Trong trận đấu bóng đá ở giải V-League giữa đội B.Bình Dương và Hà Nội mới đây, sau pha va chạm mạnh vào đầu, cầu thủ Bình Dương đã nằm bất tỉnh trên sân. Đặc biệt, cầu thủ có dấu hiệu “nuốt lưỡi” phải cấp cứu. Sự việc khiến nhiều người hốt hoảng không biết hiện tượng này nguy hiểm như thế nào và có nguy cơ xảy ra khi nào.
Trên thế giới đã từng chứng kiến nhiều cầu thủ bóng đá bị “nuốt lưỡi” sau va chạm. Mới nhất, trong vòng loại World Cup 2018, tiền vệ Moussa Doumbia của đội Mali đã bị bất tỉnh sau khi va chạm đầu mạnh với cầu thủ của đội Bờ Biển Ngà. Phát hiện cầu thủ đội bạn có dấu hiệu “nuốt lưỡi”, hậu vệ người Bờ Biển Ngà đã can thiệp kịp thời “kéo” lại lưỡi cho Moussa Doumbia.
Vào năm 2017, cầu thủ Fernando Torres, CLB Atletico Madrid cũng bị ngã đập đầu, bất tỉnh trên sân cỏ sau va chạm với cầu thủ đội bạn và cũng gặp tình trạng “nuốt lưỡi” tương tự.
Cụm từ “nuốt lưỡi” được biết đến nhiều trong thể thao khi bị co giật, hôn mê, tuy nhiên thực tế đây chỉ là một cách gọi chứ không đúng về mặt y khoa do mặt dưới lưỡi được nối liền với sàn miệng bằng một dải mô, được gọi là hãm lưỡi (thắng lưỡi), giúp cố định lưỡi. Do đó, không có khả năng nuốt lưỡi vào trong một cách cơ học.
Theo giải thích của y học, hiện tượng “nuốt lưỡi” thực chất xảy ra khi 1 người bất tỉnh, khiến cơ lưỡi giãn ra, có thể chèn ép đường thở, đặc biệt khi nạn nhân ở tư tế nằm ngửa. Khi bị nghẹt đường thở không được cấp cứu kịp thời có thể gây tím tái do thiếu oxy, có thể tử vong.
Tuy nhiên, chỉ những trường hợp chấn thương nặng, hôn mê sâu mới khiến lưỡi tụt vào sâu, còn các trường hợp não vẫn hoạt động, sẽ kích thích cơ lưỡi trở lại bình thường.
 Thắng lưỡi phía dưới giúp cố định lưỡi |
Theo bác sĩ Vũ Tưởng Lân, khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Bạch Mai, bình thường con người không thể tự “nuốt lưỡi”. Nguyên do là trong miệng người có một bộ phận hình chữ thập, được gọi là thắng lưỡi hay hãm lưỡi. Thắng lưỡi liên kết đáy lưỡi với sàn miệng và cố định lưỡi tại đó. Vì vậy, lưỡi vẫn chỉ ở đáy miệng và bạn không bao giờ tự nuốt được lưỡi của mình.
Khi người bị va chạm mạnh, hệ thống cơ lưỡi không hoạt động theo cơ chế thông thường, lưỡi sẽ tụt vào trong gây nghẹt đường thở, thậm chí có thể gây trào dịch bao tử vào phổi, cản trở đường hô hấp. Nạn nhân rơi vào tình trạng thiếu ôxy, nếu không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến tử vong. Y khoa gọi là hiện tượng “tụt lưỡi” hay “tụt khối cơ lưỡi”, “nuốt lưỡi”.
Trong trường hợp này, nguyên tắc xử trí cơ bản nhất là lập tức phải khai thông đường thở nạn nhân bằng cách cho nằm nghiêng, tránh cho khối cơ lưỡi tụt ra phía sau, nhất là với người đang có rối loạn ý thức.
Có thể ngáng miệng nạn nhân bằng những vật dụng mềm như băng gạc, vải..., tránh dùng thìa hay đồng xu dễ gây tổn thương răng, hàm...
Không dùng ngón tay đưa vào trong miệng người đang lên cơn co giật để cố định lưỡi. Theo bác sĩ Lân, lực cắn của con người khoảng từ 150 đến 200 PSI (pound per square inch - chỉ số đo áp suất), gần bằng 105.000-140.000 kg (lực)/m2. Do đó, dùng tay để cạy miệng nạn nhân trong khi họ đang co giật có thể khiến bạn bị cắn, thậm chí bị nghiến đứt gân ngón tay nguy hiểm cho cả người bệnh lẫn người sơ cứu.
Khi sơ cứu, không nên hô hấp nhân tạo bởi người bệnh dễ bị sặc. Không đưa đồ ăn, thức uống cho nạn nhân, không giữ chặt miệng và không cho bất kỳ thứ gì vào trong miệng người bệnh.
Trong các tình huống va chạm mạnh, cũng cần lưu ý đến chấn thương cột sống cổ ở nạn nhân. Nếu không có chuyên môn, xử lý không khéo có thể khiến tình trạng nặng hơn. Người sơ cứu cần phải bảo vệ và nẹp cố định cột sống cổ người bệnh, hoặc sử dụng vật dụng y tế để bảo vệ tính mạng cho người bệnh.
