Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ là một dấu mốc chính sách quan trọng, còn mở ra một không gian tư duy mới, đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, tạo ra những kỳ vọng lớn về một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ của văn hóa Việt Nam.
Đột phá từ nhận thức đến cơ chế thực thi
Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 80 là một bước đột phá quan trọng, không chỉ ở tầm vĩ mô mà còn ở tính thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống của người dân. Điểm đáng chú ý trước hết chính là cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm của thụ hưởng văn hóa.
Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên nhấn mạnh, việc lựa chọn ngày 24/11 làm “Ngày Văn hóa Việt Nam” đồng thời cho phép người lao động nghỉ hưởng nguyên lương là một dấu ấn quan trọng trong việc tôn vinh văn hóa, không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, còn là một bước tiến cụ thể trong việc đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống xã hội.
Khi người dân có điều kiện tham gia, thưởng thức và trải nghiệm các hoạt động văn hóa, ngày này sẽ thực sự trở thành một “ngày hội” đúng nghĩa, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa trong cộng đồng.
Bên cạnh đó, Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên đánh giá cao việc Nghị quyết đưa ra các chỉ tiêu cụ thể, đặc biệt là đề xuất dành khoảng 2% ngân sách nhà nước cho văn hóa.
Ông cho rằng trong bối cảnh hiện nay, đây là một nguồn lực không nhỏ, thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước đối với văn hóa. Tuy nhiên, Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên cũng cho rằng, vấn đề cốt lõi không nằm ở con số mà ở cơ chế thực thi.
Từ thực tiễn triển khai các nghị quyết trước đây, Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên cho rằng nếu thiếu cơ chế đồng bộ, thiếu sự quyết liệt trong tổ chức thực hiện thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Đây cũng là điều mà giới văn nghệ sĩ và người dân đặc biệt quan tâm. Nghị quyết chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng các chính sách khả thi, có hệ thống giám sát, đánh giá rõ ràng.
Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên nhấn mạnh để Nghị quyết phát huy hiệu quả, cần có sự thay đổi về nhận thức trên toàn xã hội. Phát triển văn hóa không phải là nhiệm vụ riêng của một ngành mà là trách nhiệm chung của toàn dân. Cách tiếp cận cũng cần thay đổi theo hướng có tính pháp lý rõ ràng, có cơ chế cụ thể để triển khai, giám sát và đánh giá. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý đến từng cộng đồng dân cư.
Nghị quyết không chỉ dừng lại ở định hướng, còn đặt ra yêu cầu phải có các biện pháp cụ thể để triển khai, đặc biệt trong bối cảnh các địa phương được mở rộng về quy mô, có thêm dư địa phát triển, không gian văn hóa phong phú hơn. Khi điều kiện kinh tế và nguồn lực được cải thiện, việc thực hiện các chính sách văn hóa cũng thuận lợi hơn.
Một điểm quan trọng khác được Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên đề cập là vai trò của nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp. Ông cho rằng trong bối cảnh ngân sách nhà nước có hạn, việc huy động các nguồn lực ngoài nhà nước sẽ tạo thêm động lực cho phát triển văn hóa, đồng thời giảm áp lực cho ngân sách công. Tuy nhiên, để huy động tốt các nguồn lực xã hội, Nhà nước cần có cơ chế phù hợp, có các chính sách liên quan hỗ trợ các doanh nghiệp có đóng góp cho sự nghiệp phát triển của văn hóa Việt Nam.
Theo ông Vương Duy Biên, Nghị quyết 80 còn tạo ra một tâm thế mới, vị thế mới cho những người làm văn hóa. Nếu như trước đây, việc phối hợp liên ngành trong triển khai các chương trình văn hóa còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế, thì nay, với quyết tâm chính trị cao, định hướng rõ ràng và các biện pháp đồng bộ đi kèm, việc xây dựng và thực thi các chương trình, chính sách sẽ có chuyển biến tích cực và hiệu quả hơn.
Ông cũng nhấn mạnh việc triển khai Nghị quyết cần đi kèm với các chương trình hành động cụ thể của Chính phủ, được quán triệt tới từng địa phương, từng cấp lãnh đạo. Đồng thời, cần có cơ chế khen thưởng và kỷ luật rõ ràng, nghiêm minh để bảo đảm tính hiệu quả và tính thực thi của Nghị quyết. Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên khẳng định, chỉ khi có những biện pháp đủ mạnh, đủ cụ thể và được thực hiện nghiêm túc, Nghị quyết 80 mới thực sự đi vào cuộc sống và khi đó, người dân mới được thụ hưởng đầy đủ các giá trị văn hóa.
