Từng bước khai thác nguồn lực và dư địa phát triển của "kinh tế bạc"

Cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, nhiều xã, phường ở Hà Nội đã đưa vào hoạt động mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi ngay tại cộng đồng.

Không chỉ tạo thêm điểm tựa để người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe, rèn luyện, giao lưu và sống vui, sống khỏe, những mô hình này còn mở ra cách tiếp cận mới trong phát triển các sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi, từng bước khai thác nguồn lực và dư địa phát triển của “kinh tế bạc".

Những mô hình ý nghĩa

Ngày 28/8, Ủy ban Nhân dân xã Phúc Thịnh (Hà Nội) đã ra mắt 2 mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, gồm: mô hình phục hồi chức năng, can thiệp sớm và trợ giúp cho người khuyết tật, người yếu thế dựa vào gia đình và cộng đồng; mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày.

Đây là giải pháp cụ thể nhằm đưa nội dung chăm sóc sức khỏe đến gần người dân hơn, phát huy vai trò của y tế cơ sở, của gia đình và cộng đồng; đồng thời tạo cơ chế phối hợp giữa Trạm Y tế với các ban, ngành, đoàn thể và các hội quần chúng trong chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật và người yếu thế.

Theo ông Lê Thế Chuyên, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phúc Thịnh, sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã có quy mô dân số khoảng 95.951 người. Địa bàn rộng, dân số đông, cơ cấu dân số đa dạng, vì vậy nhu cầu chăm sóc sức khỏe, quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và hỗ trợ các nhóm yếu thế ngày càng lớn.

Qua rà soát, trên địa bàn xã ước tính có khoảng 2.728 người khuyết tật, trong đó 1.040 người đang được quản lý; bên cạnh đó còn có người sau tai biến, người cao tuổi suy giảm chức năng vận động, người mắc bệnh mạn tính kéo dài, trẻ em có rối loạn phát triển và các trường hợp cần được hỗ trợ chăm sóc, phục hồi chức năng ngay tại cộng đồng.

Đối với người cao tuổi, toàn xã hiện có khoảng 14.000 người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 14,6% dân số và tiếp tục tăng qua từng năm. Với các đối tượng này, nhu cầu không chỉ là khám, chữa bệnh mà còn là theo dõi sức khỏe liên tục, tư vấn dinh dưỡng, vận động, phục hồi chức năng, phòng ngừa té ngã, hỗ trợ tâm lý và duy trì kết nối xã hội.

Với mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày được triển khai tại Phòng khám đa khoa thuộc Trạm Y tế xã Phúc Thịnh và Điểm Y tế Tiên Dương, người cao tuổi sẽ đến sinh hoạt, được theo dõi và hỗ trợ trong ngày, sau đó trở về với gia đình, không tổ chức lưu trú qua đêm và không thay thế điều trị nội trú tại bệnh viện.

Mô hình hướng tới việc mang đến môi trường chăm sóc thân thiện, an toàn; hỗ trợ người cao tuổi rèn luyện sức khỏe, phục hồi chức năng, tăng cường giao lưu và duy trì cuộc sống chủ động, vui khỏe ngay tại cộng đồng. (Ảnh: Văn Điệp/TTXVN)

Giai đoạn đầu, phấn đấu mỗi cơ sở chăm sóc thường xuyên khoảng 15-20 người cao tuổi/ngày; sau khi đánh giá hiệu quả và đủ điều kiện sẽ từng bước mở rộng quy mô theo lộ trình. Mô hình lấy hoạt động câu lạc bộ làm nền tảng để tập hợp, kết nối, truyền thông và quản lý sức khỏe.

Người cao tuổi được theo dõi các chỉ số sức khỏe cơ bản, tư vấn dùng thuốc và dinh dưỡng, tập vận động, dưỡng sinh, phục hồi chức năng cơ bản, phòng ngừa té ngã; đồng thời tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, đọc sách, chơi cờ, luyện trí nhớ, giao lưu và hỗ trợ tâm lý-xã hội.

Bệnh viện đa khoa Đông Anh, Bệnh viện Xanh Pôn là đơn vị phối hợp hỗ trợ chuyên môn cho mô hình thông qua đào tạo, tập huấn, hội chẩn, tư vấn chuyên môn, khám sàng lọc định kỳ và phối hợp chuyển tuyến khi cần thiết. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng chuyên môn nhưng vẫn giữ Trạm Y tế xã là đầu mối trực tiếp vận hành tại địa phương.

Còn mô hình phục hồi chức năng, can thiệp sớm và trợ giúp cho người khuyết tật, người yếu thế dựa vào gia đình và cộng đồng sẽ từng bước xây dựng hệ thống phát hiện sớm-đánh giá-can thiệp-phục hồi chức năng-theo dõi lâu dài ngay tại cộng đồng, giúp người khuyết tật và người yếu thế được tiếp cận thuận lợi hơn với dịch vụ y tế, hạn chế thương tật thứ cấp, duy trì khả năng vận động, tự chăm sóc và hòa nhập xã hội.

Giai đoạn đầu, xã Phúc Thịnh lựa chọn thí điểm đối với người khuyết tật hệ vận động, đặc biệt là người sau chấn thương và đột quỵ. Trên cơ sở kết quả thực hiện, xã sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá điều kiện và từng bước mở rộng sang các nhóm đối tượng khác.

Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày đã và đang được nhiều địa phương ở Hà Nội tổ chức, bước đầu phát huy hiệu quả, gây ấn tượng tốt với người dân. Mô hình không chỉ hỗ trợ theo dõi sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng mà còn tạo không gian giao lưu, sinh hoạt tinh thần bổ ích, giúp người cao tuổi “sống khỏe, sống vui."

