Giá dầu tăng mạnh do tác động từ căng thẳng tại Trung Đông đang buộc nhiều quốc gia châu Âu phải lựa chọn giữa giảm thuế, áp trần giá hoặc kiểm soát lợi nhuận nhằm giảm áp lực chi phí đối với người dân.
Trước diễn biến giá năng lượng tăng nhanh, các quốc gia châu Âu đang khẩn trương triển khai nhiều biện pháp ứng phó. Tuy nhiên, trong bối cảnh thiếu sự phối hợp đồng bộ, mỗi nước lại lựa chọn cách tiếp cận khác nhau, phản ánh những ưu tiên chính sách riêng biệt.
Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen, chỉ trong khoảng một tháng rưỡi, tổng hóa đơn năng lượng của Liên minh châu Âu (EU) đã tăng thêm hơn 22 tỷ euro (25,91 tỷ USD), mức tăng được đánh giá là rất lớn.
Áp lực này buộc các chính phủ phải nhanh chóng hành động nhằm giảm gánh nặng chi phí, song chưa hình thành được một chiến lược thống nhất trên toàn khối.
Giảm thuế là phản ứng chính sách được nhiều quốc gia lựa chọn. Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khẩn cấp trị giá 5 tỷ euro, trong đó giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với nhiên liệu từ 21% xuống còn 10%, qua đó giúp giá bán lẻ giảm khoảng 30 xu mỗi lít.
Italy cũng giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, tương đương khoảng 25 xu/lít, song chỉ áp dụng trong thời gian ngắn. Đức áp dụng biện pháp thận trọng hơn khi giảm thuế năng lượng trong hai tháng, giúp giá xăng giảm khoảng 17 xu/lít.
Tại một số quốc gia khác, mức điều chỉnh thấp hơn. Bồ Đào Nha và Thụy Điển giảm từ 4-8 xu mỗi lít, trong khi Ba Lan kết hợp giảm thuế VAT với cơ chế kiểm soát giá nhằm bảo đảm lợi ích thực sự đến tay người tiêu dùng.
Bên cạnh các biện pháp về thuế, một số quốc gia lựa chọn can thiệp trực tiếp vào giá nhiên liệu. Hungary và Croatia đã áp dụng cơ chế giá trần tại các trạm xăng; riêng tại Croatia, giá xăng được duy trì ở mức khoảng 1,50 euro/lít.
Các biện pháp này tạo hiệu ứng tích cực về mặt xã hội, song có thể kéo theo những hệ lụy như nguy cơ khan hiếm cục bộ hoặc gia tăng nhu cầu từ các nước lân cận.
Một hướng tiếp cận khác là kiểm soát lợi nhuận của các doanh nghiệp phân phối. Hy Lạp đã áp mức trần tạm thời đối với biên lợi nhuận nhằm hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.
Pháp cũng đang xem xét phương án này, dù hiện tại vẫn ưu tiên triển khai các gói hỗ trợ theo ngành, đặc biệt đối với lĩnh vực vận tải và nông nghiệp.
Tại Bỉ, vấn đề giá nhiên liệu đang tạo sức ép lớn về mặt chính trị. Dù quốc gia này đã áp dụng cơ chế giá trần do nhà nước quy định nhằm hạn chế biến động, song tình hình vẫn chưa được cải thiện rõ rệt.
Hiện, Chính phủ Bỉ ưu tiên cách tiếp cận có chọn lọc, sử dụng nguồn thu thuế bổ sung để hỗ trợ các hộ gia đình dễ bị tổn thương và những người lao động phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, thay vì triển khai giảm thuế trên diện rộng.
Trước sự khác biệt trong chính sách giữa các nước thành viên, EC đang nỗ lực điều phối nhằm khôi phục vai trò dẫn dắt. Cơ quan này khuyến nghị triển khai các biện pháp tạm thời, có mục tiêu, đồng thời xem xét nới lỏng quy định về trợ cấp nhà nước để hỗ trợ các ngành chịu ảnh hưởng nặng nề. Đáng chú ý, EC cũng thúc đẩy đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi năng lượng.
Các đề xuất ngắn hạn dự kiến được công bố vào ngày 22/4, tiếp đó là kế hoạch cải cách thuế năng lượng vào tháng Năm, với định hướng giảm thuế đối với điện so với nhiên liệu hóa thạch.
Một chiến lược điện hóa cũng sẽ được đưa ra nhằm huy động đầu tư và tăng cường tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo, hiện chiếm hơn 70% sản lượng điện tại châu Âu.
Trước bài toán giá nhiên liệu tăng cao, các quốc gia châu Âu đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa việc bảo vệ sức mua của người dân trong ngắn hạn và duy trì mục tiêu chuyển đổi năng lượng trong dài hạn.
Việc tìm kiếm giải pháp hài hòa giữa hai yêu cầu này sẽ có ý nghĩa quyết định đối với ổn định kinh tế và định hướng phát triển của khu vực trong thời gian tới.
