PGS - Nhà giáo ưu tú Nguyễn Lộc qua đời lúc 13h00 ngày 25/10/2026 tại nhà riêng ở phường Thông Tây Hội, TP.HCM. Thầy sinh ngày 14/12/1936 tại xã Bình Mỹ, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi (cũ).
 |
PGS Nguyễn Lộc và nhà thơ Ý Nhi tại nhà riêng ngày 2/4/2017. Ảnh: Lý Đợi |
Năm 1954, vì học giỏi, Nguyễn Lộc được đưa ra miền Bắc để tiếp tục sự học. Sau đó được cử sang Trung Quốc học tiếng Trung, về nước làm phiên dịch, trước khi vào học Khoa Ngữ văn Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội những năm 1957 - 1960, rồi được giữ lại trường làm giảng viên, làm chủ nhiệm bộ môn văn học dân gian - cổ điển - cận đại. Năm 1987 thầy Nguyễn Lộc cùng gia đình chuyển vào TP.HCM, làm việc tại Khoa Ngữ văn Trường ĐH Tổng hợp TP.HCM cho đến khi nghỉ hưu.
Thầy Lộc có công rất lớn trong việc xây dựng Khoa Ngữ văn cho ĐH Tổng hợp TP.HCM. Thầy đã đi nhiều nơi để mời gọi các giảng viên phù hợp.
Một ví dụ. Cuối thấp niên 1980, thầy Nhật Chiêu đang dạy trường cấp 3 Nguyễn Thị Minh Khai, qua các bài viết nghiên cứu trên các tạp chí chuyên ngành mà thầy Lộc phát hiện ra, nên đã tìm gặp và mời về dạy tại ĐH Tổng hợp TP.HCM khoảng năm 1989.
Sau khi về trường, thầy Nhật Chiêu đã viết nhiều sách dạng giáo trình và góp công sức rất lớn trong việc mở ra các bộ môn về văn học Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Cận Đông...
Đến lúc nghỉ hưu, thầy Chiêu vẫn chỉ là cử nhân.
 |
| Tác phẩm của PGS - Nhà giáo ưu tú Nguyễn Lộc |
Nhiều công trình của thầy Nguyễn Lộc đã trở thành nền tảng cho việc giảng dạy, nghiên cứu về văn học trung đại Việt Nam. Ví dụ các cuốn Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX (công bố năm 1971), Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX (tập 1 năm 1976, tập 2 năm 1978), Nguyễn Du, con người và cuộc đời (1985), Thơ Hồ Xuân Hương (1985), Cung oán ngâm khúc (1986), Văn học Tây Sơn (1986), Nghệ thuật hát bội Việt Nam (1994), Từ điển nghệ thuật hát bội Việt Nam (chủ biên, 1998)…
Trong một bài viết, PGS-TS Trần Nho Thìn khẳng định: “Có thể nói mà không ngại cường điệu: thầy là người đầu tiên khái quát đặc trưng cơ bản của văn học Việt Nam từ thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX qua so sánh với các giai đoạn văn học trước đó bằng những dòng khái quát gọn gàng, chắc nịch, đầy tự tin và dễ nhớ, dễ thuộc: đặc trưng cơ bản của văn học thế kỷ X-XV là khẳng định dân tộc; đặc trưng cơ bản của văn học thế kỷ XVI đến nửa đầu thế kỷ XVIII là khẳng định nhà nước phong kiến; và đặc trưng cơ bản của văn học nửa cuối thế kỷ XVIII nửa đầu thế kỷ XIX là khám phá ra con người và khẳng định những giá trị chân chính của con người. Các luận điểm của thầy thường rất rõ ràng, ngắn gọn, chắc nịch sự tự tin của người đã nắm bắt được thần thái của đối tượng cần mô tả”.
 |
Tác phẩm của PGS - Nhà giáo ưu tú Nguyễn Lộc |
Thời là sinh viên của Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn - ĐH Quốc gia TP.HCM, trong một bài thi về hình tượng văn học, tôi đã chứng minh hơi ngông ngông rằng Thúy Kiều có cốt cách của Bồ tát Quán Thế Âm.
Bài viết này, lúc ấy, thật lòng tôi chỉ mong được 5 điểm, đủ để giữ học bổng bán phần, không ngờ thầy Nguyễn Lộc cho 9 điểm, với lời phê đại ý là trừ 1 điểm vì đôi chỗ viết còn hơi vội vàng, thiếu dẫn giải hoặc quá phóng bút theo cảm xúc. Tôi thật sự sốc và khâm phục vì tinh thần cấp tiến của thầy.
Mong thầy ra đi thanh thản. Xin bái biệt thầy.
