Lên đồng - Nghi lễ dân gian

(Ngày Nay) - Lên đồng là hình thức tín ngưỡng dân gian, rất phổ biến ở Việt Nam, châu Á và nhiều nước trên thế giới. Một số nước đã ghi nhận giá trị của hình thức tín ngưỡng dân gian này là di sản văn hóa phi vật thể như Kut ở Hàn Quốc, Shaman ở Indonesia và Shaman ở Mông Cổ.
Hình ảnh một buổi hầu đồng
Hình ảnh một buổi hầu đồng
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 1

Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, lên đồng là “bảo tàng sống của văn hóa Việt”, trích lời TS. Frank Proschan (Pháp) - người có nhiều nghiên cứu về đạo Mẫu và lên đồng ở Việt Nam.

Hiện nay, trong các hệ thống tôn giáo, tín ngưỡng đang tồn tại ở nước ta, kể cả các Đạo giáo du nhập và tôn giáo bản địa đang có sự đan xen và hòa nhập, thì Đạo Mẫu có những nét rất riêng biệt với yếu tố bản địa rõ ràng, mang đặc trưng của văn hóa Việt Nam. Nét đặc trưng riêng đó được thể hiện ở lễ hội và nghi lễ, nó mang nhiều sắc thái độc đáo để phân biệt với tín ngưỡng, tôn giáo khác. Tập trung nhất là nghi lễ lên đồng (hay còn gọi là hầu đồng-hầu bóng).

Lên đồng là nghi lễ chính và rất quan trọng trong tín ngưỡng Thờ Mẫu Tứ phủ. Đó là nghi lễ nhập hồn của các vị Thánh Tứ phủ (Tứ phủ gồm 3 phủ trong Tam phủ: Thiên, Địa, Thoải và có thêm phủ Thượng Ngàn gọi là Nhạc Phủ) vào thân xác các ông Đồng, bà Đồng. Đây là sự tái hiện hình ảnh các vị Thánh nhằm phán truyền, chữa bệnh, ban phúc lộc cho các tín đồ đạo mẫu. Nghi lễ này thường mang những đặc điểm và sắc thái khác nhau như đền Nguyệt Hồ, đền Suối Mỡ (Bắc Giang)… Đặc điểm riêng ấy được thể hiện ở việc thờ các vị thánh trong đền.

Trong mỗi giá đồng, các vị Thánh khác nhau sẽ nhập vào ông đồng hay bà đồng (gọi là giáng đồng) để làm việc quan, thể hiện ở chỗ các ông đồng, bà đồng làm nghi lễ nhảy, múa, ban lộc, phán truyền trong tiếng hát văn và nhạc cung văn. Mỗi vị thánh nhập được gọi là một giá đồng. Trong nghi lễ hầu bóng thường có rất nhiều giá đồng. Người ta tính có thể tới 36 giá. Nhưng trong nghi lễ nhập đồng tuỳ theo có thể nhiều hoặc ít giá đồng, ít khi tới 36 giá.

Nghi lễ hầu đồng thường ở các đền, phủ diễn ra trong nhiều dịp trong một năm. Ví dụ Hầu xông đền (sau lễ giao thừa năm mới); Lễ Hầu Thượng Nguyên (vào tháng giêng); Hầu nhập Hạ (tháng tư); Lễ hầu Tán hạ (tháng 7); Lễ hầu tất niên (tháng chạp); Lễ Hạp ấn (25 tháng chạp hàng năm). Trong một năm thường có hai lễ hầu quan trọng nhất là vào tháng 3 và tháng 8 (ngày giỗ cha và giỗ mẹ). Tức là tháng 3 ngày giỗ của Thánh Mẫu và tháng tám là ngày giỗ của vua cha Bát Hải, Đức Thánh trần… và trong năm tuỳ theo ở mỗi đền, Phủ hay mỗi ông đồng, ba đồng còn làm nhiều nghi thức và lễ hầu riêng như: Lễ trình đồng, lễ lên đồng, lễ hầu bản mệnh, lễ hầu Cô Bơ, lễ hầu quan Tam Phủ, lễ hầu ông Hoàng Bẩy, lễ hầu Quan Trần Triều, đức vua cha, lễ chầu ở đền Bắc Lệ, rồi ông Hoàng Mười, quan Đệ Nhị v.v…

Ngày Nay giới thiệu bộ ảnh "lên đồng" của nhiếp ảnh gia Đoàn Kỳ Thanh để quý độc giả hiểu hơn về nghi lễ này.

Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 2
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 3
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 4
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 5
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 6
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 7
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 8
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 9
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 10
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 11
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 12
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 13
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 14
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 15
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 16
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 17
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 18
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 19
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 20
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 21
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 22
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 23
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 24
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 25
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 26
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 27
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 28
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 29
Lên đồng - Nghi lễ dân gian ảnh 30

Nguồn: Ban tôn giáo Chính phủ (http://btgcp.gov.vn)

Ảnh: Đoàn Kỳ Thanh

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.