Tái hiện hào khí lịch sử bằng kỹ xảo hiện đại

Cảm nhận sâu sắc về hiện thực

Năm 2025, dòng phim chiến tranh – lịch sử trên màn ảnh Việt Nam trở lại mạnh mẽ với hàng loạt sự kiện kỷ niệm lớn, trong đó hai tác phẩm Địa đạo và Mưa đỏ được kỳ vọng tạo dấu ấn đặc biệt. Cả hai bộ phim không chỉ khắc họa những góc nhìn bi tráng về một thời kỳ hào hùng, mà còn gây chú ý bởi phần kỹ xảo – một yếu tố vốn là điểm yếu lâu nay của điện ảnh Việt. Một trong những tên tuổi nổi bật góp phần thay đổi điều này là kiến trúc sư Đinh Việt Phương, người đứng đầu nhóm 3D Hà Nội và điều hành Công ty cổ phần Tư vấn thiết kế và Giải pháp công nghệ 3DART.

Theo chia sẻ của Việt Phương, trong bộ phim Địa đạo, 3DART là một trong ba ê-kíp đảm nhận phần kỹ xảo, đặc biệt chịu trách nhiệm cho các phân đoạn cháy nổ, không chiến và bom đạn – những cảnh quay đòi hỏi kỹ thuật cao và sự chân thực tuyệt đối. Để tái hiện không khí chiến trường, 3DART sử dụng nhiều công nghệ tiên tiến như mô phỏng, dựng phối cảnh trong môi trường ba chiều và các hiệu ứng kỹ xảo đặc biệt. Các chi tiết như mô phỏng vật thể, khói lửa, va chạm vật lý và biến dạng không gian đều nhằm tạo ra trải nghiệm thị giác sống động và cảm xúc mạnh mẽ. Tuy nhiên, đơn vị này không ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình sản xuất, vì “AI hiện chỉ phù hợp với định dạng nhỏ như điện thoại hay truyền hình, chưa đủ chất lượng để đáp ứng yêu cầu khắt khe của phim chiếu rạp”.

Dù sở hữu công nghệ hiện đại, kiến trúc sư Việt Phương khẳng định kỹ xảo điện ảnh vẫn mang tính thủ công cao. Mỗi cảnh phim là một bài toán riêng, cần sự tham gia sát sao của con người – từ cảm xúc, thẩm mỹ đến kỹ năng xử lý tình huống, những yếu tố mà công nghệ chưa thể thay thế. “Không thể để AI quyết định hình ảnh cuối cùng của một cảnh chiến đấu, vì nó đòi hỏi cảm nhận sâu sắc về hiện thực”, anh nhấn mạnh.

Trong Mưa đỏ, Việt Phương và 3DART là đơn vị tham gia từ giai đoạn tiền kỳ, cùng đạo diễn, giám sát quay phim (DOP) và giám sát kỹ xảo xây dựng phương án quay và xử lý hậu kỳ. Sự chủ động từ giai đoạn đầu giúp đơn vị tiên liệu được các yếu tố cần có tại hiện trường và linh hoạt điều chỉnh theo sáng tạo phát sinh trong quá trình quay. Đối với hậu kỳ, 3DART đảm nhận các cảnh cháy nổ và "dọn sạch" những chi tiết hiện đại như dây điện, cột đèn – những thứ không phù hợp với bối cảnh lịch sử. Các cảnh quay tại trường quay cũng được xử lý bổ sung với hiệu ứng khói bụi, máu lửa, lỗ đạn… nhằm tăng tính khốc liệt và chân thực cho tác phẩm.

