Bóng đá không còn đứng ngoài chính trị
Tranh cãi bắt nguồn từ một video hậu trường ghi hình vào tháng 4/2026 trong chương trình “The Bridge” của Pháp, do Aurélien Tchouaméni – đồng đội của Mbappé tại Real Madrid và đội tuyển Pháp – dẫn dắt. Khi được hỏi về bức ảnh chế khiến mình buồn cười nhất, cầu thủ người Pháp được cho là nhắc đến Mao Trạch Đông như một “nhà độc tài Trung Quốc”.
Theo AFP, đoạn video được truyền thông Trung Quốc chú ý vào ngày 26/10, sau khi trang tin bóng đá Dongqiudi khơi lại nội dung này và lên án phát ngôn của Mbappé là mang tính “xúc phạm Trung Quốc và người dân Trung Quốc”. Làn sóng phản ứng nhanh chóng lan rộng trên mạng xã hội Weibo, kéo theo lời kêu gọi tẩy chay.
Hệ quả nhanh chóng vượt khỏi phạm vi dư luận. Các thương hiệu Trung Quốc như Dongpeng Beverage Group, Mengniu và Milkground lần lượt thông báo chấm dứt hợp tác với Mbappé. Cùng thời điểm, Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) đình chỉ phát sóng các trận đấu La Liga, trong khi đó hình ảnh của tiền đạo người Pháp cũng bị gỡ khỏi một số nội dung quảng cáo và trò chơi bóng đá phổ biến tại thị trường này.
Trong cuộc họp báo thường kỳ ngày 27/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Quách Gia Côn khẳng định: "những lời nói và hành động làm tổn thương tình cảm của nhân dân Trung Quốc tất yếu sẽ gặp phải sự tẩy chay và phản đối chung từ mọi tầng lớp xã hội".
Trước sức ép, Mbappé đăng tải lời xin lỗi bằng ba thứ tiếng Pháp, Trung và Anh trên nền tảng X, thừa nhận phát ngôn thiếu suy xét và khiến nhiều người tại Trung Quốc cảm thấy tổn thương. La Liga, Chủ tịch Javier Tebas và Real Madrid sau đó cũng lần lượt lên tiếng xin lỗi, thể hiện mong muốn duy trì quan hệ hợp tác với thị trường Trung Quốc. Ông Javier Tebas đã gặp Đại sứ Trung Quốc tại Tây Ban Nha để tìm cách tháo gỡ khủng hoảng.
 |
Văn bản xin lỗi bằng ba thứ tiếng của Kylian Mbappé ngày 27/10/2026. (Ảnh: Kylian Mbappé) |
Từ phát ngôn của một cầu thủ, phản ứng đã lan tới các thương hiệu, câu lạc bộ và một giải đấu quốc tế. Một câu hỏi được đặt ra: Liệu bóng đá hiện đại còn có thể duy trì tính độc lập khi lợi ích thương mại ngày càng gắn với sức ép chính trị?
Bóng đá trong cuộc chơi quyền lực
Trong quan hệ quốc tế, thể thao từ lâu đã được xem là một phương tiện ngoại giao công chúng. Những giải đấu lớn, câu lạc bộ nổi tiếng và vận động viên có sức ảnh hưởng toàn cầu giúp quốc gia quảng bá hình ảnh, văn hóa và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Đây là một biểu hiện của quyền lực mềm (soft power) – khái niệm được giáo sư người Mỹ Joseph Nye phát triển, chỉ khả năng tạo ảnh hưởng thông qua sức hấp dẫn và thuyết phục thay vì cưỡng ép.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn ấy không phải lúc nào cũng vận hành theo chiều hướng tích cực. Khi một quốc gia hoặc chủ thể có khả năng tận dụng các mối quan hệ kinh tế, truyền thông và thể chế để gây sức ép, định hướng cách diễn giải hoặc thu hẹp không gian phát ngôn của bên khác, câu chuyện đã tiến gần hơn đến khái niệm quyền lực sắc bén (sharp power). Thuật ngữ này được phổ biến rộng rãi vào năm 2017 thông qua bài viết của Christopher Walker và Jessica Ludwig trên tạp chí Foreign Affairs.
Theo Christopher Walker, quyền lực sắc bén mô tả những nỗ lực gây ảnh hưởng nhằm thâm nhập, xuyên phá môi trường chính trị và thông tin của các quốc gia khác qua đó thao túng diễn ngôn hoặc làm suy yếu tính độc lập của các thiết chế. Khác với quyền lực mềm dựa trên sức hấp dẫn, quyền lực sắc bén gắn với những phương thức gây sức ép và kiểm soát ảnh hưởng.
 |
Ảnh bìa tờ L’Equipe số ra hôm nay 28/10/2026, với dòng tít lớn: “Une Polémique Insensée” (tạm dịch là “Một cuộc tranh cãi vô nghĩa”). (Ảnh: L’Equipe) |
Trong bài phỏng vấn trên tờ L’Équipe, Lukas Aubin, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Quan hệ quốc tế và chiến lược Pháp (IRIS), tác giả cuốn “La Guerre du Sport, une nouvelle géopolitique”, cũng đặt vụ việc trong khung phân tích này. Ông nhận định: “Trong giới địa chính trị, hiện tượng này có một tên gọi: sharp power (quyền lực sắc bén) – một hình thức quyết liệt và mang tính áp đặt hơn của soft power (quyền lực mềm). Mục tiêu của nó là thâm nhập vào không gian thông tin của các quốc gia khác nhằm đưa câu chuyện và cách diễn giải của mình vào đó”.