Động lực cho sáng tạo và phát triển nghệ thuật
Từ góc nhìn của một nghệ sĩ và nhà quản lý đơn vị nghệ thuật, Nghệ sỹ Nhân dân Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam cho rằng Nghị quyết 80 đã tạo ra những chuyển biến tích cực, rõ nét trong đời sống văn hóa, nghệ thuật.
Thực tế cho thấy sau các định hướng lớn từ Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết 80, lĩnh vực văn hóa đã nhận được sự quan tâm ngày càng cụ thể, thiết thực hơn. Điều này thể hiện rõ qua sự sôi động của các hoạt động nghệ thuật trong thời gian gần đây, không chỉ trong khu vực công lập mà cả ở lĩnh vực xã hội hóa.
Theo Nghệ sỹ Nhân dân Nguyễn Tiến Dũng, việc ban hành các chính sách mới không chỉ tạo hành lang pháp lý thuận lợi, mà còn mang lại sự yên tâm cho đội ngũ nghệ sĩ. Khi có cơ chế rõ ràng, nghệ sỹ có thể toàn tâm toàn ý sáng tạo, cống hiến, từ đó nâng cao chất lượng tác phẩm và đóng góp nhiều hơn cho xã hội.
Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam nhấn mạnh mối quan hệ giữa nghệ thuật và kinh tế trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa. Nghệ thuật không chỉ dừng lại ở giá trị tinh thần mà còn cần được quảng bá rộng rãi, tiếp cận công chúng và tạo ra giá trị kinh tế. Bởi lẽ khi nghệ sỹ có thể sống được bằng nghề, gắn bó với nghề, thì nghệ thuật mới có điều kiện phát triển bền vững…
Từ thực tiễn hoạt động của Nhà hát Múa rối Việt Nam, Nghệ sỹ Nhân dân Nguyễn Tiến Dũng cho rằng, để nghệ thuật truyền thống tiếp cận được khán giả, đặc biệt là giới trẻ, các đơn vị nghệ thuật cần chủ động đổi mới phương thức tiếp cận. Điều này bao gồm việc nghiên cứu thị hiếu công chúng, đa dạng hóa hình thức biểu diễn, đồng thời vẫn giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc.
Bên cạnh đó, ông cho rằng việc đưa nghệ thuật ra khỏi không gian sân khấu truyền thống, gắn với các hoạt động lễ hội, du lịch, cộng đồng… cũng là một hướng đi hiệu quả để lan tỏa giá trị văn hóa. Những chương trình biểu diễn trong không gian mở, gắn với đời sống thường nhật, sẽ giúp nghệ thuật trở nên gần gũi, sống động hơn với công chúng.
Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của sự kết hợp giữa nghệ sĩ và doanh nghiệp. Trong bối cảnh hiện nay, đây là một hướng đi phù hợp, giúp mở rộng không gian sáng tạo, tăng khả năng tiếp cận công chúng và tạo thêm nguồn thu cho nghệ sỹ.
“Nghệ sỹ có chuyên môn, có đam mê; doanh nghiệp có nguồn lực. Khi hai bên đồng hành trên nền tảng văn hóa, nghệ thuật sẽ có cơ hội đi xa hơn, đến gần hơn với công chúng,” Nghệ sỹ Nhân dân Nguyễn Tiến Dũng chia sẻ.
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia văn hóa, Nghị quyết 80 không chỉ là một văn kiện chính trị còn là bản “Tuyên ngôn” về tầm nhìn phát triển văn hóa Việt Nam trong thế kỷ 21.
Với quan điểm phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh giá trị ngày càng gay gắt, với những định hướng mang tính chiến lược, những mục tiêu cụ thể và hệ thống giải pháp toàn diện, Nghị quyết 80 mở ra cơ hội lớn để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, động lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia; khơi dậy một khát vọng xây dựng một Việt Nam không chỉ giàu mạnh về kinh tế còn sâu sắc về văn hóa, giàu bản sắc và có vị thế xứng đáng trong dòng chảy văn minh nhân loại.
