Nhưng nơi đây, là chiếc phao cứu sinh cho hàng trăm mảnh đời bất hạnh. Điều khiến chúng tôi đặc biệt ngạc nhiên là “người thầy” duy trì lớp học này lại thanh niên thế hệ GenZ (sinh năm 1998), sở hữu 5 bằng đại học, 1 bằng thạc sĩ và đang tiếp tục hoàn thành 1 tấm bằng thạc sĩ. Hơn hết, người thanh niên ấy đã sẵn sàng từ bỏ vị trí việc làm với thu nhập cao để gắn bó với những đứa trẻ nghèo khó bằng cả tấm lòng.
Ngã rẽ của người thầy sở hữu 5 bằng đại học 2 bằng thạc sĩ
Chúng tôi tìm gặp Phan Trung Hải (sinh năm 1998), người thầy giáo trẻ đang trực tiếp quản lý lớp học tình thương đặc biệt này. Kể về cơ duyên gắn bó, Hải tự hào gọi đây là một "di sản" truyền đời của gia đình mình và bắt nguồn từ thế hệ ông ngoại.
Từ năm 1982, lớp học đã bắt đầu hình thành. Khi ấy, khu vực phường Phú Mỹ (quận 7 cũ, TP.HCM) phần lớn vẫn là đầm lầy và dừa nước. Thương những đứa trẻ nghèo thất học, ông ngoại của Hải (sinh năm 1930) đã đứng ra gom các em lại để dạy chữ. Lớp học khi ấy chỉ là những túp lều tạm bợ dựng giữa ruộng mương. Cần nói thêm, cụ ông cũng từng là cựu chiến binh tham gia kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Ông được nhà nước trao tặng huy chương kháng chiến hạng Nhì.
Nối gót cha mình, mẹ của Hải (sinh năm 1962), là giáo viên trường Tiểu học Phú Mỹ và từng công tác tại Hội Chữ thập đỏ phường đã tiếp tục nối gót công việc “gieo chữ”. Lớp học nhận được sự quan tâm của lãnh đạo chính quyền địa phương. Đến năm 2017, Hải lúc này mới 19 tuổi và đang là sinh viên trường Cao đẳng Giao thông vận tải và Đường thủy 2.
Hải thấy mẹ đã lớn tuổi và vất vả với công việc khu phố lại phải dạy học nên quyết định phụ mẹ đảm nhận quản lý lớp. Ban đầu còn bỡ ngỡ, dần dà, Hải tích lũy nhiều kinh nghiệm và đam mê với nghề giáo lúc nào không hay. Hải quyết định đi học Đại học Sư phạm TP.HCM. Buổi sáng đến trường, buổi tối đến lớp với các em, thời gian cứ lặng lẽ trôi qua.
Năm 2025, do không có kinh phí để duy trì lớp, cơ sở cũ tại đường Huỳnh Tấn Phát không đủ điều kiện đăng ký lại điện nước nên lớp buộc phải di dời. Lớp học được di dời đến chùa Tam Bửu. Các em học sinh được hỗ trợ toàn bộ mặt bằng sinh hoạt và điện nước miễn phí để thầy trò tiếp tục hành trình đi tìm con chữ.
Trò chuyện với chúng tôi, Phan Trung Hải đã để lại ấn tượng lớn nhất không chỉ là sự nhiệt huyết mà còn là một bảng thành tích học tập vô cùng đáng nể. Năm 2020, Hải (lúc này 22 tuổi) đã quyết định thi lại kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia và thi đỗ vào Đại học Sư phạm TP.HCM và học chung với các bạn sinh viên nhỏ hơn mình 4 tuổi.
Hải chia sẻ, bản thân hiện sở hữu tới 5 bằng đại học và đang được cử đi học Thạc sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước tại Học viện Cán bộ TP.HCM. Hải cũng từng thi đỗ viên chức nhưng cảm thấy công việc không phù hợp nên xin nghỉ. Hiện tại, Hải đang dạy thỉnh giảng thêm tại một trường và dồn toàn bộ tâm huyết cho lớp học tình thương. Sự cống hiến không ngừng nghỉ đã mang về “người thầy” 28 tuổi gần 200 bằng khen, giấy khen các loại, đặc biệt là danh hiệu "Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc" năm 2025.
Hải bộc bạch: “Từ khi 19 tuổi, tôi nhận thức được mình phải có trách nhiệm với xã hội. Hầu như cả cuộc đời tôi dành cho mấy em nghèo, cho thanh niên khởi nghiệp. Tôi không giữ lại cho mình cái gì hết, đi chiếc xe máy VinFast chỉ mười mấy triệu. Tôi không có tài năng ca hát hay đàn giỏi, nên việc chăm lo, đi vận động xin xỏ cho mấy em là điều tôi làm tốt nhất”.
 |
Các em học sinh đến lớp học tình thương chăm chú nghe giảng bài. |
Học chữ để làm người, học nghề để mưu sinh
Học sinh đến với lớp phần lớn là những mảnh đời được gọi ngắn ngủi bằng một từ “thọt". “Thọt” ở đây được hiểu là những em “khiếm khuyết” về tình yêu thương của cha, của mẹ hoặc cả cha lẫn mẹ. Nhiều em mất cha, mất mẹ hoặc không cha, không mẹ, phải sống nương tựa vào người thân.
