Các nhà nghiên cứu tại Đại học Delaware đang thử nghiệm một ý tưởng khá đặc biệt: sử dụng cá mập như những “trạm quan trắc đại dương di động”, có khả năng thu thập dữ liệu gần như theo thời gian thực. Những dữ liệu này có thể được đưa vào các mô hình nghiên cứu đại dương, khí quyển và khí hậu.
Các nhà khoa học gắn lên cá mập những thiết bị điện tử nhỏ gọi là cảm biến CTD. Chúng có nhiệm vụ đo độ dẫn điện của nước biển, chỉ số có liên quan chặt chẽ đến độ mặn cùng với nhiệt độ và độ sâu. Khi cá mập bơi và lặn, cảm biến sẽ liên tục ghi lại các thông số của môi trường nước.
“Các cảm biến gắn trên động vật đã được các nhà hải dương học sử dụng thành công trong nhiều năm, đặc biệt là với hải cẩu voi ở các vùng cực, nơi dữ liệu khoa học còn rất hạn chế”, Aaron Carlisle, trưởng nhóm nghiên cứu và giáo sư tại Trường Khoa học và Chính sách Biển của Đại học Delaware cho biết. Theo Carlisle, cá mập mở ra một cơ hội mới cho phương pháp nghiên cứu này vì chúng có số lượng lớn, phân bố rộng và dễ tiếp cận hơn nhiều loài động vật có vú biển được bảo vệ.
Trước đây, việc gắn thẻ cá mập chủ yếu nhằm theo dõi chúng di chuyển đến đâu và sử dụng những khu vực sinh sống nào. Giờ đây, các nhà nghiên cứu muốn tận dụng chính những chuyến di chuyển đó để thu thập dữ liệu về đại dương.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Delaware lựa chọn những con cá mập có khả năng thu thập các dữ liệu hữu ích nhất cho việc nghiên cứu bão. Họ ưu tiên những loài thường xuyên nổi lên mặt nước, bởi khi đó thiết bị gắn trên cơ thể cá có thể truyền dữ liệu tới các vệ tinh. Các phân tích trước đây cho thấy cá mập mako vây ngắn, cá mập xanh, cá mập đầu búa trơn và cá mập trắng lớn còn non là những ứng viên phù hợp cho nghiên cứu tại Bắc Đại Tây Dương.
Điều các nhà khoa học đặc biệt quan tâm là lượng nhiệt trong lớp nước phía trên của đại dương, còn gọi là lớp hỗn hợp. “Đây là phần cột nước thực sự chi phối cường độ của bão. Lớp nước hỗn hợp càng ấm thì bão càng mạnh, bởi đây là nơi chứa nguồn nhiệt cung cấp năng lượng cho bão”, Carlisle giải thích. Nói cách khác, nhiệt lượng tích tụ trong lớp nước biển gần bề mặt có thể là một trong những yếu tố quan trọng quyết định một cơn bão sẽ mạnh lên đến mức nào.
Quá trình gắn thẻ bắt đầu vào đầu tháng 5, thời điểm các loài cá mập di cư đường dài bắt đầu tiến gần bờ từ những vùng biển xa hơn ở Đại Tây Dương. Các nhà nghiên cứu lên tàu và đi cách bờ khoảng 50-65 km, thả những dây câu có mồi rồi chờ cá mập cắn câu. Thông thường, họ phải chờ khoảng 2-3 giờ. Khi bắt được cá, nhóm nghiên cứu nhanh chóng gắn thiết bị lên vây lưng của cá mập.
“Mỗi khi cá mập bơi lên mặt nước, thiết bị có thể liên lạc và truyền dữ liệu tới mạng lưới các vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo”, Carlisle cho biết. Toàn bộ quá trình được thực hiện với tốc độ nhanh như một “đội kỹ thuật pit” trong các cuộc đua ô tô. Theo Carlisle, việc gắn thiết bị thường mất chưa đến 5 phút. Các nhà nghiên cứu tuân thủ quy trình giám sát và chăm sóc động vật của cơ quan chuyên môn nhằm hạn chế tối đa tác động đến cá mập. Thiết bị được cố định bằng những vật liệu được thiết kế để dần ăn mòn và tự rơi ra theo thời gian. Trước khi được thả trở lại biển, mỗi con cá mập cũng được kiểm tra sức khỏe. Điều này rất quan trọng, bởi một con cá bị căng thẳng hoặc bị thương có thể thay đổi hành vi tự nhiên, từ đó khiến dữ liệu thu được bị sai lệch
Những “nhà quan trắc” đặc biệt có thể giúp ích cho con người. Nếu dự án thành công, dữ liệu do cá mập thu thập có thể giúp các nhà khoa học cải thiện khả năng dự báo cường độ của những cơn bão khi chúng tiến về bờ Đông nước Mỹ. Thông tin này có thể giúp các cộng đồng ven biển từ North Carolina đến Massachusetts có thêm dữ liệu đáng tin cậy để chuẩn bị ứng phó với những cơn bão ngày càng mạnh, qua đó tăng khả năng chống chịu trước thiên tai.
Hầu hết mọi người có lẽ sẽ không bao giờ bắt gặp cá mập ngoài tự nhiên. Tuy nhiên, nhiều người biết đến chúng thông qua những hình ảnh đáng sợ được khắc họa trong phim ảnh và văn hóa đại chúng. Thực tế, công việc của những con cá mập trong nghiên cứu này chẳng có gì giống với phim ảnh. “Chúng là những loài động vật tuyệt vời, thích nghi hoàn hảo với môi trường đại dương và chúng ta có thể học hỏi được rất nhiều từ chúng. Nếu có thể chứng minh rằng cá mập có thể giúp ích cho con người, thì đó là một tình huống đôi bên cùng có lợi”, Carlisle nói.
