Lời tòa soạn: Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, công tác tư tưởng của Đảng đứng trước yêu cầu đổi mới sâu sắc cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện. Trên nền tảng kế thừa Nghị quyết 35-NQ/TW về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng những định hướng của Văn kiện Đại hội XIV, Nghị quyết 25-NQ/TW về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới nhấn mạnh yêu cầu chủ động dẫn dắt nhận thức xã hội, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc và thuyết phục làm phương thức chủ đạo.
Qua ba kỳ, loạt bài phân tích bước phát triển trong tư duy của Đảng, những yêu cầu đổi mới trên không gian số và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng. Xuyên suốt là quan điểm: sức mạnh của công tác tư tưởng không chỉ ở khả năng bảo vệ các giá trị nền tảng mà còn ở việc làm cho những giá trị ấy thấm sâu vào đời sống, chuyển hóa thành niềm tin, sự đồng thuận và hành động tự giác của Nhân dân.
Kì 1: Kiên định nền tảng, chủ động kiến tạo đồng thuận xã hội
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng luôn là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn. Tuy nhiên, chuyển đổi số và sự biến đổi của môi trường thông tin đặt ra yêu cầu mới về khả năng chủ động định hướng, giải thích và thuyết phục xã hội. Trên cơ sở phân tích sự kế thừa và phát triển từ Nghị quyết 35-NQ/TW đến Nghị quyết 25-NQ/TW, kỳ viết làm rõ bước chuyển từ chú trọng đấu tranh phản bác sang kết hợp bảo vệ với xây dựng, giữa giữ vững nền tảng tư tưởng với kiến tạo đồng thuận. Trọng tâm là yêu cầu công tác tư tưởng đi trước mở đường, đồng hành với quá trình tổ chức thực hiện và góp phần củng cố niềm tin bằng sự thật, lý lẽ và thực tiễn phát triển đất nước.
 |
Ảnh minh họa |
Từ Nghị quyết 35 đến Nghị quyết 25, công tác tư tưởng được đặt trước yêu cầu mới: kiên định nền tảng, nhưng chủ động hơn trong đối thoại, giải thích và kiến tạo đồng thuận xã hội.
Trong một xã hội mà mỗi chiếc điện thoại thông minh đều có thể trở thành một kênh thông tin, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn chỉ diễn ra trên những diễn đàn lý luận hay trong các ấn phẩm chính luận. Cuộc đấu tranh ấy hiện diện trong từng dòng tin, từng cuộc đối thoại, trong cách người dân tiếp nhận một chính sách và cả trong niềm tin hình thành từ những trải nghiệm đời sống hằng ngày. Câu hỏi đặt ra không đơn thuần là làm thế nào phản bác nhanh hơn một thông tin sai lệch, mà sâu xa hơn: làm thế nào để điều đúng được hiểu đúng, điều tốt được nhìn thấy, chủ trương đúng trở thành hành động và niềm tin được bồi đắp bằng kết quả thực tiễn.
Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đem đến một cách tiếp cận toàn diện đối với yêu cầu ấy. Đặt trong mạch kế thừa Nghị quyết số 35-NQ/TW năm 2018 về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2024 về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng định hướng phát triển được Đại hội XIV xác lập, Nghị quyết 25 không chỉ bổ sung những nhiệm vụ mới. Văn kiện đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, tổ chức và thước đo hiệu quả công tác tư tưởng: lấy con người làm trung tâm, lấy niềm tin của Nhân dân làm thước đo, lấy dữ liệu và dự báo làm năng lực nền tảng, đồng thời gắn công tác tư tưởng với chất lượng thực thi chính sách và phát triển đất nước.
 |
 |
Toàn cảnh Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV |
Từ nhiệm vụ bảo vệ đến yêu cầu chủ động kiến tạo niềm tin
Bước chuyển chiến lược được xác lập bằng một nghị quyết chuyên đề
Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới không chỉ bổ sung một số giải pháp truyền thông.
Điểm đáng chú ý hơn là cách nghị quyết xác định lại vị trí của công tác tư tưởng trong toàn bộ quá trình lãnh đạo: đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin.
