Công viên khảo cổ quốc gia Tierradentro
[Ngày Nay] - Công viên khảo cổ quốc gia Tierradentro nằm ở phía tây nam Colombia, vùng trung tâm dãy Andes, thuộc đô thị Inzá, vùng Cauca. Công viên nằm cách thủ phủ của tỉnh là thành phố Popayán khoảng 100 km và được quản lý bởi Viện Lịch sử và Nhân chủng học Colombia (ICANH), cơ quan quốc gia duy nhất về khảo cổ học.
Bốn khu vực, phân tán trên một vài km vuông, tạo nên công viên khảo cổ: Alto de San Andrés, Alto de Segovia, Alto del Duende, El Tablón và là một địa điểm quan trọng nhưng bên ngoài công viên giáp ranh với Alto del Aguacate. Công viên chứa tất cả các ngôi mộ hoành tráng của văn hóa Tierradentro, những ngôi mộ lớn nhất và công phu nhất của loại hình này.
Khu vực này rất nổi tiếng bởi những hầm mộ ngầm thời tiền Colombo gọi là Hypogeum được tìm thấy trong các cuộc khai quật nằm rải rác trong khu vực khảo cổ. Tổng cộng có 162 mộ và lăng mộ ngầm nằm tại các khu vực là Alto del Aguacate (đồi Avocado) với 62 lăng mộ được bố trí trong khu vực dài 250 mét, Alto de San Andrés với 23 lăng mộ Hypogeum, Alto de Segovia với 64 ngôi mộ, Alto del Duende với 13 ngôi mộ và El Tablón, là nơi có các tác phẩm điêu khắc đá có liên quan.
Các Hypogeum điển hình đều có hướng về phía tây, bao gồm một cầu thang xoắn ốc và một buồng chính rộng từ 10-12 mét, sâu từ 5-8 mét bên dưới mặt đất, với một số hốc nhỏ hơn xung quanh, mỗi hốc có chứa một xác chết. Các bức tường được vẽ bởi những hình học, hình người và chữ tượng hình màu đỏ, đen và trắng. Một số bức tượng, các mảnh gốm và các loại vải còn sót lại có thể là do các vụ cướp mộ trước khi nơi đây được thành lập như một khu bảo tồn.
Hiện trạng khảo cổ và nhân học cho thấy những người xây dựng hypogeum (lăng mộ ngầm) sống ở sườn núi và thung lũng trong khu vực. Trong các thung lũng họ đã thiết lập các khu định cư nhỏ. Các khu định cư trên sườn đồi bị phân tán, gần với các cánh đồng. Các khu dân cư có hình bầu dục được xây dựng trên sân thượng nhân tạo, với các tầng đất rải rác. Các khung gỗ được lấp đầy bằng cây keo và mái nhà lợp tranh. Không có sự phân chia nội bộ và chỉ có một khu vực với những chiếc ghế gỗ để ngủ.
Sự đối xứng mang tính biểu tượng giữa những ngôi nhà của người sống trên mặt đất và vùng đất ngầm cho người chết không chỉ truyền tải về mặt thẩm mỹ mà còn gợi lên hình ảnh mạnh mẽ về tầm quan trọng của một giai đoạn mới trong đó người quá cố bước vào và sự liên tục giữa sự sống và cái chết, giữa người sống và tổ tiên.
Năm 1995, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc UNESCO công nhận Công viên khảo cổ quốc gia Tierradentro là Di sản thế giới vào năm 1995.
Minh Châu