Kiến trúc sư Đinh Việt Phương với bức tượng sử dụng công nghệ 3D. Ảnh: NVCC

Một điểm đặc biệt trong Mưa đỏ là các đại cảnh, chẳng hạn như toàn cảnh thành cổ Quảng Trị, đều được 3DART dựng hoàn toàn bằng đồ họa vi tính. Để đảm bảo độ chính xác lịch sử và kỹ thuật, đơn vị này đã ký hợp đồng bảo mật với Điện ảnh Quân đội nhân dân. Đồng thời tham gia tái hiện hệ thống máy bay, xe tăng, cùng các cảnh nền mang tính biểu tượng. Kiến trúc sư Việt Phương khẳng định: “Hiệu quả thị giác chỉ là phương tiện. Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là truyền tải cảm xúc chiến tranh đến khán giả.”

Sau kỹ xảo là văn hóa - lịch sử

Trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam đang dần chuyển mình, kỹ xảo 3D ngày càng giữ vai trò quan trọng. Theo kiến trúc sư Việt Phương, sự tham gia của các đơn vị kỹ xảo vào dòng phim này hiện vẫn đang trong quá trình hình thành và chưa thể khẳng định xu hướng sẽ tăng hay giảm. Tuy nhiên, điều chắc chắn là kỹ xảo 3D sẽ tiếp tục là nền tảng không thể thiếu cho tương lai điện ảnh Việt.

Không chỉ là một studio đơn thuần, 3DArt do Việt Phương điều hành còn là một tập thể đam mê sâu sắc với lịch sử dân tộc. Các thành viên của 3DArt đều có nền tảng kiến thức lịch sử vững chắc, điều này được xem là "vũ khí mềm" khi thực hiện các bộ phim lịch sử, vốn yêu cầu độ chính xác cao về bối cảnh, phục trang, vũ khí và thiết bị quân sự.

Chính sự am hiểu lịch sử giúp đội ngũ 3DArt có thể xử lý kỹ xảo một cách chính xác và chuyên nghiệp hơn. Họ có thể phân biệt rõ sự khác biệt giữa các loại vũ khí, ví dụ như bom napalm khi nổ tạo ra hiệu ứng khác biệt như thế nào so với bom thông thường, hay xác định chính xác hiệu ứng của súng phun lửa với hiệu ứng ngọn lửa lan lửa đặc trưng. Những kiến thức này đóng vai trò quan trọng trong việc tái hiện chân thực các trận chiến, đòi hỏi sự đầu tư nghiên cứu kỹ về khí tài quân sự và chiến thuật qua từng thời kỳ.

Một cảnh trong phim Mưa đỏ, dự kiến ra rạp trong dịp lễ 2/9. Ảnh: Phim Mưa đỏ

Theo đó, so với các đơn vị kỹ xảo khác tại Việt Nam, 3DArt có thể tương đồng về năng lực kỹ thuật, nhưng chính chiều sâu văn hóa - lịch sử là yếu tố tạo nên sự khác biệt rõ rệt. Chia sẻ về vấn đề này, kiến trúc sư Đinh Việt Phương nhận định sự hiểu biết giúp đội ngũ của anh giảm thiểu tối đa những sai sót về ngữ cảnh, tránh những “hạt sạn” dễ làm phá vỡ cảm xúc của khán giả trong dòng phim lịch sử. Từ những bộ phim kỹ xảo sơ khai như B-52 của đạo diễn Phạm Hoàng Hạc, đến nay, điện ảnh Việt đã có những bước tiến dài, kéo theo nhu cầu ngày càng cao về các đơn vị kỹ xảo có nền tảng văn hóa vững chắc.

“Để phát triển ngành công nghiệp văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, các đơn vị kỹ thuật không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải hiểu biết về văn hóa - lịch sử. Bởi công việc này đối với chúng tôi không đơn thuần là tái hiện theo đúng hợp đồng, mà cao hơn là sứ mệnh gìn giữ và lan tỏa tinh thần dân tộc, giữ trọn vẹn hồn cốt truyền thống qua từng khung hình”, Việt Phương khẳng định.

