Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo về đa dạng sinh học ở Yerevan (Armenia), trước thềm Hội nghị lần thứ 17 Các bên tham gia Công ước LHQ về đa dạng sinh học, ông Guterres cho rằng tình trạng biến đổi khí hậu, chăn thả quá mức và việc sử dụng quá nhiều phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đang làm trầm trọng thêm 3 cuộc khủng hoảng toàn cầu gồm ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu.
Theo người đứng đầu LHQ, Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh – Montreal được thông qua năm 2022 đã thúc đẩy hành động trên phạm vi quốc tế. Gần 90% các bên tham gia công ước đã xây dựng mục tiêu đa dạng sinh học quốc gia; từ năm 2022, thêm khoảng 1,3 triệu km² đất liền và 6 triệu km² đại dương được đưa vào diện bảo vệ chính thức.
Tuy nhiên, tiến độ vẫn chậm và không đồng đều. Ngay cả khi các quốc gia thực hiện đầy đủ những cam kết hiện tại, đến năm 2030, diện tích hệ sinh thái trên cạn được bảo vệ dự kiến chỉ đạt 26%, trong khi tỷ lệ này ở các hệ sinh thái biển chỉ khoảng 12%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu bảo tồn ít nhất 30% diện tích đất liền và đại dương trên thế giới.
Ông Guterres đặc biệt cảnh báo sự mất cân đối trong phân bổ nguồn lực tài chính. Năm 2023, khoảng 7.300 tỷ USD đã được rót vào các hoạt động gây tổn hại thiên nhiên, trong khi cứ mỗi USD đầu tư cho bảo vệ thiên nhiên lại có khoảng 30 USD chảy vào các hoạt động phá hoại môi trường. Nguồn tài chính dành cho đa dạng sinh học hiện vẫn thấp hơn nhiều so với mục tiêu huy động 200 tỷ USD mỗi năm theo Khung Côn Minh – Montreal.
Để đảo ngược xu hướng này, Tổng Thư ký LHQ kêu gọi các chính phủ từng bước loại bỏ trợ cấp gây hại cho môi trường, chuyển nguồn lực sang bảo tồn thiên nhiên, phát triển kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp bền vững và tăng cường thực thi pháp luật. Ông cho biết đầu tư hằng năm cho các giải pháp dựa vào thiên nhiên cần đạt 571 tỷ USD vào năm 2030 để đáp ứng các mục tiêu toàn cầu về đa dạng sinh học, khí hậu và phục hồi đất đai.
Bên cạnh vai trò của chính phủ, ông Guterres kêu gọi khu vực tư nhân tăng đóng góp cho bảo tồn, trong đó có các cơ chế như Quỹ Cali nhằm huy động nguồn lực từ những doanh nghiệp hưởng lợi từ tài nguyên thiên nhiên. Ông đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải hỗ trợ các quốc gia đang phát triển, vốn gặp khó khăn do gánh nặng nợ, ngân sách hạn hẹp và khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế chưa bình đẳng.
Tổng Thư ký LHQ cũng đề cao vai trò của thanh niên, phụ nữ, các cộng đồng bản địa và người dân địa phương trong bảo vệ hệ sinh thái, cho rằng những nhóm chịu tác động nặng nề nhất từ suy thoái môi trường cần được tham gia tích cực vào quá trình xây dựng giải pháp.
Ông Guterres kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn trương thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và hành động, nhấn mạnh bảo tồn đa dạng sinh học không thể tách rời việc ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực và ngăn ngừa ô nhiễm. Theo ông, thời gian để bảo vệ thiên nhiên và duy trì các điều kiện thiết yếu cho sự sống đang ngày càng thu hẹp.
