Lawrence xứ Ả-Rập - Cuốn lược sử về quá trình hình thành Trung Đông hiện đại

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Với phần đa độc giả Việt Nam, hiểu biết về Trung Đông vẫn còn dừng ở một ấn tượng mơ hồ về sa mạc, dầu mỏ, chiến tranh, sự giàu có... Tuy nhiên, quá khứ, lịch sử của vùng đất này ra sao trong hành trình lịch sử chung của nhân loại? Những giá trị nào của nền văn minh này đã và đang hiện diện trong đời sống của chúng ta mà ta chưa hay biết? Đã từng tồn tại những nền văn minh, những đế chế cổ-trung đại nào ở vùng đất này?...
Lawrence xứ Ả-Rập dự kiến ra mắt trong tháng 12/2022.
Lawrence xứ Ả-Rập dự kiến ra mắt trong tháng 12/2022.

Với phần đa độc giả Việt Nam, hiểu biết về Trung Đông vẫn còn dừng ở một ấn tượng mơ hồ về sa mạc, dầu mỏ, chiến tranh, sự giàu có... Tuy nhiên, quá khứ, lịch sử của vùng đất này ra sao trong hành trình lịch sử chung của nhân loại? Những giá trị nào của nền văn minh này đã và đang hiện diện trong đời sống của chúng ta mà ta chưa hay biết? Đã từng tồn tại những nền văn minh, những đế chế cổ-trung đại nào ở vùng đất này?...

Lawrence xứ Ả-Rập: Chiến tranh, thủ đoạn, sự điên rồ của đế quốc và quá trình hình thành Trung Đông hiện đại là tác phẩm của nhà văn và phóng viên chiến trường người Mỹ Scott Anderson, sẽ góp phần làm sáng tỏ câu chuyện về sự hình thành của Trung Đông hiện đại, và từ cái nhìn sâu vào quá trình đó giúp ta hiểu được những vấn đề hiện tại họ đang đối mặt.

Thomas Edward Lawrence hay ''Lawrence xứ Ả-rập'' là một sĩ quan Quân đội Anh nổi tiếng với vai trò trong Cuộc nổi dậy của Ả-rập chống sự thống trị của Đế quốc Ottoman - Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm 1916 - 1918. Lawrence vừa là chứng nhân vừa là người tham dự trong một số sự kiện quan trọng nhất dẫn đến việc hình thành Trung Đông hiện đại. Cuốn sách Lawrence xứ Ả-Rập của Anderson sẽ tập trung vào T.E. Lawrence trong câu chuyện giữa anh và ba nhân vật khác, những người đại diện cho các thế lực ở Trung Đông trong Thế chiến I.

Đầu tiên là điệp viên Đức Curt Prüfer. Prüfer đang làm việc với người Ottoman để làm suy yếu sức mạnh của Đế quốc Anh ở Trung Đông. Nhân vật chính thứ hai là Aaron Aaronsohn, nhà nông học định cư ở Palestine. Ông đã thành lập một trạm thực vật trên bờ biển Palestine, với hai mục tiêu là tiến hành các thí nghiệm khoa học và thúc đẩy công cuộc phục quốc Do Thái.

Ông cũng điều hành một mạng lưới gián điệp Do Thái của riêng mình. Nhân vật quan trọng thứ ba là William Yale, một người Mỹ lần đầu tiên đến Trung Đông với tư cách là nhân viên của Standard Oil. Trong chiến tranh, anh ta phục vụ Bộ ngoại giao Mỹ và hoạt động gắn liền với tình báo Anh. Nhân vật trung tâm của cuốn sách là T.E. Lawrence, nhà khảo cổ học người Anh-Ireland, được đào tạo tại Oxford. Từ một nhà khảo cổ học đang khai quật những tàn tích ở Syria, năm 1917, anh trở thành một trong những nhân vật nổi bật của Thế chiến I, chiến đấu với cả kẻ thù và chính phủ của chính mình để giành lấy những gì mà mình đã hình dung cho người dân Ả-rập.

Đan xen với bốn câu chuyện kể này là hàng loạt câu chuyện và nhân vật phụ đáng chú ý. Chúng ta sẽ gặp Enver Pasha (bộ trưởng chiến tranh Ottoman), Sarah (em gái của Aaron Aaronsohn, người đã bỏ chồng để thiết lập đội ngũ gián điệp của riêng mình), ba người con trai của Vua Hussein là Faisal, Abdullah và Ali ibn-Hussein (sau này lần lượt là vua của Iraq, Jordan và Hejaz), cùng nhiều nhân vật khác.

