Theo Thông báo kết luận thanh tra, tại Tây Nguyên, Tổng công ty Giấy Việt Nam có Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam do Tổng công ty sở hữu 100% vốn và nắm giữ gần 23% vốn tại CTCP Tập đoàn Tân Mai.
Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ xác định công tác quản lý, sử dụng đất tại các doanh nghiệp còn nhiều hạn chế, thiếu sót; trách nhiệm liên quan đến cả doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước qua nhiều thời kỳ.
Hàng loạt thiếu sót, tồn tại
Tại Kon Tum, Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam sử dụng 1.267 ha đất để trồng rừng nhưng chưa đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Doanh nghiệp cũng chưa hoàn thành rà soát đất đai để lập phương án sử dụng và chậm bàn giao diện tích đất bị thu hồi cho địa phương.
Công tác giao khoán còn nhiều bất cập khi một số hợp đồng không đúng đối tượng, hồ sơ thiếu biên bản bàn giao và các nội dung liên quan đến tiền công, bảo hiểm, tổ chức sản xuất, định mức khoán. Việc kiểm tra, giám sát chưa đầy đủ, dẫn đến tình trạng trồng cao su trên diện tích không phù hợp mục đích, quy hoạch và phương án sử dụng đất.
UBND tỉnh Kon Tum trước đây cũng ban hành văn bản giao đất tạm thời nhưng không bàn giao trên thực địa, khiến việc xác định diện tích thực tế doanh nghiệp và địa phương quản lý gặp khó khăn.
Tại Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng, CTCP Tập đoàn Tân Mai cũng để xảy ra nhiều tồn tại trong quản lý đất.
Người dân xâm canh, lấn chiếm khoảng 2.477 ha tại Đắk Lắk, 1.012 ha tại Đắk Nông và 492 ha tại Lâm Đồng, tổng cộng hơn 3.980 ha.
Trong khi đó, Tân Mai chưa trồng rừng hoặc để đất bỏ trống khoảng 1.553 ha tại Đắk Lắk, 808 ha tại Đắk Nông và 69 ha tại Lâm Đồng, tổng cộng hơn 2.430 ha.
Tại Lâm Đồng, doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ thủ tục về nghĩa vụ tài chính đối với 98 ha tại Bảo Lâm và 561 ha tại Đam Rông.
Thanh tra cũng chỉ ra việc các địa phương chưa kịp thời xây dựng phương án quản lý đối với nhiều diện tích đất Tân Mai đã bàn giao nhưng người dân vẫn đang canh tác. Tại Đắk Lắk, 1.530 ha đất đã thu hồi nhưng chưa được địa phương lập phương án sử dụng, kiểm tra, rà soát đầy đủ.
Tại khu vực Cư M’ta, 17 ha đã có quyết định thu hồi để thực hiện chính sách tái định cư nhưng việc thu hồi trên thực tế chưa được thực hiện.
Tại khu vực Đắk Nông trước sắp xếp địa giới, 2 ha đất liên quan tuyến đường Đắk Som – Đắk R’Măng chưa được tỉnh ban hành quyết định thu hồi.
Tại Lâm Đồng, cơ quan chức năng chưa xử lý diện tích 69 ha tại Lâm Hà mà Tân Mai chưa trồng rừng, chưa sử dụng; việc chuyển thông tin địa chính để xác định nghĩa vụ tài chính đối với một số diện tích tại Bảo Lâm và Đam Rông cũng chưa kịp thời.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Theo Thanh tra Chính phủ, những tồn tại trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Việc quản lý đất kéo dài qua nhiều thời kỳ, doanh nghiệp nhiều lần sắp xếp, tổ chức lại, trong khi chính sách đất đai thay đổi. Bên cạnh đó, nhu cầu đất sản xuất tăng, quá trình di dân và gia tăng dân số tại Tây Nguyên cũng làm phát sinh tình trạng xâm canh, lấn chiếm.
Tuy nhiên, trách nhiệm chủ quan được xác định do công tác quản lý đất của doanh nghiệp còn lỏng lẻo, kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên; ranh giới đất chưa rõ; thủ tục đất đai chậm hoàn thiện và một số diện tích không được đưa vào sử dụng.
Trách nhiệm liên quan đến Bộ Công nghiệp, nay là Bộ Công Thương; lãnh đạo Tổng công ty Giấy Việt Nam; Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam; Tập đoàn Tân Mai; UBND các tỉnh Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, cùng các sở, ngành, cơ quan thuế, chính quyền địa phương và tổ chức, cá nhân liên quan qua các thời kỳ.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu các cơ quan, đơn vị rà soát tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm đối với từng tồn tại, vi phạm để xem xét xử lý. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét theo quy định.
Về đất đai, tại Đắk Lắk, địa phương phải xây dựng phương án quản lý diện tích đất Tân Mai đã bàn giao; đồng thời xử lý 17 ha tại Cư M’ta. Tân Mai phải đưa 1.553 ha tại khu vực huyện Lắk trước đây vào sử dụng; nếu không có nhu cầu hoặc không sử dụng đúng quy định thì xem xét thu hồi.
Tại khu vực Đắk Nông trước sắp xếp, cơ quan chức năng được yêu cầu xem xét thu hồi 2 ha tại Tà Đùng để thực hiện tuyến đường liên xã Đắk Som – Đắk R’Măng.
Tại Lâm Đồng, Tân Mai phải thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với 98 ha tại Bảo Lâm và 561 ha tại Đam Rông, đồng thời đưa 877 ha tại khu vực Đắk Glong và Lâm Hà vào sử dụng. Trường hợp không sử dụng, địa phương xem xét thu hồi theo quy định.
Đối với Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam, Tổng công ty Giấy Việt Nam phải chỉ đạo doanh nghiệp rà soát toàn bộ diện tích đất đang quản lý, sử dụng và lập, trình cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh phương án sử dụng đất.
Riêng 1.267 ha tại khu vực Kon Tum đang được doanh nghiệp sử dụng nhưng chưa được Nhà nước cho thuê, cơ quan chức năng phải rà soát, xây dựng phương án quản lý, sử dụng hiệu quả theo quy định.