Có những em sống trong hoàn cảnh khốn cùng nên không có điều kiện đến trường lớp. Sĩ số lớp luôn biến động liên tục. Đa phần các em có chế độ ăn uống eo hẹp nên thiếu chất dinh dưỡng. Việc tiếp thu kiến thức của các em rất chậm. Hải chia sẻ: “Có khi học ba ngày mới nhớ một chữ, đi giao 3 ly nước tính 94 ngàn mà chạy mười mấy bước là quên mất số tiền”.
Chữ nghĩa có thể thiếu, có thể yếu. Hải quyết định “chuyển hướng” dạy cho các em những bài học về đạo đức, về làm người. Mục tiêu được đặt ra, các em đến tuổi trưởng thành phải ý thức được sống không gây hại cho xã hội. Hải thừa nhận lớp học là tự phát nên mục tiêu lớn nhất không phải là bằng cấp mà cốt để “xóa mù” chữ.
Với những em có năng lực học hành thật sự, Hải sẽ liên hệ để xin chuyển các em lên trường tình thương có hệ thống bảo trợ lớn hơn. Các em có thể tiếp tục rèn luyện con chữ để lấy bằng cấp và mở rộng cánh cửa ở tương lai.
Từng có trường hợp, một học sinh được gửi học tại trường La San 2 năm, sau khi gia đình làm ăn khấm khá hơn đã xin chuyển về trường Tiểu học Phạm Hữu Lầu để học hệ chính quy. Cũng có lứa học trò khoảng 10 em được Hải xin vé xe buýt, lặn lội đưa đón đi luyện võ tại Nhà thi đấu Phú Thọ (quận 11 cũ) nay đã trưởng thành. Các em đã trở thành vận động viên võ thuật của TP.HCM.
Đối với những em không thể theo đường học vấn, khi đủ 15 tuổi, Hải định hướng và gửi đi học nghề để mưu sinh tự lập. Các nghề được nhắm tới rất đa dạng. Từ học nghề hớt tóc, sửa xe, sửa chữa điện thoại, điện dân dụng cho đến làm móng hay giặt ủi.
Để tạo sinh kế thực tế, Hải mạnh dạn bỏ vốn mở một tiệm nước giải khát để các em có thể học pha chế. Tại đây, chúng tôi bắt gặp Hùng (17 tuổi) là lứa học trò đầu tiên của Hải đang thoăn thoắt pha chế đồ uống một cách lành nghề. Cạnh đó, Tuấn (13 tuổi) với thân hình tròn trịa đang lui cui lau nước đổ ra sàn của quán.
Hoàn cảnh của Tuấn vô cùng bi đát. Mẹ Tuấn bỏ đi, cha đi đẩy xe nhặt rác ban đêm, bà ngoại bị tai biến liệt giường. Em từng học 4 năm lớp 1 ở trường tiểu học Phú Mỹ nhưng tiếp thu không nổi nên bị cho nghỉ. Hải đã cưu mang Tuấn và để em ở quán học pha chế. Để có động lực học, Hải còn phát tiền cho Tuấn nhằm phụ giúp gia đình. Tối đến, Tuấn cắp sách vở đến với lớp cùng các bạn để tìm con chữ. Ban ngày lại đến quán học nghề.
 |
Anh Phan Trung Hải (áo anh dương, ngoài cùng bên tay phải) trong một đợt phát quà cho các em nhân dịp Tết Nguyên đán. |
Trăn trở điểm tựa mưu sinh
Khó khăn lớn nhất trong việc duy trì lớp học chính là công tác vận động. Không chỉ kiên nhẫn đến từng nhà để thuyết phục phụ huynh, Hải phải tìm mọi cách chăm lo đời sống vật chất cho các em để giữ chân các em đến lớp. Dịp Trung thu sắp tới, Hải đã vận động được 70 phần quà, mỗi học sinh được nhận 2 phần, gồm: bánh và nhu yếu phẩm.
Hành trình gần 10 năm đứng lớp, người thầy trẻ thế hệ GenZ dẫu đơn độc nhưng vẫn luôn nhận được sự quan tâm từ chính quyền cơ sở. Anh nhắc đến sự hỗ trợ sâu sát của chú Phương - nguyên Phó Chủ tịch UBND phường Phú Mỹ, hay chị Quỳnh - Phó Chủ tịch UB MTTQ Việt Nam phường Phú Thuận hiện tại. Bên cạnh đó, lực lượng giảng dạy còn được bổ sung từ nguồn sinh viên thực tập và được Đoàn phường hỗ trợ đóng mộc xác nhận.
Nhìn những đứa trẻ thoăn thoắt phụ việc trong quán nước, miệng luôn lễ phép gọi "dạ thầy", chúng tôi thấu hiểu triết lý giáo dục tại đây. Dẫu không có bục giảng lộng lẫy, không có những tấm bằng danh giá, nhưng lớp học tình thương này đã và đang tạo ra một "điểm tựa tinh thần" vững chắc, giúp những mảnh đời "khiếm khuyết" không bị sa ngã và tự tin bước tiếp trên đường đời.
Đón xem bài 2: Lớp học dưới chân cầu