Tư tưởng không đứng ngoài đời sống phát triển để giải thích sau khi mọi việc đã xong; nó phải hiện diện ngay từ khâu hình thành chủ trương, lắng nghe phản hồi khi triển khai và tham gia rút kinh nghiệm sau mỗi chính sách. Đây là một yêu cầu tổ chức công việc, không đơn thuần là sự thay đổi cách diễn đạt.
Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội
Nghị quyết 25 yêu cầu chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội. Có thể xem đây là một bước chuyển từ tư duy thiên về kiểm soát dòng chảy thông tin sang nâng cao năng lực cung cấp sự thật, giải thích và thuyết phục. Trong môi trường số, thông tin không thể chỉ được xử lý ở khâu phát tán. Khi một câu hỏi chưa được trả lời, một chính sách chưa được giải thích hoặc một sai sót chưa được khắc phục, khoảng trống nhận thức có thể bị lấp đầy bằng suy đoán. Dẫn dắt nhận thức vì vậy đòi hỏi phản ứng sớm nhưng không hấp tấp, thẳng thắn nhưng có căn cứ, nhất quán về nguyên tắc mà linh hoạt trong phương pháp.
Điều cần được nhìn nhận trước tiên là sự thay đổi của môi trường hình thành nhận thức xã hội. Trước đây, một thông điệp chính trị thường đi qua các thiết chế tương đối ổn định: tổ chức đảng, cơ quan báo chí, hệ thống giáo dục và sinh hoạt cộng đồng. Ngày nay, thông điệp ấy cùng lúc xuất hiện bên cạnh vô số lời bình luận, hình ảnh, dữ liệu và trải nghiệm cá nhân. Người tiếp nhận không chỉ hỏi thông tin có đúng hay không, mà còn hỏi thông tin ấy có liên quan gì đến đời sống của mình. Bởi vậy, sức thuyết phục không thể chỉ được đo bằng số lượng văn bản ban hành, số hội nghị tổ chức hay số lượt đăng tải. Nó phải được kiểm nghiệm bằng khả năng giải thích vấn đề, làm sáng tỏ lợi ích chung và tạo điều kiện để người dân tham gia một cách có hiểu biết.
Tại Hội thảo khoa học chủ đề: “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực quản lý nhà nước và quản trị quốc gia từ thực tiễn 1 năm thực hiện chính quyền ba cấp” diễn ra tháng 7/2026, PGS.TS Nguyễn Bá Chiến - Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, quản trị quốc gia hiệu quả không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là phương thức quan trọng để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Theo đó, hiệu quả quản trị phản ánh trực tiếp năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng; đồng thời, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, tăng cường đồng thuận xã hội và tạo sức mạnh nội sinh cho đất nước.
 |
| PGS TS Nguyễn Bá Chiến bày tỏ quan điểm tại Hội thảo khoa học “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực quản lý nhà nước và quản trị quốc gia từ thực tiễn 1 năm thực hiện chính quyền ba cấp” |
PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến khẳng định, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay không chỉ được thực hiện thông qua công tác tư tưởng mà còn phải được khẳng định bằng hiệu quả phát triển kinh tế – xã hội, chất lượng quản trị quốc gia và năng lực phục vụ Nhân dân của bộ máy nhà nước. Để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới, cần tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, đổi mới phương thức quản trị, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và phát huy hiệu quả các chủ trương của Đại hội XIV của Đảng, góp phần nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng trong tình hình mới.
Nhìn theo tiến trình chính sách, Nghị quyết 35 đặt ra yêu cầu kiên định và chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng trước những thách thức ngày càng phức tạp. Văn kiện Đại hội XIV đặt nhiệm vụ đó trong tổng thể mục tiêu phát triển đất nước, xây dựng Đảng và củng cố mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân. Nghị quyết 57 bổ sung một động lực mang tính nền tảng: đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trên nền tảng ấy, Nghị quyết 25 hướng sự chú ý tới cách tổ chức công tác tư tưởng sao cho đi cùng nhịp sống, đi vào các vấn đề thực tiễn và tạo chuyển biến về nhận thức lẫn hành động. Bốn văn kiện không phải bốn mảng nội dung đứng cạnh nhau; chúng có thể được đọc như một mạch phát triển thống nhất từ mục tiêu, nền tảng đến phương thức và năng lực thực hiện.
