Sự ra đi của ông sẽ không để lại cho Anh những thiệt hại lâu dài về kinh tế và ngoại giao do việc rời khỏi Liên minh châu Âu. Nhưng ý tưởng về Brexit như một động lực để cải tổ lại xã hội Anh đã đi hồi cáo chung với bài phát biểu từ chức của ông Johnson hôm thứ Năm.
Một số cộng sự của vị Thủ tướng Anh cũng đã cảm nhận được sự thay đổi trong môi trường chính trị. Sau khi tuyên bố rời khỏi vị trí Bộ trưởng Tài chính hôm thứ Ba, ông Rishi Sunak đã viết rằng “người dân của chúng ta cần biết rằng nếu điều gì đó quá tốt để trở thành sự thật, thì nó không phải là sự thật”.
Đó là tuyên bố nổi bật của một vị chính trị gia đã dành phần lớn thời gian trong 6 năm qua để ca ngợi Brexit, cũng như khắc phục hậu quả của quá trình "ly hôn" của nước Anh với đối tác thương mại lớn nhất của mình.
Cơ sở của phong trào Brexit nằm ở việc nói với người dân những điều có thể là quá tốt để trở thành sự thật. Chiến dịch trưng cầu dân ý năm 2016 đã đưa ra những khẩu hiệu đơn giản về tiền mặt cho Sở Y tế Quốc gia, trong khi loại bỏ những lo ngại là "nỗi sợ hãi về dự án" (một thuật ngữ mô tả các tuyên bố về những mối nguy hiểm kinh tế và chính trị xã hội - chủ yếu là những nguy cơ dẫn đến sự thay đổi đối với hiện trạng chính trị đương thời).
Sau cuộc bỏ phiếu, những người ủng hộ đã thúc đẩy mọi phương án để đẩy nhanh quá trình Brexit, trong khi tấn công những người mà họ nghi ngờ cản trở phong trào này: không chỉ các chính trị gia thù địch, mà cả các công chức, nhà ngoại giao, thẩm phán, giám đốc điều hành doanh nghiệp, học giả và nhà báo. Rồi khi tổn thất của Brexit trở nên khó bỏ qua hơn, những người ủng hộ nó đã đổ lỗi cho các yếu tố khác như đại dịch COVID-19 và cuộc chiến tại Ukraine.
Rõ ràng, Brexit không phải là lý do khiến ông Boris Johnson buộc phải từ chức chỉ 2 năm rưỡi sau chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử. Nguyên nhân là do cựu thị trưởng London và cách tiếp cận hỗn loạn của ông đối với chính phủ. Ông Johnson đã chủ trì các bữa tiệc ngay tại các cơ quan công quyền và vi phạm chính những quy định phòng dịch mà chính phủ ông ban hành
Những vụ bê bối liên tiếp bị phanh phui đã dần bào mòn thứ từng là tài sản chính trị lớn nhất của ông Johnson: mức độ tín nhiệm của ông với cử tri.
Tuy nhiên, Brexit làm tăng thêm cảm giác bất ổn. Căng thẳng thương mại khiến Anh có lạm phát cao hơn và tăng trưởng kinh tế chậm hơn nhiều nước phát triển khác. Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách của Vương quốc Anh dự kiến họ sẽ giảm xuất khẩu và nhập khẩu của đất nước xuống 15% trong thời gian dài.
Chính phủ Anh đang xem xét hủy bỏ các phần của thỏa thuận thương mại với EU chỉ 18 tháng sau khi ông Johnson đặt bút ký.
Những người hy vọng sẽ thay thế Johnson giờ đây sẽ cố gắng giữ khoảng cách với di sản đó. Đơn từ chức của ông Sunak gợi ý về những giá trị mà vị cựu Bộ trưởng Tài chính và các đối thủ của ông hướng đến cho chính phủ mới: sự nghiêm túc, năng lực và trung thực. Mặc dù một số "tín đồ" Brexit chân chính có thể vận động để tiếp tục tầm nhìn của Johnson, nhưng sẽ khó tìm ra một ứng viên thủ tướng nào dám mạnh miệng tuyên bố sẽ "hoàn tất Brexit".
Thay vào đó, nhà lãnh đạo tiếp theo sẽ phải đối mặt với những câu hỏi khó mà Johnson đã cố gắng hết sức để tránh: làm thế nào để giải quyết tình trạng bế tắc đối với Bắc Ireland, liệu có nên tách rời các quy định của EU hay không, liệu nên cắt giảm thuế hay tăng cường chi tiêu. Trong quá trình này, liên minh bầu cử mà ông Johnson tập hợp vào năm 2019 có thể tan vỡ.
Điều này không có nghĩa là một chính phủ Anh trong tương lai sẽ tìm cách đảo ngược Brexit. Ngay cả Công đảng đối lập cũng đã loại trừ việc tái gia nhập EU. Theo chuyên gia John Springford của Trung tâm Cải cách Châu Âu, nước Anh sẽ vẫn phải sống chung với những hậu quả kinh tế của Brexit. Vào cuối năm 2021, sản lượng kinh tế Anh đã giảm 5% và đầu tư giảm 14%.
Một kịch bản hợp lý hơn sẽ là Brexit dần trở thành một thực tế khó chịu trong xã hội Anh, tương tự như ô nhiễm không khí hoặc buôn bán ma túy bất hợp pháp.
Tuy nhiên, là một ý tưởng chính trị, Brexit hiện đã cạn kiệt. Sự can thiệp của Johnson vào cuộc trưng cầu dân ý là rất quan trọng trong việc huy động sự ủng hộ của công chúng đằng sau việc rời khỏi EU. Nhiệm kỳ thủ tướng đầy hỗn loạn của ông đã làm mất uy tín phong trào này như một động lực gắn kết để thay đổi nước Anh. Đối với Brexit, việc ông Boris Johnson rời nhiệm sở là sự khởi đầu của sự kết thúc.
