Theo dự thảo, trường chuyên sẽ tuyển sinh theo khối thay vì từng môn chuyên, đồng thời đổi mới tổ chức dạy học theo hướng phát triển toàn diện, tăng cường kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp sớm cho học sinh.
Tuyển sinh theo 3 khối chuyên, không phân chỉ tiêu theo môn học
Dự thảo được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, chuyển mô hình trường chuyên chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích, giải thưởng.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là dự thảo quy định tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên, gồm: Khoa học tự nhiên (Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); Khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và Ngoại ngữ, thay cho mô hình lớp chuyên theo từng môn học hiện nay.Việc tuyển sinh được thực hiện theo khối chuyên, áp dụng một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu theo từng môn chuyên.
Theo đó, thí sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Thí sinh dự tuyển khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Đối với khối Ngoại ngữ, thí sinh thi Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ.
Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, tập trung đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp Trung học cơ sở, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học.
Các bài thi Toán, Ngữ văn không nâng cao sử dụng đề thi chung của Sở Giáo dục và Đào tạo trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Điểm bài thi nâng cao và bài thi Ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, phương thức tuyển sinh này nhằm lựa chọn học sinh có nền tảng kiến thức, năng lực tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với từng lĩnh vực, hạn chế tình trạng luyện thi chuyên sâu quá sớm, góp phần giảm áp lực cho học sinh.
Học sinh được trải nghiệm trước khi lựa chọn môn chuyên sâu
Cùng với đổi mới tuyển sinh, dự thảo quy định hoạt động giáo dục tại trường chuyên được tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên và giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp các dự án học tập liên môn, liên ngành.
Trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia các dự án nhập môn và tư vấn định hướng nghề nghiệp. Cuối học kỳ I, mỗi học sinh đăng ký thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, bên cạnh môn chuyên bắt buộc là Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội và ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ.
Việc lựa chọn môn học chuyên sâu được định hướng phù hợp với năng lực, sở trường và tổ hợp xét tuyển đại học, như Toán - Vật lý - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lý - Tin học hoặc Ngữ văn - Lịch sử - Địa lý.
Từ học kỳ II lớp 10, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng. Đến lớp 11, học sinh học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở đánh giá năng lực, tư vấn của nhà trường và sự đồng ý của cha mẹ.
Dự thảo cũng quy định, từ học kỳ II lớp 10, mỗi học sinh tham gia ít nhất một dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên và phối hợp với giảng viên, nhà khoa học thuộc các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.
Việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu phải bảo đảm không phát sinh môn học bắt buộc ngoài Chương trình giáo dục phổ thông, không làm tăng thời lượng học tập vượt quy định. Học sinh, kể cả những em tham gia đội tuyển học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn phải học đầy đủ các môn học và hoạt động giáo dục theo chương trình.
Đáng chú ý, dự thảo khuyến khích mỗi trường chuyên thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất một cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tư vấn hướng nghiệp và sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị.
Chất lượng trường chuyên không chỉ được đánh giá qua kết quả thi học sinh giỏi, giải thưởng mà còn căn cứ vào sự tiến bộ, phẩm chất, năng lực của học sinh; tỷ lệ học sinh tiếp tục theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và chương trình đào tạo tài năng ở bậc đại học. Các trường có trách nhiệm theo dõi quá trình học tập, nghề nghiệp của cựu học sinh.
Dự kiến áp dụng mô hình mới từ năm học 2027–2028
Theo dự thảo, mô hình trường chuyên mới dự kiến được áp dụng từ năm học 2027 -2028. Những trường chưa đáp ứng đủ điều kiện có thể triển khai từ năm học 2028 -2029.
Sở Giáo dục và Đào tạo đối với trường chuyên thuộc địa phương và cơ sở giáo dục đại học đối với trường chuyên trực thuộc được quyết định thời điểm áp dụng tại từng trường trên cơ sở đánh giá điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.
Thời điểm triển khai phải được công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh lớp 10 và báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đối với học sinh đã trúng tuyển, đang học tại trường chuyên trước khi Thông tư có hiệu lực, dự thảo quy định các em tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh cho đến khi hoàn thành cấp học, bảo đảm ổn định quá trình học tập.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sẽ tiếp tục tổ chức các hội thảo chuyên đề, lấy ý kiến địa phương, nhà trường và cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện dự thảo Thông tư trước khi ban hành.