Trong thực tế, những thông tin sai lệch nguy hiểm nhất không phải lúc nào cũng được dựng nên hoàn toàn từ hư cấu. Có trường hợp một sự việc có thật bị tách khỏi bối cảnh, một con số bị bỏ mất mẫu so sánh, một phát biểu bị cắt khỏi phần giải thích hoặc một sai sót cá biệt bị khái quát thành bản chất của cả hệ thống. Khi đó, chỉ tuyên bố thông tin là sai chưa đủ. Cần chỉ ra phần nào là sự thật, phần nào bị bóp méo, chứng cứ nào có thể kiểm tra và trách nhiệm của cơ quan có liên quan nằm ở đâu. Cách phản bác dựa trên sự thật, chứng cứ và lập luận bình tĩnh không chỉ giải quyết một vụ việc mà còn góp phần hình thành năng lực tự kiểm chứng cho công chúng".
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh vai trò của sự thống nhất tư tưởng đối với sự thống nhất hành động. Tư tưởng ấy vẫn mang ý nghĩa nền tảng: muốn một chủ trương đi vào cuộc sống, trước hết phải tạo được sự thấu hiểu và đồng thuận. Song, trong điều kiện xã hội số, sự thống nhất không thể hình thành chỉ bằng việc truyền đạt thông tin một chiều. Nó đòi hỏi giải thích có căn cứ, đối thoại chân thành, lắng nghe những băn khoăn chính đáng và giải quyết các vấn đề cụ thể mà người dân quan tâm.
Nghị quyết 35 đã khẳng định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nội dung cơ bản, hệ trọng của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị, trong đó mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu, phải nhận thức rõ trách nhiệm. Từ nền tảng đó, Nghị quyết 25 mở rộng yêu cầu theo hướng công tác tư tưởng phải đi trước mở đường, đi cùng quá trình tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin. Đây là một bước chuyển đáng chú ý: công tác tư tưởng không chỉ phản ứng trước những biểu hiện sai lệch mà phải tham gia ngay từ khâu chuẩn bị chính sách, dự báo tác động xã hội và đồng hành trong quá trình triển khai.
Điều này càng có ý nghĩa khi đất nước thực hiện các mục tiêu mà Đại hội XIV đề ra cho giai đoạn 2026–2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Những chuyển đổi lớn về mô hình tăng trưởng, tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất lao động hay đổi mới quản trị quốc gia đều tác động trực tiếp đến đời sống và tâm lý xã hội. Chính sách càng lớn, yêu cầu giải thích càng cao. Nếu một chủ trương đúng không được truyền đạt rõ ràng, những khoảng trống thông tin có thể nhanh chóng bị lấp đầy bởi suy đoán, tâm lý hoài nghi hoặc thông tin xuyên tạc.
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, PGS.TS Đỗ Thành Trung, Khoa Quản lý nhà nước về An ninh trật tự, Học viện An ninh nhân dân phân tích: "Phải nhìn nhận việc bảo vệ nền tảng tư tưởng trong mối quan hệ hữu cơ giữa “xây” và “chống”. “Chống” là kiên quyết nhận diện, đấu tranh với thông tin bịa đặt, luận điệu xuyên tạc, hành vi lợi dụng quyền tự do ngôn luận để xâm phạm lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Nhưng “xây” mới tạo nên nền móng bền vững: xây dựng tri thức, văn hóa đối thoại, năng lực tự kiểm chứng thông tin, đạo đức công vụ và những kết quả phát triển có thể cảm nhận được. Một xã hội có khả năng phân biệt đúng sai, có kênh phản hồi đáng tin cậy và có niềm tin dựa trên trải nghiệm thực tế sẽ có sức đề kháng tốt hơn trước các chiến dịch thao túng thông tin".
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo càng làm bài toán phức tạp. Hình ảnh giả, giọng nói tổng hợp, tài khoản tự động và nội dung được cá nhân hóa có thể khiến thông tin thiếu kiểm chứng trở nên đáng tin trong vài giây đầu tiên. Song không nên vì thế mà nhìn công nghệ chỉ như một nguy cơ. Cũng chính các công cụ số giúp đối chiếu nguồn, truy vết quá trình chỉnh sửa, trực quan hóa dữ liệu và đưa thông tin chính xác đến công chúng nhanh hơn. Vấn đề quyết định là năng lực sử dụng và chuẩn mực vận hành. Khi con người thiếu kỹ năng, công nghệ dễ khuếch đại nhầm lẫn; khi có quy trình kiểm chứng và trách nhiệm giải trình, công nghệ trở thành trợ lực cho sự thật.
