Trong lịch sử kinh tế thế giới, rất ít quốc gia có thể vươn lên nhóm thu nhập cao mà không hình thành những doanh nghiệp quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh toàn cầu.
Điều này xuất phát từ đặc điểm của quá trình phát triển. Khi nền kinh tế còn ở giai đoạn đầu, tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, động lực tăng trưởng chuyển dần sang năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là lúc vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu trở nên đặc biệt quan trọng.
Không giống các doanh nghiệp thông thường, doanh nghiệp dẫn dắt sở hữu nguồn lực đủ lớn để đầu tư dài hạn cho nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển công nghệ lõi, xây dựng thương hiệu toàn cầu và mở rộng hệ sinh thái đối tác. Những khoản đầu tư này thường vượt quá khả năng của phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng lại tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
Nhiều nghiên cứu của các tổ chức quốc tế như OECD hay Ngân hàng Thế giới cho thấy khoảng cách về năng suất giữa các quốc gia không chỉ đến từ chất lượng nguồn nhân lực, mà còn phụ thuộc vào khả năng hình thành những doanh nghiệp có quy mô đủ lớn để phổ biến công nghệ, phương thức quản trị hiện đại và các chuẩn mực sản xuất mới tới hàng nghìn doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Đó cũng là lý do những nền kinh tế thành công thường không chỉ sở hữu nhiều doanh nghiệp lớn, mà còn xây dựng được những hệ sinh thái kinh doanh rộng lớn xung quanh các doanh nghiệp này.
Những bài học từ các nền kinh tế hàng đầu
Hàn Quốc là một trong những ví dụ điển hình nhất. Sau chiến tranh, quốc gia này gần như không có lợi thế về tài nguyên. Tuy nhiên, chỉ trong vài thập kỷ, Hàn Quốc đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Á, với động lực quan trọng đến từ các tập đoàn công nghiệp như Samsung hay Hyundai.
Điều đáng chú ý là Samsung không đơn thuần là một doanh nghiệp điện tử. Tập đoàn này đầu tư hàng chục tỷ USD mỗi năm cho nghiên cứu và phát triển, tạo việc làm trực tiếp cho hàng trăm nghìn lao động và hình thành mạng lưới hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh trong các lĩnh vực bán dẫn, vật liệu, linh kiện, logistics và dịch vụ.
Nhờ đó, sự phát triển của Samsung không chỉ mang lại doanh thu hay kim ngạch xuất khẩu mà còn kéo theo sự nâng cấp năng lực công nghệ của toàn bộ ngành công nghiệp Hàn Quốc. Những doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng cũng có cơ hội tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và thị trường quốc tế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tại Nhật Bản, Toyota cũng tạo ra tác động tương tự. Điều làm nên thành công của Toyota không chỉ là sản lượng ô tô mà còn là Hệ thống sản xuất Toyota (Toyota Production System) – mô hình quản trị tinh gọn đã trở thành chuẩn mực của ngành sản xuất toàn cầu.
Thông qua mạng lưới hàng chục nghìn nhà cung cấp, Toyota góp phần hình thành một hệ sinh thái công nghiệp với năng suất cao, nơi các doanh nghiệp vừa và nhỏ không chỉ là nhà cung cấp linh kiện mà còn liên tục đổi mới công nghệ để đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Nói cách khác, Toyota không chỉ xuất khẩu ô tô mà còn xuất khẩu tri thức quản trị và năng lực sản xuất.
Tại Mỹ, Apple cho thấy giá trị của doanh nghiệp dẫn dắt không nằm ở quy mô doanh thu đơn thuần. Bên cạnh các sản phẩm công nghệ nổi tiếng, Apple đã xây dựng một hệ sinh thái bao gồm nhà phát triển ứng dụng, nhà sản xuất chip, doanh nghiệp phần mềm, các công ty logistics và hàng nghìn đối tác trên toàn cầu. Sự phát triển của Apple tạo ra giá trị kinh tế vượt xa phạm vi của một doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nhiều lĩnh vực liên quan.
Ngay cả Singapore – nền kinh tế có quy mô khiêm tốn so với các quốc gia dẫn đầu – cũng xây dựng được những doanh nghiệp mang tính biểu tượng như DBS hay Singapore Airlines.
Trong đó, DBS được xem là một ví dụ tiêu biểu về quá trình chuyển đổi từ ngân hàng truyền thống sang doanh nghiệp công nghệ. Việc đầu tư mạnh vào điện toán đám mây, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số không chỉ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận các dịch vụ tài chính nhanh hơn, chi phí thấp hơn. Qua đó, ngân hàng trở thành một phần của hạ tầng số quốc gia thay vì chỉ đóng vai trò cung cấp tín dụng.
Trong khi đó, tại Trung Quốc, Alibaba, Huawei hay Tencent đang đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cấp năng lực công nghệ của nền kinh tế. Từ viễn thông, bán dẫn đến xe điện và pin năng lượng, các doanh nghiệp này đều đầu tư rất lớn cho nghiên cứu, qua đó góp phần đưa Trung Quốc tiến gần hơn tới mục tiêu tự chủ công nghệ.
Dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, các doanh nghiệp này đều có điểm chung: đầu tư mạnh cho đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái đối tác rộng lớn và tạo ra sức lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi hoạt động của chính mình.
Doanh nghiệp Quốc gia: Động lực phát triển của những nền kinh tế thịnh vượng
Nhà kinh tế học nổi tiếng Michael Porter từng nhấn mạnh rằng lợi thế cạnh tranh quốc gia được hình thành thông qua năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp hàng đầu không chỉ tạo ra tăng trưởng cho riêng mình mà còn kéo theo sự phát triển của cả hệ sinh thái ngành nghề, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Nhìn từ bài học của các quốc gia phát triển, rõ ràng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia coi việc hình thành và phát triển các Doanh nghiệp Quốc gia (National Champions) là một chiến lược quan trọng để tạo ra những "đầu tàu" đủ sức dẫn dắt các ngành kinh tế trọng điểm, thu hút nguồn lực, thúc đẩy chuỗi giá trị trong nước và mở rộng ảnh hưởng ra thị trường quốc tế. Những doanh nghiệp này đóng vai trò cầu nối giữa lợi ích doanh nghiệp và lợi ích quốc gia, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dài hạn của đất nước.
Thực tế cho thấy, các quốc gia sở hữu những doanh nghiệp mạnh thường có khả năng tận dụng tốt hơn các cơ hội của toàn cầu hóa, nâng cao năng suất lao động, thu hút đầu tư và gia tăng vị thế kinh tế. Do đó, xây dựng các doanh nghiệp đủ tầm vóc để cạnh tranh khu vực và thế giới không chỉ là mục tiêu của riêng doanh nghiệp, mà còn là một xu hướng phát triển đã được kiểm chứng tại nhiều nền kinh tế thành công.
Trong hành trình vươn mình của mỗi quốc gia, Doanh nghiệp Quốc gia không đơn thuần là kết quả của tăng trưởng, mà còn là động lực tạo ra tăng trưởng, thịnh vượng và sức cạnh tranh bền vững cho nền kinh tế trong dài hạn.
Đằng sau mỗi nền kinh tế thành công thường là sự hiện diện của những doanh nghiệp thành công ở tầm quốc gia; và xây dựng các Doanh nghiệp Quốc gia ngày càng được xem là một lựa chọn chiến lược để thúc đẩy sức cạnh tranh và sự phát triển bền vững của đất nước.
