“Đang trôi” gồm 20 bức tranh sơn dầu và chất liệu tổng hợp được sáng tác từ 2020 đến 2025, như là cách Bùi Chát trả nợ cho thơ. Bao nhiêu vương vấn, bao nhiêu hệ lụy, cùng những trăn trở mang tính thơ, nó ám ảnh, đeo bám và làm cho tác giả phải tìm mọi cách để giải quyết. Bộ tranh này là giải pháp tốt nhất mà Bùi Chát đã tìm thấy được.
Họa sĩ Phan Trọng Văn làm giám tuyển cho “Đang trôi”, cho rằng: “Chúng ta đang trôi đi đâu?! - câu hỏi khẽ vang lên từ một tập thơ, giờ đã hóa thành nhịp sóng lan rộng ra bề mặt tranh. Từ chữ sang hình, từ âm vang sang sắc độ - Bùi Chát tiếp tục cuộc độc thoại nghệ thuật của mình trong triển lãm “Đang trôi”. Nếu quen thuộc với thơ Bùi Chát - thứ thơ cộc cằn mà mơ hồ, nổi loạn mà điềm tĩnh - bạn sẽ không bất ngờ khi những bức tranh của anh cũng mang tinh thần tương tự: không chiều chuộng thị giác, không phục tùng bố cục, không tìm kiếm sự “đẹp” theo tiêu chuẩn thông thường. Nhưng trong sự bất cần ấy là một hệ ngôn ngữ rất riêng - vụn vỡ, mấp mô, trôi nổi mà đầy chủ ý…”.
 |
Một góc triển lãm "Đang trôi". Ảnh: Nhật Quang |
Cách thực hành mà Bùi Chát sử dụng trong dự án này là sự liên nối giữa thơ và hội họa, ở đó ta bắt gặp thơ ca trong chính hội họa và tìm thấy hội họa trong chính thơ ca. Các thủ pháp và cách thức của từng thể loại được vay mượn và hoán đổi cho nhau, thậm chí còn không thể phân biệt tính cốt lõi của từng thể loại trong một tác phẩm.
Bùi Chát đã và đang tham gia vào đời sống mỹ thuật nói riêng bằng cách “trôi” và ý thức một cách đúng đắn về việc “trôi” của mình, như tinh thần của câu Thơ Điện tín số 191: “Tham gia vào đời sống bằng cách chấp nhận và để các sự kiện đẩy chúng ta đi”.
Triển lãm “Đang trôi” có thể hiểu là triển lãm đang diễn ra, và nghệ thuật đang diễn ra. Nhìn tổng quan thì đời sống cũng đang tiếp diễn một cách tự nhiên theo sự chuyển động của vũ trụ. Tuy trôi, nhưng nếu chúng ta ý thức được rằng chúng ta đang trôi, và tham gia vào sự trôi một cách chủ động thì chúng ta có thể làm chủ được sự trôi của mình. Đó cũng là việc tham gia và đóng góp vào dòng chảy tự nhiên một cách hữu ích nhất.
 |
Tập thơ "Chúng ta đang trôi đi đâu?!" vừa được NXB Đà Nẵng ấn hành |
Nói về tác phẩm trong triển lãm, giám tuyển Phan Trọng Văn, nhận định: “Vẫn theo đuổi lối vẽ trừu tượng đậm chất thơ ca và tượng trưng, loạt tranh lần này của Bùi Chát dường như “có vẻ mặn mòi” hơn - một cách nói vừa tếu táo vừa nghiêm túc. Mặn ở sắc độ. Mặn ở tâm trạng. Và cả cái mặn của đời sống đã ngấm lâu vào từng lớp màu, từng vệt quét. Nếu những bức tranh trước đây của Chát có xu hướng bay bổng, phiêu linh và đôi khi như tan loãng giữa chữ và hình, thì loạt tranh “Đang trôi” cho thấy một chuyển động khác: đậm đà hơn, rõ ràng hơn, có lực đẩy và lực kéo màu sắc quyết liệt hơn… Độ tương phản màu cao hơn, những cú “đẩy màu” táo bạo hơn, và đặc biệt là biên độ tần sắc – tức dải chuyển động cảm xúc của từng gam màu – cũng trở nên rộng và sâu hơn. Không chỉ là sự trưởng thành về mặt thị giác, điều này còn gợi đến một thứ “ngôn ngữ mới” trong hành trình trừu tượng của Chát: không còn “trôi” một cách vô định, mà là trôi có trọng lực, trôi với ký ức, với chất liệu đời sống đã chín muồi hơn trong chiêm nghiệm…”.
 |
Một góc triển lãm "Đang trôi". Ảnh: Nhật Quang |
Tuy đã thực hiện hơn 10 cuộc triển lãm mỹ thuật, và thường có chủ ý không đặt tên tranh. Nhưng riêng ở triển lãm “Đang trôi” này, lần đầu tiên và có thể là duy nhất Bùi Chát đặt tên cho từng bức tranh của mình một cách cụ thể.
Tên của các bức tranh đều được lấy từ tên của các bài thơ trong tập Chúng ta đang trôi đi đâu?! như một lưu niệm, một sự liên nối và hoán chuyển của các lĩnh vực khác nhau trong cùng một chủ thể. Cách đặt tên cũng hoàn toàn ngẫu nhiên, tác giả và gallery đánh số các bức tranh từ 1 đến 20 và viết vào các tờ giấy nhỏ rồi gấp lại, tên các bài thơ cũng được làm tương tự, sau đó cho vào hai chiếc hộp nhỏ. Khi đặt tên cho tranh chỉ cần bốc mỗi hộp một tờ giấy và ghép lại là có tên một cách cụ thể, rõ ràng.
