Vào ngày đầu tiên của trại hè A.I. Camp, chương trình mùa hè mới tại Đại học bang California (Cal State), sinh viên Savannah Bosley đã có dịp trải nghiệm Amazon Bedrock, nền tảng phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo của Amazon.
“Tôi nghĩ việc học thêm một công cụ mới, biết đâu sẽ giúp hồ sơ việc làm của mình sáng giá hơn”, sinh viên Bosley, theo học ngành Khoa học máy tính vừa tốt nghiệp Đại học Bách khoa California (Cal Poly) chia sẻ.
Chương trình kéo dài 5 ngày, tổ chức tại khuôn viên Cal Poly và được Amazon Web Services (AWS) tài trợ. Hàng chục sinh viên tham dự nhận quà lưu niệm mang thương hiệu Amazon, học thực hành trên ứng dụng AWS Jam và lắng nghe nhân viên Amazon nói về triết lý “Think Big” của tập đoàn. “Giống như đi dự hội thảo bán timeshare”, em Bosley cười, “mình được trải nghiệm thú vị, nhưng cũng phải nghe chút “quảng bá”.
Với 460.000 sinh viên, Cal State hiến đang là một trong những hệ thống đại học công lập lớn nhất nước Mỹ. Trường đang triển khai chiến lược hợp tác trường công và trường tư quy mô lớn với Amazon, OpenAI, Nvidia và nhiều tập đoàn khác, nhằm xây dựng hình ảnh là “trường đại học ứng dụng A.I. lớn nhất và là tiên phong của quốc gia”.
Mục tiêu của Cal State là đưa công cụ A.I. tạo sinh (generative A.I.) vào giảng dạy, sử dụng chatbot trong dạy học, đồng thời chuẩn bị cho sinh viên những kỹ năng phù hợp với thị trường lao động “đang được dẫn dắt bởi A.I”.
Trong khuôn khổ dự án, trường đã ký hợp đồng giá trị 16,9 triệu USD với OpenAI để cung cấp ChatGPT Edu cho hơn 500.000 sinh viên và giảng viên, mà theo OpenAI là hoạt động triển khai ứng dụng ChatGPT lớn nhất thế giới tính đến nay. Ngoài ra, Cal State còn thành lập ủy ban A.I., quy tụ đại diện từ hàng chục tập đoàn công nghệ lớn, nhằm xác định kỹ năng doanh nghiệp cần và nâng cao cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên.
Sự hợp tác chặt chẽ này phản ánh xu hướng thay đổi “cán cân quyền lực” trong giáo dục đại học tại Mỹ: các công ty công nghệ giờ không chỉ cung cấp máy tính hay email cho trường, mà còn đóng vai trò định hướng đào tạo, giảng dạy A.I. và thiết kế chương trình học. Điều đó đồng nghĩa với việc thế hệ sinh viên mới sẽ học A.I. theo cách do các tập đoàn dẫn dắt, dù vẫn chưa có đủ bằng chứng về hiệu quả giáo dục, trong khi lo ngại lan truyền thông tin sai lệch và suy giảm tư duy phản biện ngày càng tăng.
Các đối tác như Amazon khẳng định họ chỉ muốn giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy, chiến lược và giao tiếp, chứ không chỉ học cách tra cứu bằng chatbot. Bà Kim Majerus, Phó chủ tịch AWS phụ trách giáo dục toàn cầu, nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn sinh viên biết cách giải quyết vấn đề thực tế, chứ không chạy theo công nghệ hào nhoáng”.
Hệ thống Đại học bang California (Cal State) không phải là trường hợp duy nhất đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Tháng trước, Hệ thống Cao đẳng Cộng đồng California với hơn 2,1 triệu sinh viên và giảng viên đã hợp tác cùng Google để tích hợp công cụ A.I. vào giảng dạy.
Trước đó, vào tháng 7, Microsoft cũng tuyên bố đầu tư 4 tỷ USD nhằm triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng A.I. cho các trường học và lực lượng lao động, cho thấy làn sóng công nghệ này đang lan rộng mạnh mẽ trong lĩnh vực giáo dục. Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục cảnh báo, việc để các tập đoàn công nghệ chi phối cách dạy và học có thể biến sinh viên thành “chuột bạch” trong một cuộc thử nghiệm khổng lồ” của họ.
