Tiềm năng được đánh thức
Sau một ngày quan sát Chà vá chân xám trong tự nhiên tại núi Hòn Dồ, xã Tam Mỹ, ông Huỳnh Ngọc Kỳ, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với phục hồi sinh cảnh cho Chà vá chân xám là hoạt động có ý nghĩa và thiết thực. Theo ông Kỳ, du khách có thể tham gia trồng cây nhằm phục hồi, mở rộng sinh cảnh sống cho loài linh trưởng quý hiếm. Đây là sản phẩm kết hợp giữa du lịch trải nghiệm và trách nhiệm với môi trường.
“Tại khu vực giáp ranh các dãy núi Hòn Dồ, Dương Bông, Hòn Ông và Dương Bản Lầu là sinh cảnh mở rộng của đàn Chà vá chân xám. Nhiều du khách mong muốn tham gia các hoạt động phục hồi, nâng cao chất lượng sinh cảnh thông qua việc trồng các loài cây lâu năm vừa cung cấp nguồn thức ăn, tạo sinh cảnh cho Chà vá chân xám vừa tạo cảnh quan phục vụ du lịch. Đây là hướng đi phù hợp để bảo tồn đa dạng sinh học và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng”, ông Kỳ nhận xét.
Ông Võ Ngọc Danh, chủ khu du lịch sinh thái Dung Danh, xã Tam Mỹ cho biết, nhận thấy ngày càng nhiều du khách từ các địa phương tìm đến quan sát đàn Chà vá chân xám sinh sống tại các dãy núi Hòn Dồ, Dương Bông, Hòn Ông và Dương Bản Lầu, ông đã xây dựng khu du lịch sinh thái Dung Danh rộng hơn 10.000 m² dưới chân các dãy núi này. Đây là điểm kết nối các sản phẩm du lịch từ vùng đồng bằng, ven biển, hải đảo đến khu vực phía Tây Nam của thành phố Đà Nẵng.
“Trung bình mỗi ngày có hàng trăm du khách, dịp lễ, Tết có thể lên đến hàng nghìn người đến tham quan, nghỉ dưỡng, kết hợp quan sát Chà vá chân xám trong tự nhiên vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Chà vá chân xám ở Tam Mỹ là một mắt xích đặc biệt của hệ sinh thái rừng tự nhiên đang được cộng đồng bảo vệ và khai thác. Vì vậy, phát triển du lịch gắn với phục hồi, mở rộng sinh cảnh cho các loài động, thực vật, nhất là Chà vá chân xám là việc làm thiết thực. Nếu mỗi du khách tham quan trồng một cây lâu năm, sinh cảnh tự nhiên của loài linh trưởng quý hiếm này sẽ từng bước được mở rộng”, ông Danh chia sẻ.
Chủ tịch UBND xã Tam Mỹ Nguyễn Quang Thạnh cho biết, địa phương hiện có quần thể Chà vá chân xám khoảng 75 cá thể cùng hệ sinh thái rừng có giá trị đa dạng sinh học cao. Do tác động của con người trong sản xuất, sinh cảnh của Chà vá chân xám ngày càng bị thu hẹp, ảnh hưởng đến không gian sinh tồn của loài. Vì vậy, phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với phục hồi, mở rộng sinh cảnh cho Chà vá chân xám được xác định là hướng đi phù hợp, vừa góp phần bảo tồn thiên nhiên, vừa tạo sinh kế cho cộng đồng.
Trong năm 2026, địa phương dự kiến hỗ trợ một phần kinh phí và cây giống để người dân có hơn 30 ha đất sản xuất xung quanh các dãy núi có Chà vá chân xám sinh sống chuyển đổi từ cây keo ngắn ngày sang các loại cây lâu năm. Đồng thời, xã Tam Mỹ hướng đến phát triển các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, hướng dẫn du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, gắn du lịch với phục hồi sinh cảnh. Qua đó, địa phương vừa làm phong phú các sản phẩm du lịch sinh thái, văn hóa, cộng đồng vừa góp phần bảo tồn bền vững loài linh trưởng quý hiếm.
Hướng phát triển đầy triển vọng
Sau nhiều ngày quan sát Chà vá chân xám trong môi trường tự nhiên, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Từ Kim Hưng đề xuất phát triển sản phẩm du lịch nhiếp ảnh Chà vá chân xám kết hợp phục hồi, cải thiện sinh cảnh tại khu vực núi Hòn Dồ, Dương Bông, Hòn Ông, Dương Bản Lầu và vùng sinh cảnh mở rộng của đàn. Theo đó, du khách và những người yêu thích nhiếp ảnh thiên nhiên, động vật hoang dã được hướng dẫn tiếp cận các điểm quan sát phù hợp để ghi lại hình ảnh Chà vá chân xám trong tự nhiên nhưng không làm ảnh hưởng đến tập tính sinh hoạt của chúng.
