Hơn 12 năm qua, dưới chân cầu Rạch Ông, một lớp học tình thương đã lặng lẽ sáng đèn và trở thành chiếc phao cứu sinh cho hàng chục mảnh đời trẻ thơ sinh ra vốn dĩ không được quyền lựa chọn số phận.
Từ xóm nghèo đến lớp học của những đứa trẻ "3 không"
Lần theo sự chỉ dẫn, chúng tôi tìm đến cuối con hẻm 1041 trên đường Trần Xuân Soạn, nơi có một lớp học đặc biệt nằm lọt thỏm dưới chân cầu Rạch Ông (quận 7 cũ, TP.HCM). Nơi đây không có cổng trường khang trang, không có bục giảng, không gian học tập chỉ là một góc mượn tạm từ nhà văn hóa khu phố. Kế bên lớp học là một bếp ăn tình thương chuyên nấu cơm cho những hoàn cảnh khó khăn.
Trực tiếp quản lý và “ươm mầm” con chữ là hai anh em ruột. Anh Danh Tuấn Anh - Trưởng phòng của một công ty hóa chất và người em gái Danh Thị Thanh Thúy - hiện đang là sinh viên năm cuối ngành truyền thông của trường Đại học Văn Hiến. Năm 2014, anh Tuấn Anh tham gia giảng dạy tại lớp khi còn là sinh viên với mục đích trau dồi kỹ năng mềm.
Thế nhưng, những đứa trẻ có hoàn cảnh bi đát nơi xóm “ổ chuột” đã giữ chân người anh rồi đến người em gái Thanh Thúy. Lớp học cứ thế đã tồn tại hơn 1 thập niên. Hiện tại, lớp học có khoảng 45 em học sinh.
Đa phần các em không thể được lớp học chính quy tại các trường trên địa bàn TP.HCM. Bởi, hoàn cảnh các em thật bi đát, kể ra cũng khó ai tin. Theo lý giải của người quản lý lớp, có 3 nguyên nhân chính đẩy các em ra rìa nền giáo dục. Thứ nhất là việc thiếu giấy khai sinh và giấy tạm trú, tạm vắng. Đa số gia đình các em đều là dân lao động nghèo ở trọ, chủ nhà không hỗ trợ đăng ký tạm trú, hoặc bi đát hơn là cha mẹ sinh con xong không có tiền đóng viện phí nên đành "trốn viện" dẫn đến việc đứa trẻ lớn lên vô danh, vô diện trên giấy tờ.
Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ bối cảnh gia đình vô cùng phức tạp. Nhiều em sinh sống trong môi trường vây quanh bởi tệ nạn xã hội, ma túy, hoặc cha mẹ vướng vòng lao lý. "Có hôm đang dạy, tự nhiên mấy bé nói: Thầy ơi, cô ơi, ba mẹ con vừa mới bị bắt hôm qua. Nguyên nhân cuối cùng, dù chiếm tỷ lệ nhỏ hơn, là do cái nghèo bủa vây khiến phụ huynh không kham nổi chi phí học hành dù được chính quyền địa phương vận động đưa các em đến trường, đến lớp.
 |
Các bạn sinh viên, tình nguyện viên luôn gắn bó với lớp học, với các em nhỏ để truyền đạt từng con chữ. |
Trò chuyện với chúng tôi, Thanh Thúy kể, sau đợt đại dịch COVID-19, sĩ số lớp đã tăng vọt. lên hơn 40 em. Sự quá tải này buộc lớp học phải chia nhỏ không gian. Những em nhỏ học lớp 1 được chia nhỏ thành 1A, 1B, 1C để rèn nét chữ, ghép vần. Học sinh lớp 1 được ưu tiên ngồi bên trong nhà văn hóa để có đủ quạt mát và ánh sáng. Những em lớp lớn hơn từ lớp 2 đến lớp 4 nhường chỗ cho các em nhỏ, kê bàn ghế ngoài sân phía trước lớp học dưới ánh sáng của những bóng đèn gắn tạm. Khó khăn về cơ sở vật chất kéo theo sự phụ thuộc rất lớn vào thời tiết. Những ngày trời chuyển mưa, các lớp lớn hơn đành phải nghỉ học.
