữa những ngôi nhà và nhịp sống đan xen của những người cùng sống trong một khu phố. Cửa sổ mở không khiến những người xa lạ lập tức trở nên thân thiết, nhưng tạo điều kiện để những âm thanh vốn nằm ngoài không gian riêng bỗng đi vào đời sống của mỗi gia đình. Phố phường vì thế không chỉ là nơi người ta đi qua mỗi ngày, mà còn hiện diện trong chính khoảng thời gian ở nhà.
Nhận ra mùa thu từ những điều bình thường nhất
Nếu mùa thu thường được nhận ra qua sắc lá, những cơn gió se lạnh, hay những hình ảnh mà nhiều người vẫn tìm kiếm thì với những người sống ở Hà Nội, mùa thu đôi khi còn bắt đầu từ một thói quen nhỏ. Mở cửa sổ. Đó có thể là buổi sáng thức dậy căn phòng không còn hầm nóng, buổi chiều trở về nhà và một luồng gió tự nhiên khiến người ta muốn mở toang cửa sổ ra. Những thay đổi ấy không đủ lớn để trở thành điều đáng chú ý, nhưng lại góp phần trở thành một phần kí ức không thể thiếu của những người sống ở đây. Cánh cửa sổ mở, căn phòng dễ chịu hơn, không gian thoáng đãng hơn và những âm thanh ngoài phố cũng trở nên rõ ràng hơn, gần gũi hơn.
Mùa thu không làm Hà Nội ngừng ồn ào hay khiến nhịp sống thành phố chậm lại hoàn toàn. Xe cộ vẫn đi qua, người bán hàng vẫn cất tiếng rao mà điều khác biệt nằm ở chỗ, khi thời tiết trở nên dễ chịu, con người có thêm cơ hội mở rộng không gian sống, để những gì vốn diễn ra bên ngoài trở thành một phần gần gũi hơn của đời sống bên trong.
Với những người đã sống ở Hà Nội qua nhiều mùa, mùa thu, mùa của tiếng bản lề khẽ vang lên. Một thay đổi nhỏ trong sinh hoạt, ít được nhắc đến nhưng đủ gần gũi để người ta nhận ra thời tiết đã khác, và thành phố quen thuộc quanh mình cũng đang hiện ra theo một cách khác.