Bà Olivia Guest và bà Iris van Rooij, hai nhà khoa học về thần kinh tính toán (Đại học Radboud, Hà Lan) nhận định: “Đại học không phải công ty công nghệ. Nhiệm vụ của chúng ta là nuôi dưỡng tư duy phản biện, chứ không phải chạy theo xu hướng thương mại”. Trong khi đó, ông Edmund Clark, Giám đốc công nghệ thông tin Cal State, cho biết chính quyền bang đã nhận được phản ánh từ các tập đoàn A.I. lớn rằng sinh viên chưa đáp ứng được nhu cầu kỹ năng mới. “Chúng tôi cần giúp sinh viên sẵn sàng cho thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng”, ông nói.
Một số giảng viên đã bày tỏ sự lo ngại, cho rằng thỏa thuận trị giá hàng triệu USD với OpenAI là sự lãng phí trong bối cảnh nhà trường đang thắt chặt ngân sách. Nhiều hội đồng giảng viên tại các cơ sở thành viên đã thông qua nghị quyết phản đối, chỉ trích kế hoạch này vì bỏ qua nguy cơ sinh viên gian lận bằng chatbot và chưa đánh giá đầy đủ những tác động xã hội, lao động cũng như môi trường mà công nghệ A.I. có thể gây ra.
Bà Martha Kenney, Giáo sư Đại học bang San Francisco nhận xét: “Đây không phải là hợp tác giáo dục, mà là chiến dịch quảng bá cho công nghệ chưa được kiểm chứng. Nếu thay sản phẩm khác, chẳng ai nói rằng “Xerox hợp tác với đại học để cung cấp máy photocopy cho sinh viên cả”. Phản hồi lại, người phát ngôn Jason Maymon khẳng định Cal State “không thể đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ” và rằng giáo dục đại học cần chủ động đón nhận kỷ nguyên A.I., như cách từng làm với Internet.
Chương trình A.I. Camp do Cal Poly tổ chức là trọng tâm trong chiến lược của Cal State. Chương trình quy tụ 80 sinh viên từ 19 cơ sở, thuộc đủ chuyên ngành, từ công nghệ, sinh học đến kinh doanh, cùng học cách ứng dụng A.I. để giải quyết các vấn đề quản lý trong trường học. Sinh viên được nhân viên Amazon và giảng viên Cal Poly hướng dẫn, thảo luận về cơ hội và rủi ro của A.I., từ thiên vị dữ liệu đến chi phí năng lượng. “Hãy tập trung vào việc giải quyết vấn đề thật cho con người một cách thực chất, chứ không chỉ chạy theo công nghệ lấp lánh”, ông Ryan Matteson, Giám đốc công nghệ của Trung tâm Digital Transformation Hub, nhấn mạnh.
Một nhóm sinh viên đã sử dụng công cụ Amazon Nova để tạo ra nhân vật “người gác cổng” trong trò chơi điện tử, dự án A.I. đầu tiên của nhiều người trong số họ. Các nhóm khác lại lựa chọn hướng đi thực tiễn hơn, như phát triển ứng dụng tự động chấm điểm đề xuất của nhà cung cấp theo tiêu chí của trường, hay tối ưu hóa quy trình phân lớp cho sinh viên chuyển tiếp. Sinh viên Arash Peighambari, vừa tốt nghiệp thạc sĩ Khoa học máy tính, cho biết: “Các dự án ở đây mang tính thương mại rõ nét, khác với nghiên cứu học thuật, nhưng giúp tôi hiểu rõ cách A.I. vận hành trong môi trường doanh nghiệp thực tế”.
Với nhiều sinh viên, trại hè trở thành cơ hội để “bắt kịp cuộc đua A.I.”. Sinh viên Aiman Madan, ngành Khoa học máy tính, chia sẻ: “A.I. là bước tiếp theo của đời sống, giống như Internet từng làm thay đổi mọi thứ. Nếu không học, chúng ta sẽ bị bỏ lại phía sau”.