Phương châm bốn thành tố
Phương châm 'Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả' trong Nghị quyết 25 có ý nghĩa như một chuỗi yêu cầu liên hoàn. Chủ động để không chạy theo sự vụ; sắc bén để phản bác đúng vấn đề, đúng luận cứ; thuyết phục để người tiếp nhận tự thấy được cơ sở của lập luận; hiệu quả để kết quả được nhận diện trong sự thay đổi nhận thức và hành động. Nếu thiếu một trong bốn thành tố, công tác tư tưởng dễ lệch sang hình thức: nhanh nhưng thiếu chính xác, đúng nhưng khó hiểu, nhiều sản phẩm nhưng ít chuyển biến. Cách tiếp cận ấy cũng giúp nhìn lại việc triển khai Nghị quyết 35: bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ là bác bỏ thông tin sai mà còn phải làm cho giá trị đúng đắn có sức sống trong xã hội.
Lấy xây làm gốc, không xem nhẹ chống
Nghị quyết 25 nhấn mạnh kết hợp chặt chẽ giữa 'xây' và 'chống', lấy 'xây' làm gốc, 'chống' là nhiệm vụ thường xuyên và thuyết phục là phương thức chủ đạo. 'Xây' là bồi đắp bản lĩnh, tri thức, văn hóa, lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và năng lực phân biệt đúng sai. 'Chống' là phản bác quan điểm sai trái, ngăn ngừa hành vi xuyên tạc, xử lý vi phạm theo pháp luật. Hai nhiệm vụ không loại trừ nhau: càng xây dựng được môi trường thông tin lành mạnh, khả năng chống chịu trước xuyên tạc càng cao; càng phản bác bằng chứng cứ minh bạch, hoạt động 'xây' càng có sức thuyết phục. Điều cần tránh là đồng nhất mọi ý kiến phản biện hay băn khoăn chính đáng với sự chống phá có chủ đích.
Một yêu cầu đặc biệt quan trọng là phân biệt rành mạch giữa hành vi cố ý xuyên tạc với những băn khoăn chính đáng của người dân. Trong đời sống, không phải mọi câu hỏi khó đều xuất phát từ động cơ xấu. Có người chưa tiếp cận đủ thông tin; có người chịu tác động trực tiếp của một chính sách; có người phản ánh sự chậm trễ, phiền hà hoặc bất cập trong thực thi. Nếu những tiếng nói ấy không được lắng nghe, khoảng cách giữa cơ quan công quyền và xã hội sẽ lớn hơn. Ngược lại, khi cơ quan có trách nhiệm chủ động giải thích, tiếp thu và sửa sai, công tác tư tưởng tìm được điểm tựa bền vững ngay trong quá trình giải quyết công việc.
Có thể hình dung một chính sách mới tác động tới sinh kế của người dân. Một bản tin công bố chủ trương chỉ trả lời được câu hỏi 'có gì mới'. Để tạo đồng thuận, cơ quan chức năng còn phải giải thích 'vì sao cần thay đổi', 'ai được hưởng lợi', 'ai có thể gặp khó khăn', 'lộ trình hỗ trợ ra sao' và 'người dân phản ánh ở đâu'. Những câu hỏi cụ thể ấy không làm giảm ý nghĩa của mục tiêu lớn; trái lại, chúng là con đường đưa mục tiêu lớn vào đời sống. Chính ở đây, tuyên truyền, dân vận, thực thi chính sách và tiếp nhận phản hồi phải trở thành một quá trình liên tục.