Tại tổ dân phố Giang Biên 3, phường Việt Hưng, không gian dành cho người cao tuổi được tổ chức trên cơ sở tận dụng cơ sở vật chất sẵn có. Người cao tuổi đến đây được tham gia các hoạt động chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, tư vấn dinh dưỡng, rèn luyện thể chất và sinh hoạt văn hóa.

Điểm đặc biệt của mô hình là người cao tuổi không phải sống tách biệt khỏi gia đình mà chỉ đến cơ sở vào ban ngày, tham gia các hoạt động theo thời khóa biểu, sau đó cuối ngày trở về sum họp cùng con cháu.

Ông Nguyễn Khắc Nhu (77 tuổi, phường Việt Hưng) cho biết từ khi có không gian sinh hoạt dành cho người cao tuổi ngay tại khu dân cư, ông và nhiều người cao tuổi có thêm địa điểm để rèn luyện sức khỏe, giao lưu, học hỏi và tham gia các hoạt động phù hợp với nhu cầu.

Người già đến đây không chỉ để tập luyện, chăm sóc sức khỏe mà còn để gặp gỡ bạn bè, tham gia các hoạt động chung. Hết giờ lại trở về nhà với con cháu. Cuộc sống như vậy vừa vui, vừa chủ động. Nhu cầu của người cao tuổi hiện nay ngày càng đa dạng.

Không chỉ cần được chăm sóc khi đau ốm, người cao tuổi còn mong muốn có những dịch vụ phù hợp để duy trì sức khỏe, tinh thần, giao tiếp xã hội và tiếp tục tham gia các hoạt động cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để hình thành những mô hình dịch vụ mới dành cho người cao tuổi ngay tại nơi cư trú.

Phát triển “kinh tế bạc” từ nhu cầu thực tế

Thực tế triển khai mô hình tại phường Long Biên, xã Quốc Oai, phường Đống Đa, phường Việt Hưng... cho thấy chăm sóc người cao tuổi không nhất thiết đồng nghĩa với việc đưa họ vào các cơ sở chăm sóc tập trung.

Ngược lại, có thể phát triển các dịch vụ chăm sóc ban ngày, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, thể thao, văn hóa và giải trí ngay tại cộng đồng, vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người cao tuổi, vừa tạo thêm dư địa cho các ngành dịch vụ liên quan phát triển.

Việc triển khai các mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế trên địa bàn. (Ảnh: Văn Điệp/TTXVN)

Khi tìm đến với không gian sinh hoạt dành riêng cho mình, nhiều người cao tuổi được tập những bài tập dưỡng sinh, vận động trị liệu, theo dõi các chỉ số sức khỏe, tư vấn dinh dưỡng, sử dụng thuốc, phòng bệnh. Bên cạnh đó, với mục tiêu hướng tới chăm sóc toàn diện cả thể chất và tinh thần, những người cao tuổi còn cùng nhau đọc sách, chơi cờ, luyện trí nhớ, tập văn nghệ, sinh hoạt câu lạc bộ và giao lưu cộng đồng.

Thực tế, trong xã hội truyền thống, người cao tuổi không hoàn toàn rời khỏi đời sống kinh tế khi bước qua tuổi lao động mà vẫn tiếp tục làm một số công việc mang lại giá trị kinh tế. Còn trong gia đình hiện đại thì người cao tuổi hỗ trợ con trông cháu, giúp giảm chi phí thuê người chăm sóc, đồng thời tạo điều kiện về thời gian để thế hệ đang trong độ tuổi lao động tham gia thị trường. Những đóng góp ấy đều có giá trị kinh tế và khi dân số già đi, phần giá trị này càng trở nên quan trọng.

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã trao cho Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội thẩm quyền quy định về phạm vi, điều kiện, ngành, nghề, lĩnh vực hoạt động và các biện pháp quản lý để phát triển hoạt động đầu tư, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhu cầu người cao tuổi và hỗ trợ, khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi.

Như vậy, người cao tuổi được đặt vào một không gian chính sách rộng hơn, vừa là đối tượng được bảo đảm an sinh, vừa là người tiêu dùng, người lao động và một nguồn lực của nền kinh tế.

Mới đây, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 332/KH-UBND về triển khai Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND ngày 15/7/2026 của Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội, quy định một số chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi; khuyến khích người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế trên địa bàn thành phố.

Kế hoạch nhằm triển khai kịp thời, đồng bộ, thống nhất và hiệu quả các chính sách; phát triển toàn diện hệ thống sản phẩm, dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi, đồng thời khuyến khích người cao tuổi phát huy trí tuệ, kinh nghiệm tham gia phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn Thủ đô.

Thành phố Hà Nội cũng khảo sát, thống kê nhu cầu làm việc, học nghề, khởi nghiệp của người cao tuổi, xây dựng danh mục công việc phù hợp, thực hiện cơ chế đặt hàng dịch vụ kết nối việc làm, hỗ trợ bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện, ưu đãi tín dụng và khởi nghiệp cho người cao tuổi.

Ủy ban Nhân dân thành phố sẽ lập, công bố danh mục dự án, ngành nghề ưu đãi thu hút đầu tư ngoài công lập như bệnh viện lão khoa, khu dưỡng lão sinh thái, trung tâm chăm sóc giảm nhẹ, dịch vụ chăm sóc tại nhà; áp dụng các cơ chế ưu đãi về tiền thuê đất, trụ sở công dôi dư, tín dụng và lệ phí theo quy định.

Ủy ban Nhân dân cấp xã căn cứ điều kiện thực tế và nhu cầu của người cao tuổi trên địa bàn để tổ chức hoặc bố trí tối thiểu 1 điểm hoặc cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày; hỗ trợ vận hành các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng theo quy định.