Điều gì thực sự kích hoạt tia sét hình thành trong các đám mây dông?

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Các nhà khoa học đã đưa ra mô hình định lượng đầu tiên mô tả chính xác cách các điện trường mạnh trong mây giông có thể khởi động phản ứng dây chuyền tạo ra sét.
Những tia sét trên bầu trời tại Guwahati, Ấn Độ.
Những tia sét trên bầu trời tại Guwahati, Ấn Độ.

Một nhóm nghiên cứu do Đại học Penn State (Mỹ) dẫn đầu vừa công bố lời giải chi tiết cho một trong những câu hỏi lâu đời nhất của khí tượng học: Điều gì thực sự kích hoạt tia sét hình thành trong các đám mây dông?

Trong công trình đăng trên Journal of Geophysical Research ngày 28/7, nhóm của giáo sư Victor Pasko đã đưa ra mô hình định lượng đầu tiên mô tả chính xác cách các điện trường mạnh trong mây giông có thể khởi động phản ứng dây chuyền tạo ra sét.

Cơ chế này bắt đầu khi các electron - vốn được "gieo mầm" bởi tia vũ trụ từ ngoài không gian - được tăng tốc bởi điện trường trong mây.

Khi các electron va chạm với các phân tử khí như nitơ và oxy, chúng tạo ra tia X và các photon năng lượng cao, từ đó kích hoạt các "thác electron" - một phản ứng dây chuyền dẫn tới tia sét.

Ông Pasko cho biết: "Phát hiện của chúng tôi là lời giải đầu tiên có cơ sở vật lý và định lượng rõ ràng cho quá trình khởi phát sét trong tự nhiên. Nó kết nối các hiện tượng tia X, điện trường và sự gia tốc electron."

Để chứng minh mô hình, nhóm nghiên cứu đã kết hợp mô phỏng toán học với dữ liệu thực địa thu được từ máy bay do thám tầm cao của NASA, vệ tinh và các cảm biến mặt đất. Nhờ đó, họ lý giải được các hiện tượng như tia gamma trong khí quyển (terrestrial gamma-ray flashes - TGF), vốn là những đợt phát tia X ngắn ngủi và vô hình xảy ra trong mây dông mà không kèm theo ánh sáng chớp hoặc sóng vô tuyến rõ rệt.

Zaid Pervez, nghiên cứu sinh tiến sỹ trong nhóm, cho biết: "Chúng tôi đã xác định được điều kiện trong mây cần thiết để phản ứng dây chuyền xảy ra và làm rõ tại sao đôi khi lại quan sát được các tín hiệu sóng radio đa dạng trước khi tia sét xuất hiện."

Điểm đặc biệt của mô hình là khả năng mô phỏng các vùng rất nhỏ bên trong mây - nơi phản ứng khởi phát diễn ra. Theo ông Pasko, chính sự tập trung năng lượng trong phạm vi hẹp này, cộng với cường độ biến thiên lớn của các phản ứng, đã khiến một số tia gamma xuất hiện mà mắt thường không thấy và các thiết bị sóng vô tuyến cũng không phát hiện được.

Ngoài Penn State, công trình có sự tham gia của các chuyên gia từ Pháp, Cộng hòa Séc, Đan Mạch và NASA.

Mô hình mang tên "Photoelectric Feedback Discharge" cùng toàn bộ phương trình đã được công bố công khai để cộng đồng khoa học sử dụng và kiểm chứng.

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.