Văn hóa và con người Việt Nam trong tiến trình lịch sử cách mạng
Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh của con người Việt Nam.
Đặc biệt, mỗi khi đất nước đứng trước gian nguy, khó khăn, thử thách, chính tinh thần đại đoàn kết của một dân tộc với nền văn hiến lâu đời, có truyền thống yêu nước nồng nàn, ý chí tự lực tự cường, nhân ái, nghĩa tình với tinh thần "Lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo", biết kế thừa và sáng tạo trong tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại đã kết thành một sức mạnh vô song để đất nước ta vững vàng viết tiếp những trang sử vàng trong lịch sử.
Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định vị trí đặc biệt của văn hóa. Đề cương về Văn hóa năm 1943 - cương lĩnh đầu tiên của Đảng ta về văn hóa đã xác lập văn hóa là một trong ba mặt trận chính trị, kinh tế, văn hóa, thể hiện tư duy, tầm nhìn và sự quan tâm sâu sắc của Đảng trong phát triển văn hóa.
Ngoài mối quan hệ khăng khít hữu cơ với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, nền văn hóa mới mà Đề cương về Văn hóa Việt Nam xác lập còn thể hiện giá trị nhân văn cấp tiến khi đặt con người ở vị trí trung tâm, là chủ thể của văn hóa, là lực lượng sáng tạo, trao truyền, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, lãnh tụ thiên tài của Đảng, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất của thế giới đã khẳng định: Văn hóa phải hướng đến quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ; văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.
Thực hiện tư tưởng của Người, xuyên suốt các kỳ đại hội, các nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Trung ương, của Bộ Chính trị, của Ban Bí thư đều nhấn mạnh văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, tính nhân văn, dân chủ và khoa học.
Thực tiễn đã chỉ ra rằng, khi văn hóa được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, nhân dân là chủ thể sáng tạo và là những người thụ hưởng văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa đóng vai trò quan trọng, sức mạnh nội sinh của văn hóa sẽ được chuyển hóa thành sức mạnh chính trị - xã hội, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đóng góp vào những thành tựu to lớn trong 40 năm Đổi mới của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Văn hóa, con người trong bảo đảm phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới
Kinh tế phát triển, chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng và an ninh được giữ vững là tiền đề để xây dựng và phát triển văn hóa và con người. Ngược lại, văn hóa là nền tảng, là động lực của sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội. Bởi văn hóa bắt nguồn từ yếu tố nguồn lực con người với những phẩm chất đạo đức, tài năng và trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên.
Con người đã làm nên tất cả, chính bàn tay và khối óc của con người Việt Nam là yếu tố quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của sự phát triển. Quan điểm này đã được làm sâu sắc trong các nghị quyết của Trung ương và đã khẳng định rõ nét qua các nhiệm kỳ đại hội, đồng thời tiếp tục được kế thừa và phát triển trong Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, khi Đảng ta tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất, đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm của sự phát triển.
 |
| Đồng chí Nguyễn Văn Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trình bày tham luận “Phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa, con người Việt Nam – nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”. Ảnh: TTXVN |
Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh: Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, phải thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững của đất nước, cho tương lai.
Tại lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành Văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Văn hóa là năng lượng gốc của sự phát triển. Văn hóa càng phải đi trước một bước, soi đường dẫn dắt, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực “mềm” của quốc gia. Phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, tại tham luận, đồng chí Nguyễn Văn Hùng nêu 3 định hướng lớn và 6 giải pháp. Về 3 định hướng lớn: Một là, phát triển văn hóa con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Phát triển văn hóa đặt trong mối quan hệ tổng thể gắn bó chặt chẽ, hài hòa với chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Xét đến cùng, sự phát triển của xã hội chính là sự phát triển của văn hóa và sự thăng hoa của văn hóa chính là đỉnh cao nhất của sự phát triển.
Hai là, văn hóa và con người là hai yếu tố có tác động gắn bó mật thiết với nhau. Văn hóa bắt đầu từ yếu tố của con người. Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, con người là chủ thể, là người được thụ hưởng thành quả văn hóa, là cội nguồn của sự sáng tạo. Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách, năng lực của con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa với xây dựng con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới. Triển khai có hiệu quả hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam là yếu tố quyết định tạo nên động lực sáng tạo, sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ, khơi dậy lòng yêu nước, khát vọng vươn lên mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam.
Ba là, văn hóa trong kỷ nguyên mới lấy hạnh phúc của nhân dân và sự trường tồn của dân tộc làm mục tiêu cao nhất. Văn hóa là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì. Chỉ có phát huy cao độ nguồn lực con người, nội lực trong toàn dân, huy động mọi cấp, mọi ngành và toàn xã hội nỗ lực tham gia thì sự nghiệp xây dựng, phát triển văn hóa mới có thể giành được thắng lợi. Đồng thời phải xử lý hài hòa các cặp quan hệ giữa xây và chống, giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa đời sống thực và không gian ảo.