Bốn nhân vật lịch sử trên sẽ lần lượt tham gia vào những trò chơi ngầm phức tạp và các cuộc đối đầu tay đôi, từ đó giúp kiến tạo Trung Đông hiện đại, định hình nên thế giới mà chúng ta đang sống ngày nay. Phạm vi rộng hơn này cũng cho phép Anderson truy tìm nguồn gốc của những rạn nứt chính trị ngày nay, bao gồm xung đột Ả-rập - Do Thái, chủ nghĩa Hồi giáo và vai trò của ngành dầu khí ở Trung Đông.

Dựa trên nhiều năm nghiên cứu tài liệu sơ cấp chuyên sâu, Lawrence xứ Ả-rập đã ghi lại trọn vẹn cách sự điên rồ của quá khứ tạo ra nỗi thống khổ của hiện tại, đồng thời cung cấp bối cảnh có giá trị cho câu chuyện về T.E. Lawrence. Đây là một trong những cuốn sách lịch sử khách quan, toàn diện, dễ đọc và có ảnh hưởng nhất về lịch sử Trung Đông; một tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên, các nhà nghiên cứu và những độc giả quan tâm đến lịch sử Trung Đông nói riêng, lịch sử thế giới nói chung.

Lawrence xứ Ả-rập cũng là cuốn sách đầu tiên mở đầu cho Tủ sách Lịch sử Trung Đông của Omega Plus.

Ngày nay, hơn bảy thập kỷ sau khi anh qua đời, và gần một thế kỷ kể từ khi kỳ tích của anh khiến anh nổi tiếng, Thomas Edward Lawrence – hay “Lawrence xứ Ả-rập,” cái tên được biết đến nhiều hơn – là một trong những nhân vật bí ẩn và gây tranh cãi nhất của thế kỷ 20. Mặc dù đã có rất nhiều tiểu sử, vô số nghiên cứu học thuật, và ít nhất là ba bộ phim, trong đó có một bộ phim được coi là kiệt tác điện ảnh, các nhà sử học không bao giờ hoàn toàn quyết định được phải khắc họa như thế nào về chàng học giả Oxford trẻ tuổi rụt rè tham chiến ở tiền tuyến với một đội quân Ả-rập và thay đổi lịch sử.

Một lý do cho sự tranh cãi về độ chính xác của trí nhớ của anh có liên quan đến địa lý của nơi anh đã đi qua. Lawrence vừa là nhân chứng vừa là người tham dự trong một số sự kiện quan trọng nhất dẫn đến việc hình thành Trung Đông hiện đại, và đây là một góc của Trái Đất nơi ngay cả sự khẳng định đơn giản nhất cũng bị mổ xẻ, phân tích và bàn cãi. Trong các cuộc tranh luận không hồi kết về nguồn gốc của vô số vấn đề ở khu vực đó, Lawrence đã luân phiên được ca tụng, bị bêu riếu, được thánh hóa, bị ví là ác quỷ, thậm chí chỉ còn xuất hiện trong chú thích, nhằm phục vụ cho mục tiêu chính trị.

Bên cạnh đó còn cả vấn đề cá tính riêng của Lawrence. Là một con người cực kỳ riêng tư và bí ẩn, anh dường như có ý định từ đầu là làm cho tất cả những người cố gắng hiểu mình sẽ phải đau đầu. Một nhà lãnh đạo thiên bẩm hay một gã hề? Một người không biết sợ hãi hay là một kẻ bạc nhược cả về tinh thần lẫn thể chất? Từ rất lâu trước khi bất kỳ người viết tiểu sử nào khắc họa về anh, chính Lawrence là người đầu tiên tự gắn những đặc điểm đầy mâu thuẫn không kể hết này lên chính mình. Ẩn sau đó còn có một trò nghịch ngợm, một người kể chuyện tìm niềm vui thích trong việc thách thức và trêu đùa những người tin tưởng và khăng khăng vin vào các sự kiện “thật.” Vụ việc ở lễ sắc phong tại Cung điện Buckingham là một trường hợp điển hình. Trong những năm tiếp theo, Lawrence cung cấp nhiều cách tường thuật khác nhau về những gì đã xảy ra trong phòng khiêu vũ, mỗi lần khác nhau đôi chút và thậm chí còn đối chọi nhiều hơn so với hồi ức của các nhân chứng. Sớm hơn hầu hết mọi người, Lawrence dường như toàn tâm toàn ý chấp nhận khái niệm hiện đại rằng lịch sử có thể dễ dàng bị bẻ cong, rằng mọi người sẽ sẵn sàng tin vào sự thật đó.

