Trong suốt 10 thế kỷ từ IV - XIV, Vương cung thánh đường Thánh John Lateran, cũng như tòa nhà cạnh đó là trung tâm của Giáo Hội Rome, là trụ sở và biểu tượng của Giáo hàng. Các nhà nguyện, đan viện, nhà trọ và khách sạn được thiết lập xung quanh trung tâm này như "con tim" của đời sống Giáo hội thời đó, giống như Vatican hiện nay.
Mặt tiền Vương cung thánh đường Thánh John Lateran có từ thế kỷ XVIII và trông rất cân đối, được đánh giá là nguy nga nhất trong số các mặt tiền thánh đường ở Rome. Kiến trúc sư Alessandro Galilei, người Florence, đã thiết kế mặt tiền này vào năm 1735 theo yêu cầu của Giáo Hoàng Clemente XII. Tất cả đều bằng cẩm thạch và rất phù hợp với quảng trường phía trước.
Bên trên nóc mặt tiền, ở giữa là tượng Chúa Cứu thế, hai bên là tượng Thánh Gioan Tẩy Giả cầm Thánh giá và Gioan Tông đồ cầm chén lễ. Hai bên có 12 vị thánh Tiến sĩ Giáo Hội La tinh và Ðông phương, mỗi tượng cao 7m, tượng trưng sự hợp nhất giáo lý của Hội Thánh Kitô. Tổng cộng là 15 tượng.
Ở giữa mặt tiền của Vương cung thánh đường có ban công chính, nơi các Giáo hoàng thường ban phép lành cho dân chúng trong dịp Năm Thánh. Cũng tại đây, Ðức Hồng Y Gaspani, nhân danh Ðức Pio XI, đã ký hiệp định Laterano với Italy, thành lập Nhà nước Vatican năm 1929, tái lập sự độc lập pháp lý và lãnh thổ của Tòa Thánh. Từ đó, Giáo Hoàng long trọng nhận nơi đây là Nhà thờ Chính tòa của mình, với tư cách là Giám mục Rome.
 |
Trong gian chính của Nhà thờ có 30 cột được làm bằng cẩm thạch màu vàng, hai bên có tượng 12 thánh Tông đồ (cao khoảng 6m) do Ðức Clemente IX (1700 - 1721) cho tạc. Bên trên có hình nổi kể lại sự tích Cựu ước và Tân ước.
Trần Vương cung Thánh đường bằng gỗ, do kiến trúc sư Pirri Ligorio khởi sự theo lệnh của Ðức Giáo hoàng Pio IV (1559 - 1565). Công trình được hoàn thành dưới thời Ðức Giáo hoàng Pio V (1566- 1572).
Ở cánh ngang của Vương cung Thánh đường, gần cửa ra vào bên phải, có đàn phong cầm vĩ đại với 2.000 ống, được 2 cột lớn bằng cẩm thạch màu vàng có trang trí gỗ mạ vàng chống đỡ. Đây là một trong những đàn phong cầm quan trọng nhất tại Italy và được kiến trúc sư Luca Blasi thiết kế năm 1599.
Đặc biệt, trong Năm Thánh 2025, Vương cung Thánh đường Thánh John Lateran có một trong 5 cửa thánh được mở. Vẻ đẹp trường tồn của Vương cung thánh đường Thánh John Lateran đã chứng kiến và lưu giữ những dấu ấn lịch sử qua hàng thế kỷ mà bất kỳ ai có dịp đến Rome đều mong muốn được chiêm ngưỡng.
 |
Linh mục Carlo nhấn mạnh: “Vương cung thánh đường Thánh John Lateran là nhà thờ duy nhất trên thế giới có tước hiệu đẳng cấp cao nhất là ‘Tổng lãnh Vương cung thánh đường’ – xếp trên toàn bộ những vương cung thánh đường khác, kể cả Vương cung thánh đường Thánh Peter ở Vatican. Vương cung thánh đường Thánh John Lateran là nơi lưu giữ nhiều thánh tích quan trọng nhất của Giáo hội Công giáo, những thánh tích của Chúa Kitô, Thánh Peter và Thánh Paul. Cả bên trong và bên ngoài Vương cung thánh đường Thánh John Lateran đều danh xứng với thực, với nét đẹp kiến trúc, cột đá, trần nhà và những bức tranh, tượng vĩ đại, vừa có giá trị lịch sử, tôn giáo, vừa có giá trị nghệ thuật”.
Vương cung thánh đường Thánh John Lateran - thánh đường đầu tiên của Giáo hội Công giáo và là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Rome - không chỉ có giá trị lịch sử, tôn giáo, mà còn có giá trị về kiến trúc và nghệ thuật trong suốt hơn 17 thế kỷ tồn tại. Đây là một công trình vĩ đại, mang đậm dấu ấn lịch sử và góp phần làm nên bản tình ca cổ kính được ngân vang qua hàng nghìn năm lịch sử của thành phố Rome.
