Các sông băng ở Thụy Sĩ vừa trải qua một trong những năm tan băng nghiêm trọng nhất trong lịch sử quan trắc. Theo báo cáo công bố ngày 1/10 của Mạng lưới Quan trắc sông băng Thụy Sĩ (GLAMOS) và Ủy ban Quan trắc Băng quyển thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Sĩ, tổng thể tích băng đã giảm hơn 5% trong năm 2026.
Các nguồn tin dẫn báo cáo cho biết mức suy giảm thực tế khoảng 5,5%, đứng thứ hai trong lịch sử quan trắc của nước này. Chỉ trong 5 năm qua, các sông băng Thụy Sĩ đã mất gần một phần năm lượng băng.
Matthias Huss, Giám đốc GLAMOS cho biết mùa đông năm nay có lượng tuyết thấp, trong khi mùa hè xuất hiện những đợt nắng nóng với nhiệt độ kỷ lục. Sự kết hợp này tạo điều kiện đặc biệt bất lợi cho các sông băng.
Tuyết mùa đông có vai trò như một lớp "đệm" bảo vệ băng bên dưới khỏi ánh nắng và nhiệt độ cao trong mùa hè. Khi lượng tuyết tích tụ ít, bề mặt sông băng nhanh chóng chuyển sang băng cũ hoặc đá tối màu, hấp thụ nhiều năng lượng Mặt Trời hơn và thúc đẩy quá trình tan chảy.
Theo GLAMOS, những năm gần đây đang chứng kiến các mùa tan băng cực đoan xuất hiện với tần suất ngày càng dày. Báo cáo năm 2025 của cơ quan này cho thấy riêng năm 2025, các sông băng Thụy Sĩ đã mất khoảng 3% thể tích còn lại, tương đương 1,4 km3 băng. Trước đó, giai đoạn 2015-2025 đã khiến nước này mất khoảng một phần tư tổng thể tích băng.
Aletsch, sông băng lớn nhất Thụy Sĩ, ghi nhận mức tan băng lớn nhất kể từ khi có số liệu quan trắc. Trong khi đó, Glacier de Tsanfleuron mất hơn 4m chiều dày trung bình trong năm nay. Theo các nhà khoa học, mức suy giảm như vậy từng được xem là khó tưởng tượng cách đây không lâu.
Tổng cộng, các sông băng Thụy Sĩ được ước tính đã giải phóng khoảng 2,2 nghìn tỷ lít nước chỉ trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2026. Lượng nước này tương đương hơn bốn lần lượng nước uống được các hộ gia đình Thụy Sĩ sử dụng trong cả một năm.
Sự tan chảy mạnh của băng tạo ra một nghịch lý. Trong ngắn hạn, lượng nước bổ sung từ sông băng có thể giúp giảm tình trạng thiếu nước vào mùa hè, đặc biệt trong những giai đoạn khô nóng.
Tuy nhiên, lợi ích này không thể kéo dài.
Khi các sông băng tiếp tục thu nhỏ, lượng băng có khả năng tan chảy và bổ sung nước vào mùa hè cũng giảm theo. Điều này đồng nghĩa nguồn nước từ băng tuyết sẽ ngày càng kém ổn định trong tương lai.
Những thay đổi năm 2026 tiếp nối một xu hướng đã kéo dài nhiều năm. Dữ liệu GLAMOS cho thấy thập niên trước năm 2025 là giai đoạn các sông băng ở dãy Alps của Thụy Sĩ suy giảm nhanh nhất kể từ khi hoạt động đo đạc bắt đầu cách đây hơn một thế kỷ. Riêng trong 10 năm, tổng thể tích băng đã giảm khoảng một phần tư.
Một số sông băng thậm chí đã biến mất hoàn toàn. Trong lần cập nhật kiểm kê sông băng gần đây, GLAMOS ghi nhận diện tích khoảng 100 km2 từng bị băng phủ đã trở thành đất không có băng; 159 sông băng, tương đương khoảng 11% số lượng được thống kê đã biến mất.
GLAMOS hiện theo dõi 1.289 sông băng trên lãnh thổ Thụy Sĩ, trong đó hệ thống quan trắc sử dụng nhiều phương pháp, từ đo trực tiếp sự thay đổi khối lượng băng đến dữ liệu địa hình và viễn thám.
Đối với các nhà khoa học, điều đáng lo không chỉ nằm ở những con số. "Chúng tôi không bất ngờ vì biết các sông băng đang tan nhanh đến mức nào. Nhưng nhìn thấy màu sắc của những ngọn núi khi tuyết biến mất, chỉ còn lại đá khiến tôi buồn", Huss nói. Sự thay đổi này cũng làm biến đổi cảnh quan vùng Alps. Những khu vực từng được phủ tuyết và băng quanh năm đang ngày càng xuất hiện nhiều đá trơ và đất không có băng.
Các nhà khoa học cảnh báo rằng nếu nhiệt độ tiếp tục tăng và lượng tuyết mùa đông suy giảm, nhiều sông băng nhỏ có thể biến mất hoàn toàn trong những thập niên tới. Báo cáo của GLAMOS cũng nhấn mạnh rằng với điều kiện hiện nay, các sông băng Alps khó có khả năng duy trì trạng thái như trong quá khứ.
Sông băng tan nhanh không chỉ là vấn đề của cảnh quan. Chúng là một phần quan trọng của hệ thống nước ở vùng núi, đồng thời ảnh hưởng đến hệ sinh thái, thủy điện, nông nghiệp, du lịch và nguy cơ thiên tai như sạt lở đá, băng hoặc lũ do hồ băng.