Trong số các tác giả viết về Lawrence, những mâu thuẫn này thường bị hạ thấp xuống thành những chi tiết vụn vặt, những cuộc cãi vã giữa những người tìm cách làm lu mờ danh tiếng của anh và những người tìm cách bảo vệ nó. Có đúng là anh đã băng qua một sa mạc chỉ trong 49 giờ, như Lawrence tuyên bố, hoặc có thể phải mất một ngày nữa? Anh có thực sự đóng vai trò quyết định trong chiến dịch X, hay công lao thuộc về sĩ quan Anh quốc Y hoặc của thủ lĩnh Ả-rập Z? Đỡ tẻ nhạt hơn đôi chút là những chuyên gia chính trị muốn bắt voi bỏ rọ anh để phục vụ cho động cơ chính trị. Lawrence, người bảo vệ vĩ đại của người Do Thái hay kẻ điên cuồng chống Do Thái? Người giác ngộ phục vụ cho sự độc lập tiến bộ của Ả-rập hay là tên đế quốc chủ nghĩa giấu mình? Lawrence để lại một lượng văn bản khổng lồ, và quan điểm của anh đã thay đổi rất nhiều trong cuộc đời mình, rằng người ta có thể chọn lựa cẩn thận các tình tiết tương đồng để bác bỏ hầu hết mọi lời khen ngợi hay cáo buộc đối với anh.

Vượt xa sự mệt mỏi khó khăn, tội lỗi chính của các cuộc tranh luận là nó che khuất câu đố khó hiểu nhất của câu chuyện Lawrence: Làm thế nào mà anh làm được? Làm thế nào mà một nhà khảo cổ học Oxford nhút nhát đến kỳ lạ không có lấy một ngày huấn luyện quân sự lại trở thành chỉ huy trưởng cho trận chiến của một đội quân cách mạng nước ngoài, trở thành chiến lược gia, bậc thầy chính trị, người đã dự báo trước rất nhiều tai họa sẽ đến với Trung Đông?

Trích đoạn từ cuốn sách Lawrence xứ Ả-rập

Mỹ bắn hạ khí cầu Trung Quốc bay qua không phận
Mỹ bắn hạ khí cầu Trung Quốc bay qua không phận
Truyền thông Mỹ đưa tin khinh khí cầu của Trung Quốc đi qua không phận của Mỹ đã bị máy bay chiến đấu nước này bắn hạ ngoài khơi Carolina, trên Đại Tây Dương, vào chiều ngày 4/2 (giờ địa phương).
Lễ bái yết tại lễ hội đền Trần năm 2023.
Khai mạc Lễ hội Đền Trần Thái Bình năm 2023
(Ngày Nay) - Tối 3/2, tại Di tích Quốc gia đặc biệt Khu Lăng mộ và đền thờ các vị Vua triều Trần (xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình), UBND tỉnh Thái Bình tổ chức Khai mạc Lễ hội Đền Trần Thái Bình năm 2023.
Khám phá công trình UNESCO House tại Paris
Khám phá công trình UNESCO House tại Paris
(Ngày Nay) - Trụ sở của UNESCO, còn gọi là UNESCO House (Ngôi nhà UNESCO), là một công trình kiến ​​trúc hiện đại và là thành quả của sự hợp tác giữa những kiến ​​trúc sư mang tính biểu tượng của thế kỷ 20 Bernard Zehrfuss, Marcel Breuer và Pier Luigi Nervi. Trụ sở UNESCO là một tổ hợp nhà hàng, thư viện, cửa hàng với vô vàn sự kiện văn hóa – giáo dục diễn ra quanh năm. Hãy cùng Ngày Nay dạo một vòng quanh tổ hợp kiến trúc ấn tượng này.
Đồng chí Trương Thị Mai, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương phát động giải "Búa liềm vàng" lần thứ 8. Ảnh: TTXVN
Phát động Giải Búa liềm vàng lần thứ VIII - năm 2023
(Ngày Nay) - Tối 3/2, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, nhân kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban Tổ chức Trung ương chủ trì, phối hợp với Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản, Đài Truyền hình Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Lễ công bố và trao Giải báo chí toàn quốc về xây dựng Đảng (mang tên Búa liềm vàng) lần thứ VII - năm 2022.
Giáo hoàng Francis kêu gọi hòa bình cho Nam Sudan
Giáo hoàng Francis kêu gọi hòa bình cho Nam Sudan
(Ngày Nay) - Phát biểu trong chuyến thăm Nam Sudan ngày 3/2, Giáo hoàng Francis đã kêu gọi các nhà lãnh đạo nước này thực hiện “bước nhảy vọt mới” cho hòa bình nhằm sớm chấm dứt tình trạng chia cắt do tranh giành quyền lực và nghèo đói cùng cực hiện nay.