Lễ ra mắt UNESCO Chair diễn ra vào tháng 6 với sự tham dự của Bộ trưởng Giáo dục Đại học, Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Angola Albano Vicente Ferreira, Hiệu trưởng Đại học Óscar Ribas André Pedro Neto cùng Giáo sư Eurico Wongo Gungula.
UNESCO Chair là chương trình hợp tác giữa UNESCO với các trường đại học và viện nghiên cứu trên thế giới nhằm thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực ưu tiên của UNESCO. Mỗi UNESCO Chair tập trung vào một chủ đề cụ thể, góp phần kết nối mạng lưới học thuật và lan tỏa tri thức phục vụ phát triển bền vững.
Theo UNESCO, đây là UNESCO Chair đầu tiên của Angola tập trung vào các giải pháp mở (Open Solutions) và Hàng hóa công kỹ thuật số (Digital Public Goods), đồng thời đưa Angola trở thành một trong số ít quốc gia châu Phi sở hữu một UNESCO Chair chuyên về tri thức mở.
Phát biểu tại lễ ra mắt, Bộ trưởng Albano Vicente Ferreira cho biết UNESCO Chair sẽ góp phần nâng cao vị thế nghiên cứu của Angola trên trường quốc tế, đồng thời bảo đảm khoa học và công nghệ phục vụ các lĩnh vực giáo dục, y tế, nông nghiệp, công nghiệp và phát triển bền vững.
UNESCO cho biết UNESCO Chair mới sẽ hoạt động trên nhiều lĩnh vực, từ Diamond Open Access (btv - mô hình xuất bản khoa học mà cả tác giả và người đọc đều không phải trả phí), Open Data (dữ liệu mở) đến xây dựng hạ tầng số có khả năng duy trì dòng chảy thông tin ngay cả khi các hệ thống gặp gián đoạn. Sáng kiến được định hướng dựa trên các ưu tiên phát triển của châu Phi và hướng tới kết nối mạng lưới các trường đại học trong cộng đồng các quốc gia sử dụng tiếng Bồ Đào Nha, nơi nhiều cơ sở giáo dục vẫn đang đối mặt với những thách thức chung như chi phí cao cho các công cụ nghiên cứu và khả năng tiếp cận tri thức còn hạn chế.
Theo UNESCO, việc tăng cường chia sẻ tri thức sẽ giúp các cơ sở nghiên cứu nâng cao năng lực hợp tác, đồng thời củng cố khả năng chủ động của châu Phi trong việc định hình chương trình nghị sự về chuyển đổi số.
Bài viết của UNESCO nhấn mạnh rằng trọng tâm của UNESCO Chair là thúc đẩy quyền tiếp cận, chia sẻ và thụ hưởng tri thức. Thông qua sáng kiến này, Angola hướng tới phát triển kỹ năng, xây dựng các thiết chế và lan tỏa các giá trị cần thiết để sử dụng các công cụ số mở một cách có trách nhiệm, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin, nâng cao năng lực nghiên cứu và tạo điều kiện để thế hệ trẻ tham gia kiến tạo công nghệ thay vì chỉ là người sử dụng.
UNESCO cũng giới thiệu bốn trụ cột của mô hình tri thức mở. Trong đó,Tài nguyên Giáo dục Mở (Open Educational Resources) giúp phổ biến học liệu chất lượng với chi phí thấp và bằng nhiều ngôn ngữ địa phương; Open Data hỗ trợ các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và cộng đồng đưa ra quyết định dựa trên nguồn thông tin đáng tin cậy; Diamond Open Access cho phép công bố các công trình nghiên cứu mà cả tác giả và người đọc đều không phải trả phí; còn Phần mềm Tự do và Mã nguồn mở (Free and Open-Source Software) góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường năng lực công nghệ và bảo tồn tri thức lâu dài.
Theo UNESCO, các hoạt động của UNESCO Chair được xây dựng trên cơ sở Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở năm 2021, Khuyến nghị về Tài nguyên Giáo dục Mở năm 2019, Tuyên bố Dubai về Tài nguyên Giáo dục Mở năm 2024, cùng Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu của Liên hợp quốc và Hiệp ước vì Tương lai.
UNESCO cho rằng việc thành lập UNESCO Chair không chỉ là dấu mốc trong phát triển giáo dục đại học và nghiên cứu của Angola mà còn là khởi đầu cho một cam kết hợp tác lâu dài. Thành công của sáng kiến sẽ được đo bằng những quan hệ đối tác được hình thành, số lượng người trẻ được truyền cảm hứng và khả năng mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho cộng đồng.