Mặt trận tư tưởng trong không gian số: thách thức không chỉ đến từ công nghệ
Không gian số đã làm thay đổi căn bản chu trình sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Tin tức không còn đi theo một chiều từ cơ quan phát hành đến công chúng; chúng được cắt ghép, bình luận, chia sẻ và tái diễn giải liên tục qua các cộng đồng trực tuyến. Thuật toán đề xuất có thể đưa một nội dung gây tranh cãi đến nhiều người trước khi cơ quan có trách nhiệm kịp xác minh. Công nghệ tạo sinh còn khiến hình ảnh, giọng nói và video giả mạo ngày càng khó phân biệt bằng mắt thường. Trong môi trường ấy, sự chậm trễ hoặc thiếu minh bạch có thể khiến một vụ việc nhỏ biến thành khủng hoảng niềm tin.
"Trong bối cảnh không gian mạng và truyền thông số phát triển mạnh mẽ, hiệu quả quản trị chính là “lá chắn mềm”, góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường sức đề kháng trước các thông tin xấu độc, qua đó nâng cao hiệu quả đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch", PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh.
Tuy nhiên, sẽ là giản đơn nếu quy mọi bất đồng, bức xúc hay ý kiến trái chiều thành hoạt động chống phá. Đời sống xã hội luôn có những vấn đề cần được giải thích và những hạn chế cần được sửa chữa. Phân biệt phản biện thiện chí, kiến nghị chính đáng với thông tin cố ý bịa đặt, xuyên tạc là yêu cầu quan trọng của năng lực lãnh đạo và quản trị truyền thông hiện đại. Khi người dân phản ánh một bất cập có thật, câu trả lời thuyết phục nhất không phải là khẩu hiệu, mà là thông tin đầy đủ, trách nhiệm giải trình và tiến độ khắc phục có thể kiểm chứng.
Đây cũng là điểm gặp nhau giữa công tác tư tưởng và công tác dân vận. Một vấn đề phát sinh tại khu dân cư, cơ sở sản xuất, trường học hay bệnh viện trước hết cần được nhận diện, lắng nghe và xử lý tại nơi phát sinh. Nếu chỉ xử lý phần biểu hiện trên mạng mà bỏ qua nguyên nhân trong thực tế, thông tin tiêu cực có thể tiếp tục xuất hiện dưới hình thức khác. Ngược lại, khi chính quyền đối thoại kịp thời và công khai kết quả giải quyết, mỗi vụ việc được xử lý tốt có thể trở thành một minh chứng sống động về hiệu quả quản trị và tinh thần phục vụ Nhân dân.
Từ góc nhìn báo chí, không gian số đòi hỏi thay đổi cách tiếp cận sự kiện. Khi tin đồn xuất hiện, khoảng trống thông tin thường nguy hiểm hơn một thông điệp chưa thật hoàn hảo về hình thức. Một phản hồi có trách nhiệm cần xác nhận điều đã biết, công khai điều chưa thể kết luận và cam kết mốc cập nhật tiếp theo. Sự thận trọng không đồng nghĩa với im lặng; tốc độ không đồng nghĩa với vội vàng. Báo chí có thể giữ được vị trí dẫn dắt khi đưa ra thông tin đúng lúc, giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu và sẵn sàng đính chính nếu có sai sót. Uy tín hình thành từ tính nhất quán của những việc làm ấy.
Như vậy, yêu cầu chủ động trong công tác tư tưởng không chỉ là chủ động phát biểu trước một luồng thông tin bất lợi. Đó còn là chủ động nhận biết những vấn đề đang tích tụ, dự báo tác động xã hội của chính sách, tổ chức đối thoại trước khi hiểu lầm trở thành xung đột và kịp thời điều chỉnh cách làm khi thực tiễn đặt ra yêu cầu mới. Đổi mới theo tinh thần ấy đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, nhưng phải được thể hiện bằng trách nhiệm rõ ràng của từng cơ quan, từng người đứng đầu và từng người thực thi nhiệm vụ.
Nghị quyết 25 nhấn mạnh chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở, gắn kết không gian thực với không gian số; đề cao đối thoại trực tiếp, trách nhiệm của người đứng đầu và cơ chế tiếp nhận phản hồi. Đó không phải là sự trở lại với phương thức truyền thống, mà là sự kết hợp hai năng lực: sự gần dân của tổ chức cơ sở và tốc độ, độ phủ của công nghệ số. Công nghệ có thể giúp phát hiện sớm tín hiệu bất thường; chỉ sự tận tâm, minh bạch và năng lực giải quyết vấn đề mới có thể chuyển tín hiệu ấy thành đồng thuận.
