Theo Thứ trưởng Nội vụ Trần Anh Tuấn, mô hình chính quyền đô thị ở cả ba thành phố có điểm chung là tinh gọn bộ máy, không tổ chức Hội đồng nhân dân một số cấp nhằm mục đích tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm của đô thị.
Đều là chính quyền đô thị, ba mô hình ở ba thành phố lại có những điểm khác nhau. Cụ thể, Hà Nội chỉ bỏ HĐND phường (các phường thuộc khu vực đô thị quận, thị xã); Đà Nẵng và TP HCM bỏ cả HĐND ở phường và quận. Theo đó, Hà Nội sẽ xây dựng mô hình chính quyền hai cấp đô thị (thành phố, quận), còn TP HCM và Đà Nẵng là chính quyền địa phương một cấp (thành phố).
"Đây chính là khác biệt đáng kể nhất của mô hình chính quyền đô thị ở ba thành phố. Khi bỏ HĐND ở cấp khác nhau, thẩm quyền của UBND các cấp của mỗi thành phố sẽ khác nhau", ông Tuấn nói.
Ở Đà Nẵng và TP HCM, khi không tổ chức HĐND cấp quận và phường nhằm phù hợp với tính chất, đặc điểm trong quản lý đô thị mà không làm giảm vai trò của cơ quan dân cử. Việc thực hành quyền dân chủ và giám sát của nhân dân vẫn tiếp tục được thực hiện thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, dân chủ ở cơ sở và thông qua vai trò của cả hệ thống chính trị ở địa phương, trong đó có Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên.
Chức năng, nhiệm vụ của cơ quan hành chính cấp phường ở ba thành phố khá tương đồng. Theo đó, lãnh đạo cấp phường ở TP HCM gồm chủ tịch và không quá 2 phó chủ tịch; còn Đà Nẵng và Hà Nội, Ủy ban nhân dân phường loại I và loại II có không quá 2 phó chủ tịch; phường loại III có 1 phó chủ tịch.
UBND phường làm việc theo chế độ thủ trưởng, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ. Chủ tịch UBND phường chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND quận hoặc trước Chủ tịch UBND thành phố thuộc thành phố và trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của phường.
UBND phường thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của đơn vị dự toán ngân sách trực thuộc UBND quận hoặc UBND thành phố thuộc thành phố; đề xuất chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công với cấp trên quản lý trực tiếp... Ủy ban nhân dân phường không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Riêng tại TP HCM, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề án thành lập thành phố Thủ Đức thuộc TP HCM. Tới đây, Hội đồng nhân dân thành phố thuộc Thành phố có trách nhiệm quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình, trong đó bao gồm dự toán ngân sách của phường trực thuộc... UBND và chủ tịch UBND thành phố thuộc thành phố thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn tương tự cấp quận.
Chủ tịch TP HCM Nguyễn Thành Phong khẳng định, "thành phố trong thành phố" sáp nhập quận 2, 9 và Thủ Đức nhằm biến nơi đây thành hạt nhân thúc đẩy kinh tế TP HCM và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ.
