Bộ sưu tập hiện vật đồ sộ về cải lương góp phần giúp đánh thức "thấu cảm lịch sử" từ thế hệ Gen Z. Họ có thể cảm thụ, cảm nhận loại hình nghệ thuật này dễ dàng, thuận tiện trước khi đến với những sân khấu để thưởng thức vở diễn cải lương thực thụ.
Hiện vật cải lương “sống dậy”
Với mục tiêu “cải lương tiếp cận học đường bằng trải nghiệm đa giác quan”, hưởng ứng Sự kiện chuyên đề đặc biệt “Nghệ thuật Cải lương: Ký ức lịch sử & Mã văn hóa dân tộc” do Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM phối hợp với Đài Phát thanh, Truyền hình TPHCM (Hãng phim TFS) và Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang phối hợp tổ chức, nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp (Phó Chánh Văn phòng Trung tâm UNESCO Nghiên cứu Bảo tồn cổ vật Việt Nam) lần đầu tiên công bố và trưng bày 319 hiện vật cải lương tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.
Cụ thể, 319 hiện vật qua nhiều thập niên liên quan đến nghệ thuật cải lương gồm các dĩa than, dĩa nhựa 33 - 45 vòng, băng đĩa, hình ảnh nghệ sĩ, kịch bản cải lương đánh máy/viết tay, poster vở diễn, vé xem cải lương qua nhiều thập niên…
 |
Từ phải sang: Ông Phạm Quý Trọng, Phó Vụ trưởng Vụ Địa phương 3, Ban Tuyên giáo Trung Ương; bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM tham quan trưng bày hiện vật cải lương của nhà sưu tầm Huỳnh Minh Hiệp (giữa). Ảnh: Nguyễn Tùng. |
 |
Bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM (giữa) cầm trên tay chiếc dĩa than Tuồng cải lương Kim Vân Kiều có tuổi đời trên trăm năm (108 năm) |
Đáng chú ý tại khu trưng bày là các hiện vật đặc biệt như chiếc dĩa than 78 vòng thu âm tuồng cải lương Kim Vân Kiều của soạn giả Trương Duy Toản, do cô Năm Thoàn diễn khai trương Rạp hát Thầy Năm Tú ở Mỹ Tho vào ngày 15/3/1918. Theo nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp, chiếc dĩa than Kim Vân Kiều có tuổi đời trên trăm năm (108 năm) này tiêu biểu cho giai đoạn hình thành cải lương trên nền tảng đờn ca tài tử miền Tây Nam Bộ (1916 - 1918).
Cuốn truyện tranh tuồng cải lương Lương Sơn Bá- Chúc Anh Đài do họa sĩ Hoàng Lương vẽ, kích thước nhỏ gọn vừa lòng bàn tay, dầy 12 trang, ấn hành năm 1965 tiêu biểu cho thời kỳ vàng son (1955–1965): của cải lương tại miền Nam với hàng loạt soạn giả tên tuổi và sự ra đời của thể loại tân cổ giao duyên.
Người xem cũng trầm trồ thưởng ngoạn pano quảng bá nghệ sĩ của Nhà hát Trần Hữu Trang hơn nửa thế kỷ trước. Nhiều poster hiếm, quý từ kịch đoàn Thanh Hương - Hùng Minh, Bạch Lan - Thành Được, Bạch Tuyết - Hùng Cường, Kim Chung, Kim Chưởng, Thanh Minh - Thanh Nga, Dạ Lý Hương, Hương Miền Nam… Poster tuồng cổ Lá ngọc cành vàng, Tình yêu thôn giã (1954), tuồng Vì hiếu phụ tình (1958), tuồng Lâm Sanh Xuân Nương (soạn giả Viễn Châu, 1962)…
 |
Bộ băng cassette tuyển tập danh ca Út Trà Ôn, tuồng Tôn Tẫn Bàng Quyên, liên kh1uc Tứ Hành Xung.... được trưng bày |
“Số lượng 319 hiện vật cải lương này nằm trong bộ sưu tập trên 500 hiện vật cải lương mà tôi sưu tầm trong khoảng 30 năm qua. Tôi rất vui khi công bố và trưng bày tại một địa điểm “thánh đường” lý tưởng là Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Nhìn thấy cả ngàn lượt sinh viên học sinh đến tham quan, say mê thích thú nhìn ngắm, tìm hiểu, hỏi thăm, quan sát, chụp ảnh và cả ghi chép lại thông tin về các hiện vật trong ngày 4/9, lòng tôi rất xúc động” – ông Huỳnh Minh Hiệp bày tỏ.
Từ "biết" sang "trải nghiệm" cải lương
“Tôi mong muốn kết nối giữa các hiện vật nhuốm màu xưa cũ song giá trị trường tồn theo nghệ thuật cải lương mà cha ông ta truyền lại qua bao đời được “sống lại”, tiếp cận giới học sinh - sinh viên bằng trải nghiệm đa giác quan sinh động. Tôi hi vọng các bạn trẻ yêu thích những dòng nhạc tân kỳ như Anh trai say Hi, Anh trai vượt ngàn chông gai… song cũng không quên và yêu thích câu hò, vọng cổ, đờn ca tài tử…” - ông Huỳnh Minh Hiệp vui vẻ nói.
 |
Các hiện vật cải lương quý, hiếm sẽ tiếp tục trưng bày tại tại góc “Văn hóa ký ức” ở Tiệm cà phê Xứ Nam Kỳ (24A Đường D5, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM). Ảnh: Trung Nghĩa |
Cụ thể khi xem những kịch bản chép tay, đánh máy… các bạn sẽ tìm hiểu cấu trúc, cách hành văn, ngôn ngữ tiếng Việt sử dụng trong lời ca; quy định bản sắc thể loại và sự hòa quyện của từng kịch bản cũng như cách phân biệt kịch bản (văn bản giấy) - Tuồng/Bài ca (diễn xướng cổ điển) - Vở diễn (nghệ thuật hoàn chỉnh).
Xem những hình ảnh, poster vở diễn, các bạn sẽ chuyển nhận thức từ "biết" sang "trải nghiệm", nhìn thấy và hiểu cách phân biệt vai thiện - ác, trung - nịnh, văn - võ dựa trên hóa trang và phục trang; mỹ thuật sân khấu xưa và nay phát triển ra sao...
“Những đĩa nhạc xưa, băng từ… khi mở lên bằng máy dĩa than cổ, đầu băng cối Akai hay máy cassette mà tôi phục vụ sẽ giúp người xem nhận ra các nhạc cụ truyền thống (đàn tranh, kìm, bầu) kết hợp với nhạc cụ phương Tây (violon, guitar) nhuần nhuyễn, mê hoặc như thế nào” – ông Hiệp cho biết.
 |
Các tập kịch bản tuồng cải lương chép tay, đánh máy, in ronéo giấy sáp... trưng bày |
Cũng chính vì tận mắt thấy giới trẻ nhìn ngắm và tìm hiểu giá trị hiện vật cải lương - loại hình kịch hát truyền thống đặc trưng của vùng Nam Bộ tổng hòa từ đờn ca tài tử, hát bội lẫn kịch nghệ phương Tây, từ đó quan tâm và yêu thích bộ môn nghệ thuật nghệ thuật sân khấu tổng hợp này, nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp cho biết ông tiếp tục duy trì việc trưng bày những hiện vật cải lương đặc biệt nhất tại góc “Văn hóa ký ức” ở Tiệm cà phê Xứ Nam Kỳ (24A Đường D5, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM) từ ngày 5/9 trở đi.
