Trong khuôn khổ Kỳ họp lần thứ 224 Hội đồng chấp hành Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) diễn ra tại Paris, Pháp, ngày 15/4, Hội đồng chấp hành đã thông qua các Quyết định gia hạn tư cách Trung tâm dạng II dưới sự bảo trợ của UNESCO thêm 8 năm đối với Trung tâm quốc tế Nghiên cứu và Đào tạo Toán học (ICRTM) và Trung tâm Vật lý Quốc tế (ICP), trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST).
Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, việc hai trung tâm khoa học của Việt Nam được đánh giá phù hợp với các chuẩn mực của UNESCO và được tiếp tục gia hạn tư cách Trung tâm dạng II dưới sự bảo trợ của UNESCO là minh chứng cho năng lực quản trị và cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam đối với phát triển khoa học cơ bản.
Đúng như tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, hai Trung tâm này không chỉ phục vụ lợi ích quốc gia mà đang vươn lên thành trung tâm tri thức, thúc đẩy hợp tác Nam-Nam trong khu vực Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và châu Á-Thái Bình Dương, qua đó đưa Việt Nam trở thành một mắt xích tích cực trong mạng lưới khoa học toàn cầu.
Giáo sư-Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẳng định lãnh đạo Viện Hàn lâm sẽ tiếp tục dành sự quan tâm đặc biệt cho toán học và vật lý, từ việc bảo đảm biên chế cho các nhà khoa học, tăng cường thu hút nhân tài trẻ, đến mở rộng hợp tác quốc tế và mời chuyên gia nước ngoài làm việc dài hạn tại Việt Nam.
Mục tiêu là xây dựng ICRTM và ICP trở thành các trung tâm hạt nhân của sự phát triển khoa học Việt Nam, không chỉ trong nghiên cứu cơ bản mà còn đóng góp vào giải quyết những bài toán thực tiễn như mô hình hóa dữ liệu, dự báo thời tiết và các hệ thống công nghệ mới, đúng với định hướng lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực đột phá mà Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra.
Đại sứ Nguyễn Thị Vân Anh, Trưởng Phái đoàn Đại diện thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO vui mừng cho rằng đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, không chỉ khẳng định uy tín, vị thế và những đóng góp thiết thực của khoa học cơ bản Việt Nam trên diễn đàn quốc tế, mà còn là hoạt động thiết thực góp phần vào chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ hợp tác Việt Nam-UNESCO (1976-2026). Việc duy trì và nâng tầm hai trung tâm khoa học quốc tế tại Việt Nam chính là hiện thực hóa chủ trương lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực đột phá, đồng thời gắn kết chặt chẽ phát triển khoa học với hội nhập quốc tế sâu rộng và thực chất trong tình hình mới.
Trực tiếp tham dự cuộc họp của Hội đồng chấp hành UNESCO, PGS. Phan Thị Hà Dương, Giám đốc ICRTM chia sẻ quá trình đánh giá để gia hạn ICRTM trong hai năm vừa qua là dịp quan trọng để nhìn lại chặng đường phát triển của Trung tâm, đồng thời xác định các định hướng chiến lược mới.
Ba chương trình mới sẽ được triển khai: quan trọng nhất, Trung tâm đã ký kết các thỏa thuận với ICTP (Trung tâm quốc tế Vật lý lý thuyết Abdus Salam), TWAS (Viện Hàn lâm Khoa học thế giới cho sự tiến bộ của khoa học ở các nước đang phát triển), và CIMPA (Trung tâm quốc tế về Toán học thuần túy và ứng dụng), để hoạt động trao đổi học giả được phát huy và có đột phá.
Cùng với đó, Trung tâm sẽ mời các giáo sư uy tín làm việc dài hạn (trên 2 tháng mỗi năm) để phát triển các nhóm nghiên cứu xuất sắc, đồng thời tổ chức các học kỳ chuyên đề kéo dài khoảng 6 tháng mỗi năm, phối hợp với CIMPA, qua đó tăng cường môi trường nghiên cứu chuyên sâu và kết nối quốc tế.
Theo các quyết định được thông qua, Hội đồng chấp hành ủy quyền cho Tổng Giám đốc UNESCO ký Thỏa thuận song phương với Chính phủ Việt Nam và Biên bản ghi nhớ (MoU) với VAST.
Đây là một hoạt động quan trọng của Bộ Khoa học và Công nghệ trong năm 2026, trong đó Bộ Khoa học và Công nghệ với vai trò Trưởng Tiểu ban Khoa học Tự nhiên thuộc Ủy ban Quốc gia UNESCO phối hợp với Viện Hàn lâm khoa học Việt Nam và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẽ trình Chính phủ về việc ký 2 thỏa thuận giai đoạn 2026-2034 giữa Chính phủ Việt Nam và UNESCO về việc tiếp tục triển khai hoạt động của hai Trung tâm theo Luật Điều ước quốc tế năm 2026.
Trước đó, các đợt đánh giá độc lập do UNESCO tiến hành đối với ICRTM (tháng 9/2025) và ICP (tháng 10/2025) để xem xét gia hạn đều cho kết quả tích cực.
Các chuyên gia quốc tế ghi nhận ICRTM và ICP đã đạt được những tiến triển đáng kể trong việc thực hiện sứ mệnh, bao gồm triển khai nghiên cứu trình độ cao, đào tạo sau đại học, tăng cường quan hệ đối tác ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế, cũng như thiết lập cơ chế quản trị, tài chính và vận hành vững chắc.
Quá trình đánh giá cho thấy khung pháp lý và quy chế hoạt động của hai trung tâm tại Việt Nam đã được thiết lập và triển khai tương thích với các tiêu chuẩn hiện hành của UNESCO.
Trong giai đoạn 2020-2025, ICRTM đã tổ chức 15 trường học quốc tế với hơn 500 học viên và 35 giảng viên quốc tế, cùng 13 hội nghị khoa học quốc tế với sự tham gia của hơn 600 nhà khoa học, góp phần thúc đẩy trên 120 công bố khoa học quốc tế (SCIE).
Với chu kỳ gia hạn 8 năm tiếp theo, Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng phạm vi hợp tác với các trung tâm khoa học quốc tế (ICTP, TWAS…), các nước ASEAN và châu Phi, đưa ICRTM và ICP thực sự trở thành các trung tâm xuất sắc khoa học cơ bản của khu vực, đóng góp thiết thực vào phát triển đất nước và triển khai Thập kỷ quốc tế của Liên hợp quốc về Khoa học vì Phát triển bền vững (2024-2033) do UNESCO dẫn dắt.