Là thành viên đội cộng đồng tự nguyện bảo vệ Chà vá chân xám; đồng thời là hướng dẫn viên du lịch, anh Lê Văn Minh cho biết, cảnh quan tự nhiên nơi loài linh trưởng này sinh sống vẫn còn tương đối nguyên vẹn. Tam Mỹ còn nhiều diện tích rừng và cảnh quan tự nhiên có giá trị, tạo điều kiện thuận lợi cho bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch gắn với thiên nhiên. Bên cạnh khu vực Chà vá chân xám, địa phương có nhiều điểm đến như Hố Giang Thơm, hồ Phú Ninh, hồ Đồng Nhơn, núi Chúa, sông Trầu, suối Hốc Biểu, suối Cau, suối Cà Lơ, suối Khe Hố Tre, suối Trà Ao và suối Giang Thơm. Nếu được liên kết, xây dựng thành các tuyến du lịch sinh thái gắn với phục hồi sinh cảnh, đây sẽ là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch xanh.
Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng Phan Xuân Thanh, du lịch sinh thái là loại hình dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, được tổ chức theo hướng có trách nhiệm với môi trường, góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, duy trì đa dạng sinh học và mang lại lợi ích cho cộng đồng. Du lịch gắn với phục hồi sinh cảnh là một phương thức bảo vệ và khai thác tài nguyên theo hướng bền vững. Để phát triển sản phẩm này, cần xây dựng các tuyến tham quan theo nhóm nhỏ, tuân thủ nghiêm các quy định về khoảng cách quan sát, thời gian tiếp cận và cách ứng xử, hạn chế tối đa tác động đến loài và sinh cảnh sống, không ảnh hưởng đến tập tính tự nhiên của Chà vá chân xám.
Đồng hành cùng chính quyền địa phương phát triển sản phẩm du lịch gắn với phục hồi sinh cảnh, Giám đốc Trung tâm GreenViet Trần Hữu Vỹ cho biết sẽ kêu gọi doanh nghiệp, các nhà hảo tâm hỗ trợ kinh phí; phối hợp với cơ quan chức năng và cộng đồng chuẩn bị các loại cây lâu năm phù hợp với điều kiện thời tiết, thổ nhưỡng để du khách có thể tham gia trồng cây trong quá trình trải nghiệm.
Theo ông Trần Hữu Vỹ, với tiềm năng du lịch sinh thái đang được đánh thức, việc phát triển du lịch gắn với phục hồi sinh cảnh không chỉ góp phần bảo tồn hiệu quả Chà vá chân xám mà còn duy trì cân bằng sinh thái, đa dạng sinh kế cho cộng đồng và tạo thêm những sản phẩm du lịch chất lượng.
Chủ tịch UBND xã Tam Mỹ Nguyễn Quang Thạnh cho biết, sau sáp nhập các đơn vị hành chính, xã Tam Mỹ nằm trong khu vực có khả năng kết nối thuận lợi với các trung tâm kinh tế, du lịch và các điểm đến nổi tiếng của miền Trung. Đây là điều kiện thuận lợi để thu hút khách tham quan, các nhà nghiên cứu và các tổ chức quan tâm đến bảo tồn thiên nhiên. Đặc biệt sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với phục hồi sinh cảnh cho đàn Chà vá chân xám quý hiếm là hướng đi mới nhưng đầy triển vọng, đang được cộng đồng tích cực đón nhận.
Theo các chuyên gia, du lịch phục hồi sinh cảnh tại khu vực Chà vá chân xám sinh sống là hướng phát triển đầy triển vọng. Mọi hoạt động du lịch gắn với phục hồi sinh cảnh cần được tổ chức theo nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến sinh cảnh tự nhiên, tập tính sinh hoạt và khả năng sinh tồn của loài linh trưởng này. Người dân địa phương tham gia cung cấp các dịch vụ như hướng dẫn viên bản địa, lưu trú homestay, farmstay, dịch vụ ăn uống, vận chuyển và hỗ trợ du khách trải nghiệm văn hóa địa phương. Những hoạt động này sẽ góp phần đa dạng sinh kế, gia tăng nguồn thu nhập cho cộng đồng, làm mới sản phẩm du lịch, để du lịch gắn với phục hồi sinh cảnh đi vào thực tế một cách bền vững.