Theo Aubin, thể thao có vai trò đặc biệt trong quá trình này bởi sức lan tỏa vượt qua biên giới quốc gia. Ông cho rằng: “Thế giới thể thao có vai trò quan trọng bởi sức ảnh hưởng của nó lan tỏa tới toàn cầu. Vì vậy, Trung Quốc muốn thế giới bóng đá truyền tải câu chuyện mà nước này xây dựng. Nếu Mbappé đưa ra phát ngôn không được lòng họ, họ sẽ sử dụng sharp power thông qua sức ép kinh tế”. Từ góc nhìn đó, phản ứng đối với siêu sao Real Madrid không đơn thuần là sự bất bình trước một phát ngôn mà còn phản ánh nỗ lực bảo vệ những biểu tượng và giới hạn diễn ngôn mà Trung Quốc coi trọng.
Dẫu vậy, cần phân biệt giữa quyền lực sắc bén với mọi hình thức phản ứng kinh tế hoặc tẩy chay. Một doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng vì lo ngại hình ảnh thương hiệu bị ảnh hưởng chưa đủ để kết luận đó là hành vi quyền lực sắc bén (sharp power).
Điều cần xem xét là mức độ liên hệ giữa sức ép kinh tế, thông điệp chính trị và mục tiêu tác động đến hành vi, phát ngôn của chủ thể bên ngoài. Trong vụ Mbappé, việc các thương hiệu đồng loạt rút lui, truyền hình đình chỉ phát sóng và những tổ chức bóng đá yêu cầu xin lỗi tạo nên một chuỗi phản ứng có sức ép đáng kể.
Điểm đáng chú ý là sức ép không xuất hiện dưới hình thức một lệnh cấm công khai mà được truyền tải thông qua những quyết định thương mại. Khi lợi ích kinh tế gắn chặt với một thị trường lớn, những động thái này có thể khiến cá nhân và tổ chức quốc tế phải cân nhắc trước khi đề cập đến các vấn đề nhạy cảm.
Những tiền lệ trên sân chơi quốc tế
Tranh cãi của Mbappé không phải trường hợp đầu tiên cho thấy sức ép từ thị trường Trung Quốc có thể lan tới các tổ chức thể thao quốc tế.
Năm 2019, Daryl Morey, khi đó là Tổng giám đốc Houston Rockets, đăng tải thông điệp ủng hộ người biểu tình Hong Kong. Phản ứng từ Trung Quốc khiến nhiều đối tác thương mại và đơn vị phát sóng đình chỉ quan hệ với NBA, đẩy giải đấu vào khủng hoảng thương mại tại thị trường này.
Cũng trong năm 2019, Mesut Özil lên tiếng về tình hình người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương. Sau đó, trận đấu giữa Arsenal và Manchester City không được phát sóng trên truyền hình Trung Quốc. Arsenal phải ra tuyên bố nhấn mạnh phát biểu của Özil là quan điểm cá nhân.
Điểm chung giữa các trường hợp không nằm ở nội dung phát ngôn hay mức độ nhạy cảm của từng vấn đề mà ở khả năng một thị trường lớn sử dụng sức nặng kinh tế để tạo ra những hệ quả vượt khỏi phạm vi thể thao.
Sức ép kinh tế “định hình” tiếng nói của thể thao
Trung Quốc là thị trường quan trọng đối với chiến lược thương mại của bóng đá châu Âu. Tháng 8/2026, La Liga công bố thỏa thuận phát sóng 380 trận mỗi mùa với nền tảng China Mobile Migu tại Trung Quốc đại lục, kéo dài đến mùa giải 2029-2030.
 |
MIGU trở thành đối tác truyền thông mới độc quyền của LALIGA tại Trung Quốc đại lục cho đến năm 2029-2030. (Ảnh: LaLiga) |
Trong khi đó, báo cáo tài chính năm 2025-2026 của Real Madrid ghi nhận sự hiện diện của các doanh nghiệp Trung Quốc như Linglong Tire, Roborock, Positec và Hisense trong mạng lưới đối tác thương mại của câu lạc bộ.
Càng mở rộng thị trường và phụ thuộc vào mạng lưới hợp tác quốc tế, các tổ chức càng có nguy cơ phải điều chỉnh hành vi trước những giới hạn chính trị của từng thị trường. Sự phụ thuộc ấy có thể dẫn đến tâm lý tự kiểm duyệt, khi cầu thủ, câu lạc bộ hoặc giải đấu chủ động tránh đề cập đến những chủ đề nhạy cảm để bảo vệ lợi ích thương mại.
Không thể phủ nhận thể thao luôn mang trong mình những yếu tố chính trị. Từ một bức ảnh chế về Mbappé, câu chuyện đã mở ra vấn đề rộng hơn về mối quan hệ giữa thể thao, kinh tế và quyền lực trong thế giới đương đại.