Hướng tới tương lai qua nối dài hiện thực

Trước một số ý kiến cho rằng kỹ xảo có thể làm giảm cảm xúc điện ảnh và không thể thay thế hiệu ứng thật trên phim trường, kiến trúc sư Việt Phương cho rằng điều quan trọng là phải nhìn nhận kỹ xảo như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho nghệ thuật kể chuyện, đặc biệt với những cảnh quay cháy nổ hay chiến đấu – vốn đòi hỏi độ nguy hiểm cao và chi phí lớn nếu quay thật. Theo anh, kỹ xảo không chỉ giúp bảo đảm an toàn cho đoàn làm phim mà còn mở rộng biên độ sáng tạo cho đạo diễn và đội ngũ sản xuất. Chẳng hạn, trong cảnh xe tăng húc đổ tường thành, kỹ thuật mô phỏng 3D giúp tiết kiệm chi phí, đồng thời cho phép tinh chỉnh chi tiết để tạo hiệu ứng thị giác ấn tượng mà việc quay thật khó lòng đáp ứng.

Trong phim Mưa đỏ, nhiều cảnh chiến đấu quy mô lớn, như sự xuất hiện của Hạm đội 7 hay máy bay F-4 ném bom Thành cổ Quảng Trị, đều đã được tái hiện nhờ kỹ xảo 3D. Nếu không có kỹ thuật này, ê-kíp buộc phải dựng mô hình thật trên diện tích rộng lớn, vừa tốn kém, vừa thiếu linh hoạt trong dàn dựng. Theo Việt Phương, kỹ xảo giúp truyền tải không khí trận chiến một cách thuyết phục mà vẫn kiểm soát tốt chi phí và nguồn lực sản xuất. Những pha cháy nổ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc nổ thật, có thể được khuếch đại bằng kỹ xảo để tăng cảm xúc cho người xem, đồng thời bảo đảm an toàn cho diễn viên và thiết bị.

Kỹ xảo giúp giảm thiểu chi phí sản xuất, bảo đảm an toàn cho diễn viên và vẫn truyền tải được cảm xúc chân thực. Ảnh: Phim Địa đạo

Trên thực tế, trong quá trình thực hiện Địa đạo, đoàn phim đã mời một đơn vị chuyên về hiệu ứng cháy nổ từ Thái Lan sang hỗ trợ. Một số cảnh quay sử dụng thuốc nổ thật nhằm tạo phản xạ tự nhiên cho diễn viên và tăng tính chân thực cho thước phim. Tuy nhiên, kỹ xảo hậu kỳ vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tinh chỉnh hình ảnh: loại bỏ các chi tiết hiện đại không phù hợp bối cảnh lịch sử, đồng thời bổ sung hiệu ứng như hố bom, vết đạn để tăng chiều sâu và sự khốc liệt cho cảnh quay. Điều này cho thấy, kỹ xảo không nhằm thay thế hoàn toàn hiện thực mà góp phần hoàn thiện, nâng tầm trải nghiệm hình ảnh và cảm xúc điện ảnh.

Kiến trúc sư Việt Phương khẳng định, trong điện ảnh, điều quan trọng không chỉ là thực hiện đúng chỉ đạo của đạo diễn, mà là tạo ra một tổng thể hình ảnh mang sức truyền cảm mạnh mẽ nhất. Kỹ xảo giúp hiện thực hóa các ý tưởng táo bạo, tối ưu chi phí và làm hoàn chỉnh tác phẩm cả về mặt thẩm mỹ lẫn cảm xúc. Thay vì phụ thuộc vào các đơn vị nước ngoài, việc sử dụng đội ngũ kỹ xảo trong nước không chỉ hiệu quả về chi phí mà còn bảo đảm được tính chính xác về văn hóa, lịch sử Việt Nam. Với những bộ phim mang chiều sâu truyền thống, các ê-kíp trong nước có lợi thế lớn nhờ sự thấu hiểu tinh thần dân tộc, từ đó truyền tải thông điệp lịch sử một cách chân thực, đầy cảm xúc.