Chị Thanh Thúy chia sẻ, không chạy theo thành tích hay chương trình của trường chính quy, cách dạy ở lớp học theo phương châm "chậm mà chắc". Lớp học duy trì 2 môn chủ đạo là Toán và Tiếng Việt. Mục tiêu lớn nhất là giúp các em xóa mù chữ và biết đọc hợp đồng lao động. Đơn giản hơn, các em có thể đọc được thực đơn cho khách khi đi làm thuê.
Kéo các em ra khỏi “vòng luẩn quẩn”
Gần đây, nắm bắt thực tế nhiều em phải phụ gia đình đi bán vé số, bán hàng rong quanh khu phố Tây Bùi Viện, lớp học đã chủ động bổ sung thêm môn Tiếng Anh. Dù ban đầu còn bỡ ngỡ nhưng các em rất ham học hỏi. Nhiều em đã có thể giao tiếp được với người nước ngoài khi theo phụ giúp phụ huynh bán hàng ở phố Tây. Cơ hội tăng thêm thu nhập lại mở ra cho các em khi có thêm một vốn kiến thức mới.
Lớp học luôn đặt mục tiêu xuyên suốt không phải là nơi để trao cho các em những tấm bằng. Đây là nơi sẽ trang bị cho các em kỹ năng sinh sống và đạo đức để kéo các em ra khỏi "vòng luẩn quẩn” nghèo khó, tệ nạn trong môi trường sống xung quanh. Chị Thanh Thúy luôn dặn dò các em: "Sau này ra đời lo cho bản thân, có con thì đừng bao giờ để con mình phải bước vô cái lớp này lại nha".
Nói về gương sáng điển hình của lớp học, chị Thanh Thúy nhắc đến cậu học sinh tên Hào khi theo lớp từ năm 7 tuổi. Giờ đây, Hào đã 19 tuổi và biết đọc, biết viết chữ, tự đi xin việc tại các cửa hàng thức ăn nhanh. Hào chăm chỉ làm việc nên có thể nuôi sống bẳn thân mình. Cậu b1 còn có thể chuộc lại được chiếc xe điện cũ mà gia đình từng phải cầm cố trong lúc khốn cùng.
Hàng tháng, Hào còn gửi tiền về phụ giúp mẹ. Nhiều em khác khi đến tuổi 14, 15 đã có thể tự tìm đến nhà xưởng, đến các tiệm cắt tóc, làm móng nhưng nhờ biết con chữ nên tự tin xin vào làm tại các thương hiệu lớn. Có được công việc thu nhập tốt, các em luôn quay về báo tin vui cho quản lý lớp.
 |
Lớp học luôn duy trì khoảng 40 - 45 em nhỏ. |
Nhớ lại khoảng thời gian trước đây, anh Tuấn Anh đã từng lặn lội đến các khu trọ, gõ cửa từng nhà để vận động phụ huynh cho con đi học. Nhiều phụ huynh mang tư tưởng tiêu cực vì cho rằng, "không học vẫn kiếm được tiền”. Hoặc, vẫn còn đó nhiều bậc phụ huynh trong xóm nghèo xuề xòa dạy con những thói quen hành xử cực đoan.
Với trách nhiệm rèn luyện đạo đức cho các em, anh Tuấn Anh và chị Thanh Thúy phải uốn nắn lại từ đầu về lề cách sống. Sự bấp bênh của những gia đình lao động nghèo trốn nợ, chuyển trọ liên miên cũng khiến sĩ số học sinh biến động không ngừng. Một số em đang học bỗng dưng rơi vào tình trạng “không thể liên lạc”.
Lớp học duy trì nguyên tắc kiên quyết không nhận tiền mặt từ các Mạnh Thường Quân để đảm bảo tính minh bạch. Khi cần thiết, lớp chỉ đề xuất xin hỗ trợ các hiện vật thiết thực như bóng đèn, bàn ghế, xe đạp cho học sinh giỏi. Hoặc, lớp học nhận gạo và gia vị để san sẻ bớt gánh nặng mưu sinh cho gia đình các em.
Xuyên suốt trong nhiều năm qua, chính quyền địa phương cũng đã có sự hỗ trợ cần thiết để anh Tuấn Anh và chị Thanh Thúy duy trì lớp học, tạo sân chơi phổ cập kiến thức bổ ích cho các em có hoàn cảnh kém may mắn, Dù chưa thể được đến trường học như bao các bạn khác, nhưng lớp học của tình yêu thương đã là nguồn động viên lớn cho các em vững bước trên con đường đời.
Đón xem bài 3: Ươm mầm tri thức giữa lằn ranh “sinh tử”
