Zabiullah Mujahid, người phát ngôn của Taliban, cho biết chính phủ mới được thành lập muốn tham gia Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC), dự án trị giá 50 tỷ USD trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.
Một nguồn tin cho biết Trung Quốc đã từng thảo luận với Taliban kể từ năm 2018 về các dự án có thể xảy ra ở Afghanistan. “Có những thỏa thuận miệng giữa Bắc Kinh và Taliban về các khoản đầu tư. Một khi chính quyền Taliban được toàn cầu công nhận, Trung Quốc sẽ bắt đầu xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng ở Afghanistan bị chiến tranh tàn phá", người này nói.
Nguồn tin cho rằng Trung Quốc sẽ không quan tâm nhiều đến vấn đề nhân quyền mà chỉ muốn Taliban tập trung hơn vào việc quản lý hiệu quả và đối phó với các phần tử khủng bố Duy Ngô Nhĩ đang sống lưu vong tại Afghanitan.
Hôm thứ Tư tuần trước, một cuộc họp trực tuyến giữa Ngoại trưởng các nước láng giềng của Afghanistan - Trung Quốc, Iran, Tajikistan, Turkmenistan, Uzbekistan và Pakistan - đã được tổ chức bởi Shah Mehmood Qureshi - Ngoại trưởng Pakistan.
"Tình hình ở Afghanistan vẫn phức tạp và khó kiểm soát", ông Qureshi cho biết trên Twitter. "Chúng tôi hy vọng tình hình chính trị sẽ sớm ổn định dẫn đến bình thường. Thực tế mới đòi hỏi chúng tôi phải loại bỏ những lăng kính cũ, tạo ra những hiểu biết mới và tiến hành một cách tiếp cận thực tế, thực dụng."
Trong cuộc thảo luận, Trung Quốc hứa viện trợ khẩn cấp 31 triệu USD cho Afghanistan, bao gồm ngũ cốc, vật tư mùa đông, vaccine và thuốc men. "Những gì Trung Quốc có thể làm bây giờ là duy trì các liên lạc cần thiết với Taliban trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế bình thường và giao lưu nhân dân", tờ Global Times của Trung Quốc bình luận.
Andrew Small, một chuyên gia từ Quỹ Marshall của Đức, tin rằng các yêu cầu đầu tư ngay lập tức của Taliban sẽ tạo ra đòn bẩy cho Trung Quốc. Phía Bắc Kinh sẽ cung cấp một số hỗ trợ kinh tế ngay lập tức, nhưng cũng sẽ tiến hành can dự một cách thận trọng hơn.
"Bắc Kinh sẽ rất vui khi đưa ra những lời hứa và tham gia vào các cuộc đàm phán về phần mở rộng BRI và CPEC, nhưng sẽ không tiến hành bất cứ điều gì trên thực tế cho đến khi họ tự tin về các điều kiện chính trị và an ninh", ông Small nhận định.
Trung Quốc biết rõ về nguồn tài nguyên khoáng sản khổng lồ của Afghanistan, trong đó có mỏ đồng Mes Aynak, được cho là mỏ lớn thứ hai trên thế giới về trữ lượng dự trữ. Tập đoàn luyện kim Trung Quốc đã mua hợp đồng thuê thăm dò trên khoản tiền gửi khổng lồ vào năm 2008 với giá 3 tỷ USD, nhưng công việc đã bị đình trệ trong hơn một thập kỷ vì những lo ngại về an ninh.
 |
Trung Quốc đã tiến hành thăm dò trữ lượng mỏ đồng Mes Aynak ở tỉnh Logar vào năm 2015. Việc thăm dò đã bị tạm dừng nhiều năm vì những lo ngại về an ninh. Ảnh: Reuters |
Vụ đầu tư vào khu mỏ này là một lời nhắc nhở đối với Trung Quốc về việc các khoản đầu tư lớn có thể dễ dàng thất bại trong bối cảnh bất ổn.
Phó giáo sư quan hệ quốc tế Jeremy Garlick từ Đại học Kinh tế Praha nhận định: “Đồng rất cần thiết cho sản xuất dây điện, sản phẩm điện tử, động cơ và nhiều sản phẩm khác được sản xuất tại Trung Quốc. Người Trung Quốc sẽ không vội nhét đầu vào miệng sư tử - tôi nghĩ rằng họ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng bất kỳ quyết định nào để can dự sâu hơn vào Afghanistan."
Vấn đề quân sự và việc sử dụng đất Afghanistan làm bệ phóng cho chủ nghĩa khủng bố toàn cầu là mối quan tâm lớn nhất đối với cộng đồng toàn cầu, bao gồm cả Trung Quốc. Các chuyên gia tin rằng trừ khi Taliban kiểm soát được vấn đề này, nếu không, Trung Quốc sẽ không thể đầu tư, dù muốn dù không.
Ông Small nói rằng Trung Quốc không muốn một Afghanistan do Taliban điều hành trở thành một trung tâm kết nối cho khu vực nếu đây là một môi trường dễ dãi cho các phần tử khủng bố.
“Trung Quốc đã lo ngại về điều kiện an ninh đang xấu đi đối với dự án CPEC và hiện có những câu hỏi lớn về việc các phần tử cực đoan tại Pakistan có thể được khích lệ và ủng hộ như thế nào trước chiến thắng của Taliban”, ông Small chỉ ra.
Trong khi đó, các quan chức chính phủ Pakistan hoan nghênh việc Taliban muốn trở thành một phần của CPEC.
Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng Pakistan cần thận trọng với việc cho phép mở rộng CPEC sang Afghanistan. Phó giáo sư Garlick, tác giả cuốn Tác động của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc: Từ châu Á đến châu Âu, cho biết: “Pakistan phải vật lộn với sự ổn định nội bộ và chủ nghĩa khủng bố, mở rộng CPEC sang Afghanistan sẽ làm tăng thêm gánh nặng rủi ro cho Pakistan."