Về 6 giải pháp cụ thể: Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ, toàn diện tư duy, thống nhất nhận thức về phát triển văn hóa. Con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, là động lực to lớn, trụ cột, là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Vì vậy phải xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới để đáp ứng mục tiêu phát triển đất nước với nhiều trọng tâm: Bồi đắp hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, hệ giá trị con người; nuôi dưỡng phẩm chất yêu nước, nhân ái, trách nhiệm, trung thực, sáng tạo và kỷ cương. Đặc biệt là tạo môi trường văn hóa lành mạnh để các giá trị tốt đẹp được nuôi dưỡng, lan tỏa và bảo vệ có hiệu quả trước các tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường và không gian số.
Việc đổi mới tư duy cần được thực hiện thông qua việc lồng ghép mục tiêu phát triển văn hóa con người trong xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo lĩnh vực văn hóa; tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm tạo sự thống nhất trong toàn xã hội.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, giải phóng và khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa và con người. Cần tiếp tục rà soát, bổ sung hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư cho văn hóa, bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số.
Đồng thời chú trọng hoàn thiện thể chế, chính sách hội nhập phù hợp với thông lệ quốc tế, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế đầu tư, đặt hàng, xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa, đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ giữa các chính sách văn hóa với chính sách kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế.
Thứ ba, xác định đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho sự phát triển bền vững của đất nước, cho tương lai của dân tộc. Song song với việc huy động nguồn lực, cần phải nâng cao năng lực của đội ngũ làm văn hóa, yếu tố con người trực tiếp tạo ra và dẫn dắt giá trị văn hóa của thời kỳ mới. Cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ trí thức văn nghệ sĩ, nhà quản lý văn hóa, đặc biệt là năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp, khả năng thích ứng với công nghệ số.
Những cán bộ hoạt động trong ngành văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch cần phải làm tốt vai trò là “người gieo hạt văn hóa” như lời chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, để những giá trị tốt đẹp được vun trồng, được bồi đắp từ những việc nhỏ. Mỗi tác phẩm văn học nghệ thuật phải có sức lay động lòng người. Mỗi vở diễn phải mang hơi thở của cuộc sống, mang tầm vóc của dân tộc và của thời đại. Mỗi cuốn sách phải mang “mật đời” trong đó để hướng tới những giá trị chân - thiện - mỹ.
Di sản văn hóa sẽ trở thành tài sản. Thể thao cho mọi người thực sự trở thành nền tảng tạo sự bứt phá cho thể thao thành tích cao mang vinh quang về cho Tổ quốc. Du lịch phải được phát triển theo hướng có chất lượng cao, tiếp tục là điểm sáng của du lịch thế giới. Báo chí truyền thông phải thực sự là dòng chủ lưu, tiên phong trên mặt trận tư tưởng và văn hóa, đóng góp xứng đáng để đảm bảo bảo quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vị thế đất nước.
Thứ tư, coi phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo là động lực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP, tạo việc làm và nâng cao chất lượng, gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Phát triển hệ sinh thái này đòi hỏi phải có sự kết nối chặt chẽ, hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng sáng tạo, thị trường và công nghệ; đồng thời định vị và quảng bá thương hiệu văn hóa Việt Nam trên bản đồ sáng tạo toàn cầu thông qua các sản phẩm văn hóa chất lượng cao.
Thứ năm, đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đảm bảo an ninh văn hóa, an toàn thông tin, nâng cao năng lực chủ động trong không gian số. Xây dựng các nền tảng số, dữ liệu văn hóa, số hóa di sản, phát triển nội dung số do Việt Nam làm chủ và tăng cường các biện pháp bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng.
Thứ sáu, chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, chuyển đổi toàn diện tư duy giao lưu gặp gỡ sang hợp tác, tăng cường phát huy sức mạnh mềm của quốc gia. Trong đó, chú trọng việc xây dựng chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài nhằm định hướng tổng thể cho công tác truyền thông quốc gia, trong đó văn hóa được xác định là trụ cột quan trọng, là nội dung trung tâm để lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Lấy thực tiễn cuộc sống người dân làm trung tâm, lấy sức mạnh tổng hợp của quốc gia làm cơ sở để viết tiếp câu chuyện Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đồng chí Nguyễn Văn Hùng nêu rõ, văn hóa là nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững mà Báo cáo chính trị đã trình bày tại Đại hội lần này nhiều lần khẳng định.
Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với nhiều cơ hội lớn nhưng cũng đang xen nhiều thách thức khó khăn trong một bối cảnh thế giới phẳng. Văn hóa Việt Nam là cội nguồn bản sắc, là sức mạnh mềm để hội nhập và giúp dân tộc ta khẳng định bản lĩnh, lan tỏa giá trị và tạo vị thế riêng cho Việt Nam trong dòng chảy văn hóa của toàn cầu./.
