Nhờ những khoản đầu tư trong những năm gần đây, gần một nửa học sinh tiểu học trên thế giới hiện đã được hưởng lợi từ bữa ăn học đường. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là có bữa ăn, mà còn là chất lượng của thực phẩm trên đĩa. Các bữa ăn cần cân đối, sử dụng nguyên liệu tươi, đồng thời dạy trẻ em thói quen ăn uống lành mạnh để đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh lâu dài. Đây là vấn đề lớn liên quan đến cả sức khỏe và giáo dục.
Báo cáo của UNESCO cho biết vào năm 2024, khoảng một phần tư tổng số học sinh trên thế giới được hưởng bữa ăn tại trường, con số này tăng lên 47% ở cấp tiểu học. Một nghiên cứu của UNESCO năm 2023 chỉ ra rằng bữa ăn học đường không chỉ giúp giảm tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ mà còn hỗ trợ việc học tập. Cụ thể, bữa ăn học đường giúp tăng tỷ lệ nhập học lên 9% và tỷ lệ chuyên cần lên 8%, đồng thời cải thiện kết quả học tập của học sinh.
Nhân sự kiện "Dinh dưỡng vì sự phát triển" do Pháp tổ chức vào ngày 27-28/3/2025, UNESCO công bố báo cáo mới tập trung vào chất lượng bữa ăn tại trường, có tên Giáo dục và Dinh dưỡng: Học cách ăn uống lành mạnh. Báo cáo này được thực hiện với sự hợp tác của Liên minh Nghiên cứu về Sức khỏe và Dinh dưỡng Học đường.
Báo cáo cho thấy vào năm 2022, gần một phần ba (27%) bữa ăn học đường trên toàn cầu không có sự tham vấn từ chuyên gia dinh dưỡng. Trong số 187 quốc gia được đánh giá, chỉ có 93 quốc gia có luật, tiêu chuẩn hoặc hướng dẫn về thực phẩm và đồ uống trong trường học. Trong đó, chỉ 65% có quy định về việc bán thực phẩm và đồ uống tại căng-tin, cửa hàng và máy bán hàng tự động trong trường học.
Việc thiếu tiêu chuẩn và giám sát chất lượng thực phẩm dành cho học sinh là vấn đề đáng lo ngại, nhất là khi tỷ lệ béo phì ở trẻ em trong độ tuổi đi học đã tăng hơn gấp đôi tại hầu hết các quốc gia kể từ năm 1990, trong khi tình trạng mất an ninh lương thực vẫn tiếp tục gia tăng trên toàn thế giới.
Trường học cần trở thành nơi nuôi dưỡng những thói quen lành mạnh, thay vì phá vỡ chúng. Việc sử dụng thực phẩm tươi, sản xuất tại địa phương và được chế biến bởi các chuyên gia dinh dưỡng không chỉ là một phần của bữa ăn, mà còn là một bài học trực quan giúp trẻ em hình thành mối quan hệ tích cực với thực phẩm và đưa ra những lựa chọn ăn uống tốt cho sức khỏe và môi trường trong tương lai.
Trong báo cáo, UNESCO nhấn mạnh một số sáng kiến tích cực nhằm cải thiện dinh dưỡng trong trường học. Ở Brazil, chương trình bữa ăn học đường quốc gia đã áp dụng các hạn chế đối với thực phẩm siêu chế biến. Tại Trung Quốc, việc cải cách chế độ ăn uống bằng cách bổ sung rau, sữa và trứng vào bữa ăn của học sinh vùng nông thôn đã giúp tăng cường dinh dưỡng và cải thiện tỷ lệ chuyên cần. Ở Nigeria, chương trình Bữa ăn Học đường Phát triển tại chỗ, ra mắt năm 2014 với mục tiêu cung cấp bữa ăn cân đối miễn phí hàng ngày tại tất cả các trường tiểu học công lập, đã giúp tăng tỷ lệ nhập học lên 20%. Trong khi đó, tại Ấn Độ, việc đưa kê hữu cơ giàu sắt vào bữa ăn học đường ở bang Maharashtra đã cải thiện khả năng tập trung và ghi nhớ của học sinh.
UNESCO kêu gọi các chính phủ và các bên liên quan trong lĩnh vực giáo dục cung cấp bữa ăn học đường dựa trên thực phẩm tươi, sản xuất tại địa phương, đồng thời giảm thiểu thực phẩm có đường và siêu chế biến. Tổ chức này cũng khuyến khích các quốc gia đưa giáo dục về thực phẩm vào chương trình giảng dạy như một bước tiến quan trọng nhằm cải thiện chất lượng bữa ăn học đường.
Trong năm nay, UNESCO sẽ phát triển một loạt công cụ dành cho các chính phủ và chuyên gia giáo dục nhằm tích hợp tốt hơn các vấn đề về sức khỏe và dinh dưỡng vào giáo dục, bao gồm sổ tay hướng dẫn thực tế và chương trình đào tạo. Công việc này cũng sẽ hỗ trợ Liên minh Bữa ăn Học đường, trong đó UNESCO là một thành viên, nhằm đảm bảo mỗi học sinh đều được tiếp cận một bữa ăn bổ dưỡng tại trường.
Nhằm nâng cao nhận thức về vấn đề này, Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay đã bổ nhiệm hai đầu bếp đạt ba sao Michelin làm Đại sứ thiện chí. Mauro Colagreco được bổ nhiệm năm 2022 để tập trung vào vấn đề đa dạng sinh học, còn Daniel Humm, được bổ nhiệm năm 2024, sẽ tập trung vào giáo dục về thực phẩm. Cả hai sẽ cùng thúc đẩy các sản phẩm và truyền thống ẩm thực tại các địa danh được UNESCO bảo vệ.
Vì chiến tranh bắt đầu từ trong tâm trí con người, nên chính trong tâm trí con người mà những thành lũy của hòa bình phải được xây dựng.
– Hiến chương UNESCO, 1945.
