Vĩnh biệt tác giả “Ngày xưa Hoàng thị”

Tin nhà thơ Phạm Thiên Thư qua đời khiến nhiều người xúc động nhưng nhiều người còn ngậm ngùi hơn bởi dù là nổi tiếng với nhiều bài thơ được yêu thích, suốt bao năm qua Phạm Thiên Thư chọn cách sống ẩn dật, lặng lẽ. Chợt nhớ một lần tôi tìm đến ông, ở quán cà phê mang tên Động Hoa Vàng tại khu cư xá Bắc Hải. Và tiếp tôi là một người đàn ông dáng thô ráp như một người nông dân. Đó là Phạm Thiên Thư. Và ông kể cho tôi nghe hoàn cảnh ra đời bài thơ Ngày xưa Hoàng thị - mối tình đầu thơ dại của ông ở tuổi mới chập chững bước vào đời.

Nhà thơ Phạm Thiên Thư sinh năm 1940, tên khai sinh là Phạm Kim Long quê ở Kiến Xương, Thái Bình nhưng sinh ra ở Lạc Viên, Hải Phòng. Năm 1954, ông theo cha mẹ di cư vào miền Nam, ngụ tại căn nhà gần khu Tân Định, Sài Gòn. Phạm Thiên Thư kể: “Tôi vẫn nhớ tới căn nhà những ngày ấy, đó là một căn nhà nhỏ nằm đằng sau chợ Tân Định. Cha tôi xin cho tôi học tại trường Trung học Văn Lang cách nhà chừng non một cây số. Tôi đã học hết tú tài ở đó”.

Sinh thời nhà thơ Phạm Thiên Thư luôn sống yêu đời với nụ cười thường trực

Ông nhớ lại cũng trong những năm học tú tài này, ông đã để ý một cô bạn học cùng lớp tên là Hoàng Thị Ngọ quê gốc Hải Dương, ở gần nhà ông. Nhưng chỉ là để ý thôi chứ không dám ngỏ lời. Hàng ngày khi vào lớp, cô gái đứng ở đầu hàng bên nữ, nổi bật với mái tóc dài xõa trên bờ vai mảnh dẻ. Ông chỉ im lặng ngắm nhìn. Rồi khi tan trường, cô gái một mình trên đường về nhà, ông thầm lặng theo sau.

“Cô ấy ôm cặp đi trước, tôi đi theo nhưng không dám lên tiếng. Trong bóng chiều tà, ánh nắng hắt qua hàng cây, cô ấy lặng lẽ bước, gây cho tôi những cảm xúc bâng khuâng khó tả. Cứ thế, tôi chỉ biết lặng lẽ đi theo sau cô ấy hàng ngày, giấu kín những cảm xúc của mình. Tôi còn nhớ rõ đó là con đường Trần Quang Khải, một con đường được giữ tên suốt mấy chục năm qua”, Phạm Thiên Thư hồi tưởng.

Sau khi học xong tú tài, khác với nhiều người, Phạm Thiên Thư chọn cửa Phật làm chốn dừng chân. Ông kể: “Tôi vào chùa vì một biến cố cá nhân. Còn sau đó, khi đã trải qua ngần ấy năm trong cửa thiền, tôi quyết định hoàn tục với cái lý người ta có thể tìm thấy chân lý của thiền ngay trong cõi trần tục. Vì thế mỗi khi đi ngang con đường một thủa, hình ảnh cô gái với mái tóc xõa ngang vai lại hiện về. Và trong một lần đắm chìm trong cảm xúc ấy, tôi đã viết lên bài thơ Ngày xưa Hoàng thị: “Em tan trường về. Đường mưa nho nhỏ. Chim non giấu mỏ. Dưới cội hoa vàng…”.

Tác phẩm "Hậu Kiều" Đoạn trường vô thanh xuất bản lần đầu năm 1969 của Phạm Thiên Thư

Ông tâm sự: “Đây không phải là bài thơ đầu tay của tôi. Cha tôi tuy làm nghề thuốc nhưng ông có làm thơ, tôi còn nhớ ông đã từng đoạt giải Nhì về thơ do một tờ báo ở Hà Nội trao tặng. Khi còn nhỏ tuổi tôi cũng đã làm vài bài thơ và được cha tôi khen. Nhưng tôi làm thơ chủ yếu để trải lòng mình chứ không làm thơ chuyên nghiệp. Vì vậy mãi đến năm 1968, tôi mới tự xuất bản tập thơ đầu tiên. In ít thôi, chủ yếu để mình đọc và tặng một số bạn bè thân. Tôi chẳng muốn nhiều người biết về mình”.

“Thế khi nào mọi người mới biết tới những bài thơ của ông?”, tôi hỏi. Phạm Thiên Thư trả lời: “Ấy là khi nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc 10 bài Đạo ca do tôi viết lời, Phạm Duy gặp và tình cờ đọc được tập thơ của tôi. Tôi cũng không nghĩ nhạc sĩ lại thích bài thơ Ngày xưa Hoàng thị đến thế, ông đề nghị phổ nhạc bài thơ đó. Dĩ nhiên được một nhạc sĩ nổi tiếng như Phạm Duy để ý đến bài thơ của mình thì có gì hạnh phúc bằng. Và tôi cũng bất ngờ nghe lại bài thơ của mình khi đã phổ nhạc. Nhạc sĩ đã tôn bài thơ lên rất nhiều qua những giai điệu nhạc bay bổng”.

Vào những năm 1970, bài Ngày xưa Hoàng thị trở thành một hiện tượng tại miền Nam Việt Nam. Ca sĩ Thanh Thúy là người đầu tiên thể hiện bài hát này và sau đó nhiều ca sĩ khác cũng chọn bài Ngày xưa Hoàng thị để hát, tạo thành trào lưu. Báo chí Sài Gòn cũng vào cuộc, nêu câu hỏi “Nhân vật chính trong Ngày xưa Hoàng thị là ai?”. Một số người tự nhận mình là nhân vật của bài thơ, số khác thì phân tích bài thơ rồi cho rằng nhân vật chính trong bài thơ là cô A, cô B nào đó...

“Ngày đó báo chí cũng gặp tôi hỏi chuyện, tôi nói rằng đó là cô Hoàng Thị Ngọ nhưng không biết tại sao nhiều người vẫn không tin”, ông bảo.

Ngoài Ngày xưa Hoàng thị, nhạc sĩ Phạm Duy còn phổ nhạc thêm một số bài thơ khác của ông như Đưa em tìm động hoa vàng, Gọi em là đóa hoa sầu, Em lễ chùa này…

Quán cà phê nhỏ của ông khi đó mang tên Động hoa vàng, có lẽ ông lấy từ bài Đưa em tìm động hoa vàng để đặt tên. Quán nhỏ nhưng bài trí khá đẹp nên đông khách. Ông thường chọn một góc quán ngồi lặng lẽ. Và ít ai vào quán lại để ý tới một ông già có dáng như một lão nông lại chính là nhà thơ Phạm Thiên Thư.

Phạm Thiên Thư còn viết trường ca Đoạn trường vô thanh, đây được xem như là tác phẩm "Hậu Kiều" để kể tiếp Truyện Kiều của Nguyễn Du; biên soạn lại Bộ Kinh Hiền của Phật giáo thành thơ Kinh Hiền Hội Hoa Đàm; chấp bút với Từ điển cười - Tiếu liệu pháp bằng 24 nghìn câu thơ tứ tuyệt.