Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững.
Trên cơ sở đó, văn hóa được đặt trong mối quan hệ gắn kết chặt chẽ với kinh tế, khoa học, công nghệ và đối ngoại trong cấu trúc phát triển quốc gia.
Định hướng này không chỉ góp phần hoàn thiện nhận thức mà còn đặt ra yêu cầu cụ thể trong tổ chức thực hiện, nhằm đưa văn hóa tham gia trực tiếp vào các động lực phát triển nhanh và bền vững.
Lan tỏa giá trị văn hóa trong đời sống
Lan tỏa các giá trị văn hóa trong đời sống không chỉ dừng ở bảo tồn, mà đòi hỏi cách tiếp cận mới trong tổ chức và vận hành các thiết chế văn hóa.
Từ góc độ triển khai, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), cho rằng yêu cầu đặt ra là đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội thông qua những hình thức phù hợp với công chúng hiện đại.
Trong cấu trúc của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Bảo tàng được xác định là một trong những đơn vị đầu ra quan trọng, có nhiệm vụ đưa các kết quả nghiên cứu khoa học đến gần hơn với công chúng. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Đăng chia sẻ, mỗi không gian trưng bày là kết tinh của các công trình nghiên cứu có hệ thống, phản ánh đời sống văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam một cách khoa học và sinh động.
Thông qua cách tiếp cận này, các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn được truyền tải bằng những phương thức mới. Sự kết hợp giữa nền tảng học thuật và các hình thức thể hiện linh hoạt giúp tăng khả năng tiếp cận, đồng thời vẫn giữ được chiều sâu của nội dung.
Trong những năm gần đây, chuyển đổi số trở thành một hướng đi quan trọng trong hoạt động của Bảo tàng. Việc số hóa dữ liệu hiện vật và tư liệu giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời góp phần bảo tồn lâu dài các giá trị di sản. Các công nghệ như quét 3D, thực tế ảo, thực tế tăng cường được ứng dụng trong trưng bày đã tạo ra những trải nghiệm trực quan, góp phần nâng cao sự hấp dẫn đối với công chúng.
Các trưng bày trực tuyến và nền tảng số cũng mở rộng khả năng tiếp cận, đưa di sản vượt qua giới hạn về không gian. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong việc thu hút công chúng trẻ, khi các giá trị văn hóa được tiếp cận thông qua các hình thức tương tác và trải nghiệm.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, còn nội dung khoa học vẫn là yếu tố cốt lõi. Việc giữ vững nền tảng học thuật trong mọi hoạt động là điều kiện để bảo đảm tính bền vững và chiều sâu của phát triển văn hóa.
Thực tiễn cho thấy, khi các kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành các sản phẩm dễ tiếp cận, văn hóa không còn là những giá trị lưu giữ trong hồ sơ mà trở thành một phần của đời sống xã hội, qua đó góp phần hiện thực hóa định hướng của Nghị quyết 80, đưa văn hóa tham gia trực tiếp vào các động lực phát triển.
Xác định mục tiêu định lượng về sức mạnh mềm văn hóa
Ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO thành phố Hà Nội (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Hà Nội), cho biết Nghị quyết 80-NQ/TW thể hiện một tầm nhìn chiến lược rất rõ ràng khi lần đầu tiên xác định mục tiêu định lượng về sức mạnh mềm văn hóa. Việc Chính phủ ban hành chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 80, chương trình hành động của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cụ thể hóa thành hệ thống giải pháp đồng bộ: từ hoàn thiện thể chế, phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia đến chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Thực tế cho thấy các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đã có sự bứt phá mạnh mẽ. Giai đoạn 2018-2022, giá trị sản xuất toàn ngành đạt khoảng 44 tỷ USD; đến năm 2023, doanh thu đạt xấp xỉ 56 triệu USD. Đặc biệt, năm 2025, Việt Nam đón hơn 22 triệu lượt khách quốc tế với doanh thu du lịch đạt khoảng 900.000 tỷ đồng. Với nền tảng 9 di sản thế giới và 15 di sản phi vật thể được UNESCO ghi danh, văn hóa đang từng bước trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, gia tăng sức hấp dẫn cho thương hiệu quốc gia.
Theo ông Trương Minh Tiến, để hiện thực hóa mục tiêu năm 2045, một trong những giải pháp trọng tâm là phát huy nguồn lực quốc tế, đặc biệt là cộng đồng 5,3-5,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài.
Tuy nhiên, để nguồn lực này trở thành sức mạnh thực chất, ông Trương Minh Tiến cho rằng trước hết, cần tăng cường quảng bá, giáo dục các giá trị văn hóa dân tộc cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, nhất là thế hệ trẻ. Khi hiểu sâu và tự hào về văn hóa, chính họ sẽ trở thành những "đại sứ tự nhiên" lan tỏa hình ảnh Việt Nam ra thế giới. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế bài bản về "đại sứ văn hóa" và chuyên gia toàn cầu; ban hành bộ tiêu chí xét chọn và vinh danh.
Tổ chức vinh danh định kỳ, gắn với các sự kiện văn hóa lớn; chính sách hỗ trợ và giao nhiệm vụ cụ thể, để các đại sứ có điều kiện hoạt động lâu dài, hiệu quả. Đặc biệt, cần triển khai hiệu quả các nhiệm vụ của Chương trình 30 như xây dựng Đề án thành lập trung tâm văn hóa Việt Nam tại các quốc gia đối tác chiến lược và toàn diện như Nga, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản; đổi mới hoạt động các trung tâm văn hóa Việt Nam tại Pháp và Lào giai đoạn 2026-2030; triển khai Đề án phát triển chuỗi nhà hàng ẩm thực và áp dụng bộ tiêu chuẩn chứng nhận "Ẩm thực Việt Nam - Vietnamese Cuisine Certified" nhằm quảng bá thương hiệu ẩm thực quốc gia.
Ông Trương Minh Tiến cho biết thêm, là địa phương tiên phong, Hà Nội đã cụ thể hóa chiến lược bằng Chương trình số 08-CTr/TW (tháng 3/2026) và tiếp tục thực hiện Nghị quyết 09-NQ/TW về phát triển công nghiệp văn hóa. Với lợi thế sở hữu gần 6.500 di tích; 1.793 di sản văn hóa phi vật thể và là thành viên Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Hà Nội đã chứng minh sức hút khi đón gần 30 triệu lượt khách (trong đó có 8 triệu khách quốc tế) trong năm 2025.
Cụ thể, thành phố đã tập trung vào các lĩnh vực như phát triển không gian sáng tạo và kinh tế đêm; "Số hóa" di sản bằng công nghệ số; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh; nâng tầm ẩm thực Thủ đô gắn với các đề án quốc gia.
Hà Nội đang hoàn thiện quy hoạch tầm nhìn 100 năm và dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm tháo gỡ các nút thắt cơ chế, huy động tối đa nguồn lực. Đây là nền tảng để Thủ đô nghìn năm văn hiến phát triển xứng tầm, đóng vai trò "đầu tàu" đưa văn hóa Việt Nam vươn tầm quốc tế, khẳng định vị thế sức mạnh mềm trên bản đồ thế giới.
